History of WalesHanes Cymru

For teachersI athrawon

History of Wales in the classroomHanes Cymru yn y dosbarth

Lesson ideas, enquiry questions and printable quiz sheets for each age.Syniadau gwersi, cwestiynau ymholi a thaflenni cwis i’w hargraffu ar gyfer pob oes.

History of Wales is free to use in the classroom. Every page works in English and Welsh, and every event links to a source, so pupils can practise checking evidence.

The ideas below fit the Humanities Area of Learning and Experience in the Curriculum for Wales, with its focus on cynefin, enquiry and the diverse stories of Wales. Adapt them freely.

Mae Hanes Cymru am ddim i’w ddefnyddio yn y dosbarth. Mae pob tudalen yn gweithio yn Gymraeg ac yn Saesneg, ac mae pob digwyddiad yn cysylltu â ffynhonnell, fel y gall disgyblion ymarfer gwirio tystiolaeth.

Mae’r syniadau isod yn addas ar gyfer Maes Dysgu a Phrofiad y Dyniaethau yng Nghwricwlwm i Gymru, gyda’i bwyslais ar gynefin, ymholi a straeon amrywiol Cymru. Addaswch nhw fel y mynnwch.

Lesson ideasSyniadau gwersi

230,000 BC – 600 AD230,000 CC – 600 OC

Ancient WalesCymru Hynafol

Enquiry questionCwestiwn ymholi: How do we know about people who left no writing?Sut rydyn ni’n gwybod am bobl na adawodd ysgrifen?

  1. Compare Pentre Ifan and the Great Orme mines: what do they tell us about how people lived and worked?
  2. Use the map to find a hillfort or Roman site near your school, and plan a visit or a virtual tour.
  3. Debate: was the Roman conquest good or bad for the people of Wales?
  1. Cymharwch Bentre Ifan a mwyngloddiau’r Gogarth: beth maen nhw’n ei ddweud am sut roedd pobl yn byw ac yn gweithio?
  2. Defnyddiwch y map i ddod o hyd i fryngaer neu safle Rhufeinig ger eich ysgol, a chynlluniwch ymweliad.
  3. Dadl: oedd concwest Rhufain yn dda neu’n ddrwg i bobl Cymru?

600 – 1485

The Age of PrincesOes y Tywysogion

Enquiry questionCwestiwn ymholi: Why did Wales lose its independence in 1282, and why did people keep fighting?Pam collodd Cymru ei hannibyniaeth yn 1282, a pham daliodd pobl ati i ymladd?

  1. Put the turning points from Rhodri Mawr to Glyndŵr in order and decide which mattered most.
  2. Read about Gwenllian and Llywelyn ap Gruffudd, and write a short poem or obituary in the style of a medieval bard.
  3. Investigate Edward I’s castles: were they built to defend, to control, or to impress?
  1. Rhowch y trobwyntiau o Rodri Mawr i Lyndŵr mewn trefn a phenderfynwch pa un oedd bwysicaf.
  2. Darllenwch am Wenllian a Llywelyn ap Gruffudd, ac ysgrifennwch gerdd neu farwnad yn null bardd canoloesol.
  3. Ymchwiliwch i gestyll Edward I: ai i amddiffyn, i reoli neu i greu argraff y’u codwyd?

1485 – 1914

Tudors to IndustryY Tuduriaid a Diwydiant

Enquiry questionCwestiwn ymholi: How did industry change Wales, and who paid the price?Sut newidiodd diwydiant Gymru, a phwy dalodd y pris?

  1. Compare the Welsh Bible of 1588 and the Blue Books of 1847: how did attitudes to the Welsh language change?
  2. Use the census chart and the Merthyr story to explain why the population of the valleys grew so fast.
  3. Hold a trial: was Dic Penderyn guilty?
  1. Cymharwch Feibl 1588 a’r Llyfrau Gleision 1847: sut newidiodd agweddau at y Gymraeg?
  2. Defnyddiwch hanes Merthyr i esbonio pam tyfodd poblogaeth y cymoedd mor gyflym.
  3. Cynhaliwch achos llys: oedd Dic Penderyn yn euog?

1914 – today1914 – heddiw

Modern WalesCymru Fodern

Enquiry questionCwestiwn ymholi: How did Wales win back a voice of its own?Sut enillodd Cymru ei llais ei hun yn ôl?

  1. Make a timeline of the language movement from Tynged yr Iaith to the Senedd.
  2. Interview an older relative or neighbour about Aberfan, Tryweryn, the miners’ strike or 1997.
  3. Explore your cynefin: research one event on the timeline that happened near you, and present it to the class.
  1. Lluniwch linell amser o’r mudiad iaith o Dynged yr Iaith i’r Senedd.
  2. Holwch berthynas neu gymydog hŷn am Aberfan, Tryweryn, streic y glowyr neu 1997.
  3. Archwiliwch eich cynefin: ymchwiliwch i un digwyddiad a ddigwyddodd yn agos atoch chi, a’i gyflwyno i’r dosbarth.

Printable quiz sheetsTaflenni cwis i’w hargraffu

Prints in whichever language is selected. Answers are hidden until opened.Yn argraffu yn yr iaith a ddewiswyd. Mae’r atebion yn gudd nes eu hagor.

Ancient WalesCymru Hynafol: match the event to the dateparwch y digwyddiad â’r dyddiad

NameEnw: ____________________   ClassDosbarth: ________

A c. 230,000 BCc. 230,000 CC · B c. 31,000 BCc. 31,000 CC · C c. 3,500 BCc. 3,500 CC · D c. 2,000 BCc. 2,000 CC · E c. 600 BCc. 600 CC · F 51 AD51 OC · G 60 AD60 OC · H 383 AD383 OC · I c. 589 ADc. 589 OC

#EventDigwyddiadLetterLlythyren
1Builders of the dolmensCodwyr y cromlechi
2Caratacus’s last standBrwydr olaf Caradog
3Copper from the Great OrmeCopr o’r Gogarth
4Death of Saint DavidMarw Dewi Sant
5Macsen Wledig
6Neanderthals at PontnewyddNeanderthaliaid Pontnewydd
7Rome attacks Ynys MônRhufain yn ymosod ar Ynys Môn
8The Red Lady of PavilandDynes Goch Pafiland
9The hillfort tribesLlwythau’r bryngaerau
AnswersAtebion

1C, 2F, 3D, 4I, 5H, 6A, 7G, 8B, 9E

The Age of PrincesOes y Tywysogion: match the event to the dateparwch y digwyddiad â’r dyddiad

NameEnw: ____________________   ClassDosbarth: ________

A c. 600 ADc. 600 OC · B c. 616 ADc. 616 OC · C c. 784 ADc. 784 OC · D 856 AD856 OC · E c. 945 ADc. 945 OC · F 1055 · G 1081 · H 1176 · I 1282 · J 1400

#EventDigwyddiadLetterLlythyren
1Battle of ChesterBrwydr Caer
2Battle of Mynydd CarnBrwydr Mynydd Carn
3Death at CilmeriMarwolaeth yng Nghilmeri
4Glyndŵr’s risingGwrthryfel Glyndŵr
5Offa’s DykeClawdd Offa
6One king for all WalesUn brenin i Gymru gyfan
7Rhodri Mawr defeats the VikingsRhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr
8The first eisteddfodYr eisteddfod gyntaf
9The laws of Hywel DdaCyfraith Hywel Dda
10Y Gododdin
AnswersAtebion

1B, 2G, 3I, 4J, 5C, 6F, 7D, 8H, 9E, 10A

Tudors to IndustryY Tuduriaid a Diwydiant: match the event to the dateparwch y digwyddiad â’r dyddiad

NameEnw: ____________________   ClassDosbarth: ________

A 1485 · B 1536–1543 · C 1546 · D 1567 · E 1588 · F 1648 · G 1731 · H 1735 · I 1759 · J 1831

#EventDigwyddiadLetterLlythyren
1A Welsh kingBrenin o Gymro
2Battle of St FagansBrwydr Sain Ffagan
3Iron at MerthyrHaearn ym Merthyr
4The Laws in Wales ActsY Deddfau Uno
5The Merthyr RisingGwrthryfel Merthyr
6The Methodist revivalY diwygiad Methodistaidd
7The New Testament in WelshY Testament Newydd yn Gymraeg
8The Welsh BibleY Beibl Cymraeg
9The circulating schoolsYr ysgolion cylchynol
10The first Welsh bookY llyfr Cymraeg cyntaf
AnswersAtebion

1A, 2F, 3I, 4B, 5J, 6H, 7D, 8E, 9G, 10C

Modern WalesCymru Fodern: match the event to the dateparwch y digwyddiad â’r dyddiad

NameEnw: ____________________   ClassDosbarth: ________

A 1913 · B 1916 · C 1920 · D 1922 · E 1925 · F 1948 · G 1965 · H 1966 · I 1997 · J 2020

#EventDigwyddiadLetterLlythyren
1A Welsh prime ministerPrif weinidog o Gymro
2AberfanTrychineb Aberfan
3Plaid Cymru foundedSefydlu Plaid Cymru
4Senedd Cymru
5SenghenyddSenghennydd
6The Church in WalesYr Eglwys yng Nghymru
7The NHSY Gwasanaeth Iechyd
8The Urdd is foundedSefydlu’r Urdd
9TrywerynBoddi Tryweryn
10Yes to devolutionIe i ddatganoli
AnswersAtebion

1B, 2H, 3E, 4J, 5A, 6C, 7F, 8D, 9G, 10I

Spotted a mistake, or have a resource to share? Contact the site owner through the GitHub repository.Wedi gweld camgymeriad, neu am rannu adnodd? Cysylltwch â pherchennog y wefan drwy’r ystorfa GitHub. GitHub ↗