Rhodri Mawr
Rhodri the GreatBrenin GwyneddKing of Gwynedd who brought Powys and Seisyllwg under his rule and beat back the Vikings.Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
History of WalesHanes Cymru / ChapterPennod 3
800 – 1100
The Age of KingsOes y Brenhinoedd
Rhodri, Hywel and Gruffudd: kings who drew Wales together against Vikings and English.Rhodri, Hywel a Gruffudd: brenhinoedd a dynnodd Gymru ynghyd yn erbyn y Llychlynwyr a’r Saeson.
In the ninth century Wales was still a patchwork of kingdoms, but a few rulers began to stitch it together. Rhodri Mawr inherited Gwynedd and gained Powys and Seisyllwg, and in 856 he defeated a Viking army on Ynys Môn. His grandson Hywel Dda ruled most of Wales in peace and gave his name to the Welsh laws, which protected the rights of women and children and settled quarrels with compensation rather than revenge.
Vikings raided the coasts and left their names on places such as Swansea, Anglesey and the islands of Skokholm and Skomer. In 1055 Gruffudd ap Llywelyn became the only king ever to rule all of Wales, before he was killed in 1063 after an English invasion. Within a generation the Normans had arrived, and the age of kings gave way to the age of castles and princes.
Yn y nawfed ganrif roedd Cymru’n dal yn glytwaith o deyrnasoedd, ond dechreuodd ambell reolwr eu gwnïo ynghyd. Etifeddodd Rhodri Mawr Wynedd ac enillodd Bowys a Seisyllwg, ac yn 856 trechodd fyddin o Lychlynwyr ar Ynys Môn. Rheolodd ei ŵyr Hywel Dda y rhan fwyaf o Gymru mewn heddwch, a rhoddwyd ei enw ar gyfreithiau Cymru, a oedd yn diogelu hawliau menywod a phlant ac yn setlo cwerylon drwy iawndal yn hytrach na dial.
Ysbeiliodd y Llychlynwyr yr arfordir a gadael eu henwau ar leoedd fel Swansea, Anglesey ac ynysoedd Sgogwm a Sgomer. Yn 1055 daeth Gruffudd ap Llywelyn yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan, cyn ei ladd yn 1063 ar ôl ymosodiad gan y Saeson. O fewn cenhedlaeth roedd y Normaniaid wedi cyrraedd, ac ildiodd oes y brenhinoedd i oes y cestyll a’r tywysogion.
TimelineLlinell amser
The History of the BritonsHanes y Brytaniaid
The Historia Brittonum, linked to a monk called Nennius, names Arthur as a war leader who won twelve battles. The legend begins here.Mae’r Historia Brittonum, sy’n gysylltiedig â mynach o’r enw Nennius, yn enwi Arthur fel arweinydd rhyfel a enillodd ddeuddeg brwydr. Yma mae’r chwedl yn dechrau.
Rhodri Mawr defeats the VikingsRhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr
Rhodri the Great kills the Danish leader Horm on Anglesey and rules much of Wales.Mae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.
Asser writes Alfred’s lifeAsser yn ysgrifennu buchedd Alffred
Asser, a scholar from St Davids, writes the life of Alfred the Great, whose court he joined. It is the first biography of an English king.Mae Asser, ysgolhaig o Dyddewi, yn ysgrifennu buchedd Alffred Fawr, yr ymunodd â’i lys. Dyma’r cofiant cyntaf i frenin o Sais.
The laws of Hywel DdaCyfraith Hywel Dda
Welsh law is gathered under Hywel the Good and stays in use for some six hundred years.Casglir cyfraith Cymru dan Hywel Dda, a bydd yn cael ei defnyddio am ryw chwe chan mlynedd.
One king for all WalesUn brenin i Gymru gyfan
Gruffudd ap Llywelyn becomes the only ruler ever to unite all of Wales, until his death in 1063.Daw Gruffudd ap Llywelyn yr unig reolwr erioed i uno Cymru gyfan, hyd ei farwolaeth yn 1063.
Normans at ChepstowY Normaniaid yng Nghas-gwent
William FitzOsbern begins a stone castle above the Wye at Chepstow, one of the first in Britain, as the Normans push into Wales.Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.
Battle of Mynydd CarnBrwydr Mynydd Carn
Gruffudd ap Cynan and Rhys ap Tewdwr win back their kingdoms of Gwynedd and Deheubarth.Mae Gruffudd ap Cynan a Rhys ap Tewdwr yn adennill eu teyrnasoedd, Gwynedd a Deheubarth.
Rhys ap Tewdwr fallsCwymp Rhys ap Tewdwr
The king of Deheubarth is killed near Brecon. Norman lords pour into south Wales and build castles from Pembroke to Cardiff.Lleddir brenin Deheubarth ger Aberhonddu. Mae arglwyddi Normanaidd yn llifo i dde Cymru ac yn codi cestyll o Benfro i Gaerdydd.
PeoplePobl
Asser
Alfred’s Welsh scholarYsgolhaig Cymreig AlffredA monk of St Davids who became adviser to Alfred the Great and wrote the first biography of an English king.Mynach o Dyddewi a ddaeth yn gynghorydd i Alffred Fawr ac a ysgrifennodd y cofiant cyntaf i frenin o Sais.
Hywel Dda
Hywel the GoodBrenin y DeheubarthHis name was given to the native law of Wales, notable for women’s property rights and for compensation in place of vengeance.Rhoddwyd ei enw ar gyfraith frodorol Cymru, sy’n nodedig am hawliau eiddo i fenywod ac am iawndal yn lle dial.
Gruffudd ap Llywelyn
King of all WalesBrenin Cymru gyfanThe only king ever to rule the whole of Wales, from 1055 until he was killed by his own men.Yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan, o 1055 nes iddo gael ei ladd gan ei wŷr ei hun.
Gruffudd ap Cynan
King of GwyneddBrenin GwyneddBorn in exile in Dublin, he fought for decades to win Gwynedd and ruled it in peace for his last thirty years.Fe’i ganed yn alltud yn Nulyn, ac ymladdodd am ddegawdau i ennill Gwynedd a’i rheoli mewn heddwch am ei ddeng mlynedd ar hugain olaf.