Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

c. 1932

Y Dirwasgiad

Mewn rhai o drefi’r cymoedd mae dros hanner y dynion yn ddi-waith. Dros y degawd mae tua 430,000 o bobl yn gadael Cymru i chwilio am waith.

Llun: Pobl Ystrad yn agor Parc Gelligaled yng nghanol y 1930au · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1932 roedd dros 42 y cant o ddynion Cymru a allai weithio heb waith. Rhwng 1921 a 1938 amcangyfrifir i 440,000 o bobl adael Cymru i chwilio amdano.

Heb waithDros 42 y cant o’r dynion, 1932
Gadael CymruTua 440,000, 1921–1938
O’r cymoeddTua 85 y cant o’r rhai a adawodd
Gorymdeithiau newynO’r Rhondda yn 1927; i Lundain yn 1932

Y cymoedd#

Dinistriwyd cymoedd y de, canolfan glo a dur, gan y Dirwasgiad. Ym Merthyr Tudful ac Abertawe aeth diweithdra dros 25 y cant ar adegau.

Yn y maes glo roedd diweithdra ar ei uchaf yn 1930, ac yn 1931 roedd 140,000 o ddynion allan o waith.

Gadael cartref#

Daeth tua 85 y cant o’r rhai a adawodd Gymru o gymoedd Morgannwg a Mynwy.

Gorymdeithio am waith#

Cychwynnodd dynion y Rhondda ar orymdaith newyn yn 1927, ac ym mis Hydref 1932 gorymdeithiodd 2,500 o weithwyr i Lundain yn erbyn y Prawf Moddion.

Tommy Farr#

Yn 1937 daeth Tommy Farr o’r Rhondda yn agos at guro’r Americanwr Joe Louis.

Tommy Farr o’r Rhondda
Tommy Farr o’r Rhondda · Llun: Bjenks, from a postcard, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Y Streic Gyffredinol

    Mae Prydain yn rhoi’r gorau i weithio i gefnogi’r glowyr. Daw’r streic i ben mewn naw diwrnod, ond mae’r glowyr yn cael eu cloi allan am saith mis.

    Y Streic Gyffredinol
  2. Dinas Caerdydd yn ennill y Cwpan

    Mae Dinas Caerdydd yn curo Arsenal yn Wembley ac yn mynd â Chwpan yr FA allan o Loegr am yr unig dro.

    Dinas Caerdydd yn ennill y Cwpan
  3. Llangrannog

    Mae’r Urdd yn agor ei wersyll haf cyntaf yn Llangrannog. Mae miliynau o blant wedi aros yno ers hynny.

    Llangrannog
  4. Trychineb Gresffordd

    Mae ffrwydrad ger Wrecsam yn lladd 266 o lowyr.

    Trychineb Gresffordd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf