History of WalesHanes Cymru / Modern WalesCymru Fodern

1893–1985

Saunders Lewis

Dramatist, co-founder of Plaid Cymru, and author of the 1962 lecture Tynged yr Iaith.Dramodydd, un o sefydlwyr Plaid Cymru, ac awdur darlith Tynged yr Iaith yn 1962.

1893–1985DramatistDramodyddModern WalesCymru Fodern

Saunders Lewis was born in Wallasey to a Welsh family, served in the First World War and became a lecturer at Swansea. He co-founded Plaid Cymru in 1925 and was its president until 1939.

In 1936 he helped set fire to the RAF bombing school at Penyberth and was jailed. His plays, such as Siwan, are classics of Welsh drama, and his 1962 radio lecture Tynged yr Iaith launched the modern language movement.

Ganed Saunders Lewis yn Wallasey i deulu Cymraeg, gwasanaethodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf a daeth yn ddarlithydd yn Abertawe. Roedd yn un o sefydlwyr Plaid Cymru yn 1925 ac yn llywydd tan 1939.

Yn 1936 helpodd i roi ysgol fomio Penyberth ar dân a chafodd ei garcharu. Mae ei ddramâu, fel Siwan, yn glasuron, a lansiodd ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962 y mudiad iaith modern.

On the timelineAr y llinell amser

  1. Fire at PenyberthTân yn Llŷn

    Saunders Lewis, Lewis Valentine and D. J. Williams set fire to an RAF bombing school in Llŷn and are jailed.Mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yn rhoi ysgol fomio’r Awyrlu yn Llŷn ar dân, ac yn cael eu carcharu.

  2. Tynged yr Iaith

    Saunders Lewis’s radio lecture on the fate of the language leads to Cymdeithas yr Iaith, the Welsh Language Society.Mae darlith radio Saunders Lewis ar dynged yr iaith yn arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Also in this ageHefyd yn yr oes hon

1863–1945

David Lloyd George

Prime MinisterPrif Weinidog

Welsh-speaking prime minister from 1916 to 1922 whose 1909 People’s Budget laid foundations for the welfare state.Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

1876–1939

Gwen John

PainterArlunydd

Born in Haverfordwest, she painted quiet, intense portraits and is now ranked among the finest artists of her time.Fe’i ganed yn Hwlffordd. Paentiodd bortreadau tawel, dwys, ac fe’i hystyrir heddiw ymhlith artistiaid gorau ei chyfnod.

1887–1917

Hedd Wyn

The poet of the black chairBardd y Gadair Ddu

Ellis Humphrey Evans, a shepherd from Trawsfynydd, who won the eisteddfod chair weeks after he was killed in battle.Ellis Humphrey Evans, bugail o Drawsfynydd, a enillodd gadair yr eisteddfod wythnosau ar ôl iddo gael ei ladd mewn brwydr.

1890–1975

Jim Griffiths

First Secretary of State for WalesYsgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru

A miner from Betws near Ammanford who became a Labour minister and built the welfare state.Glöwr o’r Betws ger Rhydaman a ddaeth yn weinidog Llafur ac a adeiladodd y wladwriaeth les.