Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion

tua 825–1603

Coed teulu brenhinol Cymru

O Rhodri Mawr i Harri Tudur: sut y parhaodd tai brenhinol Gwynedd, Deheubarth a Phowys am chwe chan mlynedd, priodi â’i gilydd, a dod i’r orsedd yn Bosworth.

Llun: Castell Penfro, man geni Harri Tudur, a’i adlewyrchiad yn Llyn y Felin · JKMMX, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Am chwe chan mlynedd rheolwyd Cymru gan lond llaw o dai brenhinol, ac un teulu mawr oedden nhw. Sefydlodd meibion Rhodri Mawr dai Gwynedd a Deheubarth; ei or-or-wyres Angharad oedd mam brenin cyntaf tŷ Powys. Priododd tywysogion â thywysogesau o’r teyrnasoedd eraill dro ar ôl tro, fel bod Llywelyn Fawr, yr Arglwydd Rhys ac Owain Glyndŵr i gyd yn gefndryd lawer gwaith drosodd.

Yna, yn 1485, enillodd ŵyr i Owain Tudur o Ynys Môn, a gwaed Deheubarth yn ei wythiennau, y goron yn Bosworth dan y ddraig goch. Mae’r coed hyn yn dilyn y llinachau a ddygodd y goron, o Rhodri Mawr i Harri Tudur.

rheolodd deyrnasTapiwch enw i oleuo’r llinach yn ôl at y sylfaenydd↪ yr un teulu mewn coeden arall

Gwynedd: tŷ Aberffraw

O Ferfyn Frych a Rhodri Mawr i Lywelyn ein Llyw Olaf ac Owain Lawgoch. O’r llinach hon y daeth tywysogion Cymru, a phriododd ei merched i bob tŷ brenhinol arall.

  • m. 844Brenin Gwynedd

    Daeth o Fanaw yn ôl traddodiad Cymru, ac enillodd yr orsedd drwy ei fam Esyllt, o linach Cunedda. Priododd Nest, o dŷ brenhinol Powys.

    • tua 820–878Brenin Gwynedd, Powys a Seisyllwg

      Priododd Angharad, chwaer brenin olaf Seisyllwg, a daeth yn frenin cyntaf i reoli’r rhan fwyaf o Gymru. Olrheiniodd pob tŷ brenhinol diweddarach yng Nghymru ei linach ato ef.

      Darllen mwy →
      • m. 904

        Yn ôl traddodiad Cymru, cafodd Bowys yn gyfran o deyrnas ei dad.

      • m. 909Brenin Seisyllwg

        Tad Hywel Dda a sylfaenydd tŷ Dinefwr.

        ↪ Tŷ Dinefwr
      • m. 916Brenin Gwynedd

        Dialodd am ei dad ym mrwydr Conwy yn 881, ‘Dial Rhodri’.

        • m. 942Brenin Gwynedd

          ‘Y Moel’. Syrthiodd yn ymladd y Saeson yn 942.

          • m. 979Brenin Gwynedd
          • m. 988Brenin Gwynedd
            • m. 985Brenin Gwynedd
            • m. 986Brenin Gwynedd
          • m. 986
            • m. 996
              • m. 1039Brenin Gwynedd
                • m. tua 1060

                  Bu’n byw’n alltud yn Nulyn, a phriododd Ragnhild, o dŷ brenhinol brenhinoedd Llychlynnaidd Dulyn.

                  • tua 1055–1137Brenin Gwynedd

                    Fe’i ganed yn alltud yn Iwerddon. Enillodd Wynedd ym Mynydd Carn yn 1081, dihangodd o garchar y Normaniaid a gadawodd ei deyrnas yn gryf. Priododd Angharad, merch Owain ab Edwin.

                    Darllen mwy →
                    • tua 1097–1136Tywysoges Gwynedd a Deheubarth

                      Priododd Gruffudd ap Rhys o Ddeheubarth. Arweiniodd fyddin yn erbyn y Normaniaid yng Nghydweli yn 1136. Mam yr Arglwydd Rhys.

                      Darllen mwy →↪ Ei theulu yn Neheubarth
                    • Priododd Madog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan.

                      ↪ Ei theulu ym Mhowys
                    • m. 1172

                      Brawd Owain Gwynedd a’i gymrawd yng Nghrug Mawr yn 1136.

                    • tua 1100–1170Brenin Gwynedd

                      Trechodd y Normaniaid yng Nghrug Mawr yn 1136 a throi Harri II yn ôl yn 1165. Y cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.

                      Darllen mwy →
                      • m. 1170Tywysog a bardd

                        Mae ei gerddi i Wynedd ymhlith goreuon yr oes.

                      • Priododd Gruffudd Maelor, tywysog gogledd Powys.

                        ↪ Ei theulu ym Mhowys
                      • fl. 1170

                        Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd tua’r gorllewin dros y cefnfor a darganfod tir newydd, dair canrif cyn Columbus.

                      • m. 1174Arglwydd Meirionnydd
                      • m. 1203Tywysog Gwynedd i’r dwyrain o Gonwy
                      • m. 1195Tywysog Gwynedd i’r gorllewin o Gonwy
                      • m. tua 1174

                        Priododd Marared, merch Madog ap Maredudd, brenin Powys.

                        • 1173–1240Tywysog Gwynedd, rheolwr y rhan fwyaf o Gymru

                          Llywelyn ab Iorwerth. Priododd Siwan, merch y Brenin John o Loegr. Talodd rheolwyr eraill Cymru wrogaeth iddo yn Aberdyfi yn 1216.

                          Darllen mwy →
                          • m. 1251

                            ‘Y Ddu’. Priododd Ralph Mortimer, arglwydd yn y Mers. Drwyddi hi rhedodd gwaed Llywelyn Fawr ymlaen at Edward IV ac at Elisabeth o Efrog, brenhines Harri Tudur.

                            ↪ Y ffordd i Bosworth
                          • tua 1212–1246Tywysog Cymru

                            Mab Siwan. Yn 1244 gwnaeth Tywysog Cymru yn deitl ffurfiol iddo.

                          • tua 1198–1244

                            Mab hynaf Llywelyn. Priododd Senana, a pharhaodd eu meibion y frwydr dros Gymru.

                            • m. tua 1282Rhannodd reolaeth Gwynedd, 1246–1255
                            • 1238–1283Tywysog Cymru

                              Arweiniodd y frwydr am chwe mis wedi Cilmeri, tywysog olaf Cymru annibynnol.

                            • tua 1223–1282Tywysog Cymru

                              Llywelyn ein Llyw Olaf. Fe’i cydnabuwyd yn Dywysog Cymru yng Nghytundeb Trefaldwyn yn 1267. Priododd Eleanor de Montfort. Syrthiodd yng Nghilmeri ar 11 Rhagfyr 1282.

                              Darllen mwy →
                              • 1282–1337Tywysoges Cymru

                                Unig blentyn y tywysog olaf. Fe’i cymerwyd yn faban i briordy Sempringham yn Swydd Lincoln, a bu fyw yno weddill ei hoes. Mae Cymru’n ei chofio heddiw.

                            • m. tua 1315
                              • m. 1363
                                • tua 1330–1378Tywysog Cymru drwy hawl

                                  Olaf tŷ Aberffraw. Capten enwog yng ngwasanaeth Ffrainc, a hawliodd ei etifeddiaeth yn Dywysog Cymru yn 1372.

                                  Darllen mwy →

Deheubarth: tŷ Dinefwr

Cadell fab Rhodri Mawr, ei ŵyr Hywel Dda, a’r Arglwydd Rhys. Drwy ddwy chwaer o’r llinach hon, daeth gwaed Deheubarth at Owain Glyndŵr ac at y Tuduriaid.

  • m. 909Brenin Seisyllwg

    Mab Rhodri Mawr ac Angharad. Ei gyfran ef o deyrnas ei dad oedd Seisyllwg, gwlad Ceredigion ac Ystrad Tywi.

    ↪ Ei dad, yng nghoeden Gwynedd
    • m. 920Brenin Seisyllwg

      Rheolodd gyda’i frawd Hywel.

    • tua 880–950Brenin Deheubarth, yna’r rhan fwyaf o Gymru

      Priododd Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed, ac unodd Ddyfed a Seisyllwg yn Ddeheubarth. Rhoddodd ei gyfraith i Gymru.

      Darllen mwy →
      • m. 988Brenin Deheubarth

        Credir mai yn ei lys ef y casglwyd yr achau brenhinol Cymreig hynaf.

        • m. 999Brenin Deheubarth, Gwynedd a Phowys

          Rheolodd y rhan fwyaf o Gymru.

          • Mam dau frenin mawr. Gyda Llywelyn ap Seisyll cafodd Gruffudd, brenin Cymru gyfan; gyda Chynfyn ap Gwerystan cafodd Bleddyn, sylfaenydd tŷ brenhinol Powys.

            • tua 1010–1063Brenin Cymru gyfan, 1055–1063

              Mab Llywelyn ap Seisyll. Cymerodd Wynedd a Phowys yn 1039 a gweddill Cymru erbyn 1055: unig frenin Cymru gyfan.

              Darllen mwy →
            • m. 1075Brenin Gwynedd a Phowys

              Sylfaenydd tŷ Mathrafal.

              ↪ Tŷ Mathrafal
        • m. 984

          Syrthiodd mewn brwydr yn 984, yn ystod oes ei dad.

              • m. 1093Brenin Deheubarth

                Ymladdodd ochr yn ochr â Gruffudd ap Cynan ym Mynydd Carn yn 1081. Syrthiodd ger Aberhonddu yn 1093, yr olaf i’w alw’n frenin Deheubarth.

                • tua 1085–tua 1136

                  Fe’i gelwid yn ‘Helen Cymru’. Roedd ei phlant yn gyndeidiau i’r FitzGeraldiaid yn Iwerddon ac i Erallt Gymro.

                  Darllen mwy →
                  • Priododd William de Barri o Faenorbŷr.

                    • tua 1146–1223Ysgolhaig ac eglwyswr

                      Ysgrifennodd y Daith drwy Gymru a’r Disgrifiad o Gymru, ac ymladdodd i wneud Tyddewi yn archesgobaeth.

                      Darllen mwy →
                • tua 1081–1137Tywysog Deheubarth

                  Priododd Gwenllian, merch Gruffudd ap Cynan o Wynedd. Cododd yn 1116 ac enillodd ran o deyrnas ei dad yn ôl.

                  ↪ Gwenllian, yng nghoeden Gwynedd
                  • m. 1143Tywysog Deheubarth
                  • m. 1175Tywysog Deheubarth

                    Enillodd Gaerfyrddin a Llansteffan yn ôl i’r Cymry.

                  • 1130–1155Tywysog Deheubarth
                  • 1132–1197Tywysog Deheubarth, rheolwr holl dde Cymru

                    Mab Gwenllian. Priododd Gwenllian, merch Madog ap Maredudd o Bowys. Cynhaliodd yr eisteddfod gyntaf, yn Aberteifi, yn 1176.

                    Darllen mwy →
                    • Yn ôl yr achau, hi oedd gwraig Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr, ac felly un o hynafiaid y Tuduriaid.

                      ↪ Tuduriaid Penmynydd
                    • m. 1231Arglwydd Ceredigion
                    • m. 1234Arglwydd Ystrad Tywi

                      Daliodd Ddinefwr, ac ymladdodd ochr yn ochr â Llywelyn Fawr.

                    • m. 1201Tywysog Deheubarth

                      Mab hynaf yr Arglwydd Rhys.

                      • m. 1235
                        • m. 1265Arglwydd yng Ngheredigion
                          • m. 1275
                            • m. 1309
                              • m. 1343

                                Etifedd yr Arglwydd Rhys yn yr hen linach. Dygodd ei ddwy ferch waed Deheubarth at Owain Glyndŵr ac at y Tuduriaid.

                                • Priododd Gruffudd Fychan, arglwydd Glyndyfrdwy, o dŷ brenhinol Powys. Mam Owain Glyndŵr.

                                  ↪ Ei mab Owain Glyndŵr
                                • Priododd Tudur ap Goronwy o Benmynydd ar Ynys Môn. Mam-gu Owain Tudur, ac felly un o hynafiaid Harri Tudur.

                                  ↪ Tuduriaid Penmynydd

Powys: tŷ Mathrafal

Bleddyn ap Cynfyn a’i etifeddion, a reolodd Bowys o Fathrafal. Wedi 1160 rhannodd y llinach yn Bowys Wenwynwyn yn y de a Phowys Fadog yn y gogledd, ac Owain Glyndŵr oedd ei hetifedd.

  • m. 1075Brenin Gwynedd a Phowys

    Mab Angharad, merch Maredudd ab Owain, a hanner brawd Gruffudd ap Llywelyn. Sylfaenydd tŷ Mathrafal, a diwygiwr cyfreithiau Hywel Dda.

    ↪ Ei fam, yng nghoeden Deheubarth
    • m. 1111Brenin Powys

      Un o arweinwyr gwrthryfel mawr 1094.

    • m. 1111Brenin Powys
    • m. 1132Brenin Powys
      • m. 1128
        • tua 1130–1197Tywysog de Powys, a bardd

          Yn ei gerdd Hirlas Owain mae’n yfed iechyd ei filwyr o’r corn yfed hir glas. Sefydlodd abaty Ystrad Marchell yn 1170.

          • m. 1216Tywysog Powys Wenwynwyn

            Rhoddodd ei enw i dde Powys, a gobeithiai arwain Cymru gyfan.

            • m. 1286Tywysog Powys Wenwynwyn
      • m. 1160Brenin olaf Powys gyfan

        Priododd Susanna, merch Gruffudd ap Cynan o Wynedd. Fe’i molwyd gan ei fardd Cynddelw Brydydd Mawr. Ar ei ôl rhannwyd y deyrnas yn ddwy.

        • Priododd Iorwerth Drwyndwn o Wynedd. Mam Llywelyn Fawr.

          ↪ Ei mab Llywelyn Fawr
        • Priododd yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth.

          ↪ Yr Arglwydd Rhys
        • m. 1191Tywysog Powys Fadog

          Priododd Angharad, merch Owain Gwynedd.

          • m. 1236Tywysog Powys Fadog

            Sefydlodd abaty Sistersaidd Glyn y Groes ger Llangollen yn 1201.

            • m. 1269Tywysog Powys Fadog

              Cododd gastell Dinas Brân uwchben Llangollen.

              • m. 1277Tywysog Powys Fadog
              • m. 1289Arglwydd Glyndyfrdwy
                • Madog Crypl a Gruffudd o Ruddallt, arglwyddi Glyndyfrdwy.

                  • m. tua 1370Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith

                    Priododd Elen, merch Tomas ap Llywelyn, o dŷ Dinefwr.

                    ↪ Elen, yng nghoeden Deheubarth
                    • tua 1359–tua 1415Tywysog Cymru, 1400–1415

                      Etifedd Powys Fadog drwy ei dad a Deheubarth drwy ei fam. Fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru ar 16 Medi 1400. Ymladdodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur wrth ei ochr.

                      Darllen mwy →

Gwent a Glywysing: tŷ Tewdrig

Brenhinoedd y de-ddwyrain, o’r sant-frenin Tewdrig i Athrwys ap Meurig, sef Arthur yn ôl traddodiad Cymru.

  • fl. tua 600Brenin Gwent a Glywysing, a sant

    Rhoddodd y goron heibio am fywyd meudwy yn Nhyndyrn, yna cododd ei gleddyf eto a gyrru’r Saeson yn ôl wrth y rhyd ar afon Gwy.

    • fl. tua 625Brenin Gwent a Glywysing

      Priododd Onbrawst, merch Gwrgan Fawr o Ergyng.

      • tua 605–655Brenin Gwent a Glywysing

        Yn ôl traddodiad Cymru, y brenin hwn oedd Arthur, a’i lys yng Nghaerllion. Gall haneswyr eraill weld pethau’n wahanol.

        Darllen mwy →
        • fl. tua 665–710Brenin Glywysing

          ‘Mwynfawr’. Yn ôl traddodiad Cymru, ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg.

          • Mae’r achau’n olrhain brenhinoedd diweddarach Glywysing a Gwent yn ôl i’r llinach hon, yn eu plith Ffernfael a Brochfael ap Meurig, a geisiodd gyfeillgarwch Alfred o Wessex.

            • tua 930–974Brenin Glywysing a Gwent

              Morgan Hen. Unodd Glywysing a Gwent yn un deyrnas a bu fyw i oedran mawr.

Y Coeling: Gwŷr y Gogledd

Bonedd Gwŷr y Gogledd, a gadwyd yng Nghymru am fil o flynyddoedd: Urien ac Owain o Reged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Gwenddolau, Pabo Post Prydain a Sant Deiniol, i gyd o’r un llinach.

  • fl. tua 400Cyndad Gwŷr y Gogledd

    Coel Hen, yr olrheiniodd brenhinoedd Rheged, Eidyn, Elfed a’r Pennines eu llinach ato. Gelwid ei ddisgynyddion yn Goeling.

    Darllen mwy →
    • Yn ôl traddodiad Cymru, hi oedd mam Cunedda, a ddaeth i’r de i sefydlu Gwynedd.

      • fl. 5th centuryBrenin, sylfaenydd Gwynedd

        Daeth o Fanaw Gododdin gyda’i feibion, ac ohono ef y daeth llinach frenhinol Gwynedd.

        Darllen mwy →
    • Tad dwy gangen fawr y Coeling.

          • fl. mid 6th centuryBrenin yn y Gogledd

            Tad Urien Rheged.

            Darllen mwy →
            • fl. late 6th centuryBrenin Rheged

              Y mwyaf o Wŷr y Gogledd, a ganmolwyd gan Daliesin, ac a arweiniodd frenhinoedd y Brythoniaid yn erbyn yr Eingl yn Lindisfarne.

              Darllen mwy →
              • fl. late 6th centuryBrenin Rheged

                Trechodd Fflamddwyn, ac ef yw Owain chwedl Iarlles y Ffynnon.

                Darllen mwy →
              • fl. early 7th century

                Yn ôl traddodiad Cymru, ef a fedyddiodd y Brenin Edwin o Northumbria.

                Darllen mwy →
                  • fl. tua 640Brenhines Northumbria

                    Aeres Rheged, yn wraig i’r Brenin Oswiu.

                    Darllen mwy →
            • fl. late 6th centuryTywysog o’r Gogledd a bardd

              Cefnder Urien. Yn ôl traddodiad Cymru, daeth i’r de i Bowys a diweddu ei ddyddiau yn Llanfor.

              Darllen mwy →
          • fl. late 6th centuryBrenin, Elfed yn ôl pob tebyg

            Ymladdodd ochr yn ochr ag Urien yn Lindisfarne ac fe’i canmolwyd gan Daliesin.

            Darllen mwy →
          • fl. early 6th centuryBrenin, Post Prydain

            Diweddodd ei ddyddiau yn Llanbabo ym Môn, lle mae ei ddelw goronog wedi’i cherfio mewn carreg.

            Darllen mwy →
            • m. 595Brenin yn y Gogledd

              Un o Dri Phost Cad Ynys Prydain.

              Darllen mwy →
              • m. tua 584Sant, esgob cyntaf Bangor

                Sefydlodd eglwys Bangor yng Ngwynedd.

                Darllen mwy →
          • fl. mid 6th centuryBrenin yn y Gogledd

            ‘Y Gosgordd Fawr’.

            Darllen mwy →
            • m. 580
            • m. 580

              Mae traddodiad Cymru yn ei gofio ef a’i frawd yn Arfderydd ac yn eu cysylltu ag Efrog.

              Darllen mwy →
            • m. 573Brenin, arglwydd Arfderydd

              Syrthiodd yn Arfderydd yn 573. Myrddin oedd ei fardd.

              Darllen mwy →
              • fl. mid 6th centuryBrenin Eidyn

                Arglwydd Din Eidyn, Caeredin.

                Darllen mwy →
                • fl. 6th centuryArwr Catraeth

                  Fe’i canmolir yn Y Gododdin fel un o’r rhai a ddaeth yn ôl o Gatraeth.

                  Darllen mwy →

Ystrad Clud: llinach Dyfnwal Hen

Brenhinoedd y Clud: Rhydderch Hael, cyfaill Sant Cyndeyrn, ei gefndryd Mordaf a Nudd, y Tri Hael, a Gwyddno Garanhir, y cafodd ei fab Elffin hyd i Daliesin.

  • fl. early 6th centuryCyndad brenhinoedd y Clud

    Ohono ef y daeth brenhinoedd Ystrad Clud, a reolai o Alclud, Craig Dumbarton, a thri o Haelion Ynys Prydain.

    Darllen mwy →
        • m. tua 614Brenin Ystrad Clud

          Un o Dri Hael Ynys Prydain, cyfaill Sant Cyndeyrn, a cheidwad y ddysgl ymhlith y Tri Thlws ar Ddeg.

          Darllen mwy →
        • fl. 6th centuryBrenin Cantre’r Gwaelod yn ôl traddodiad CymruDarllen mwy →
          • fl. 6th century

            A ddaeth o hyd i’r baban Taliesin yn y gored.

            Darllen mwy →

Tuduriaid Penmynydd

O Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr, i Harri Tudur a’r orsedd. Mae pob brenin a brenhines ym Mhrydain ers 1603 yn disgyn o’r teulu Cymreig hwn o Ynys Môn.

  • m. 1246Distain Gwynedd

    Prif weinidog Llywelyn Fawr a Dafydd ap Llywelyn, a rhyfelwr enwog. Yn ôl yr achau, ei wraig oedd Gwenllian, merch yr Arglwydd Rhys.

    ↪ Gwenllian, yng nghoeden Deheubarth
    • m. 1268

      Distain Llywelyn ap Gruffudd, y tywysog olaf.

      • m. 1311

        Arglwydd Penmynydd ar Ynys Môn.

        • m. 1331
          • m. 1367

            Priododd Marged, merch Tomas ap Llywelyn o dŷ Dinefwr, a’i chwaer Elen oedd mam Owain Glyndŵr.

            ↪ Marged, yng nghoeden Deheubarth
            • m. 1412, 1413

              Cefndryd a chapteiniaid Owain Glyndŵr. Cipiwyd castell Conwy ganddynt drosto ar Ddydd Gwener y Groglith 1401.

            • m. 1406

              Priododd Marged, merch Dafydd Fychan.

              • tua 1400–1461

                Gwasanaethodd yn llys Harri V a phriododd ei weddw, y Frenhines Catrin o Valois. Rhoddodd ei fywyd dros dŷ Lancaster yn 1461.

                • tua 1431–1495Iarll Penfro

                  Ewythr a gwarcheidwad Harri. Cadwodd y bachgen yn ddiogel drwy bedair blynedd ar ddeg o alltudiaeth yn Llydaw a Ffrainc, a safodd wrth ei ochr yn Bosworth.

                • tua 1430–1456Iarll Richmond

                  Hanner brawd y Brenin Harri VI. Priododd Marged Beaufort, etifeddes tŷ Lancaster, a bu farw yng Nghaerfyrddin cyn geni ei fab.

                  • 1457–1509Y Brenin Harri VII, 1485–1509

                    Fe’i ganed yng nghastell Penfro. Glaniodd yn Dale yn 1485, gorymdeithiodd drwy Gymru yn casglu gwŷr, ac enillodd y goron yn Bosworth dan y ddraig goch. Priododd Elisabeth o Efrog, etifeddes Llywelyn Fawr drwy’r Mortimeriaid.

                    Darllen mwy →
                    • 1486–1502Tywysog Cymru

                      Fe’i henwyd ar ôl Arthur, a anrhydeddai Harri fel ei gyndad. Cadwodd ei lys yn Llwydlo fel Tywysog Cymru.

                    • 1489–1541Brenhines yr Alban

                      Cymerodd ei gor-ŵyr Iago VI o’r Alban goron Lloegr yn 1603. Mae pob brenin a brenhines ers hynny yn disgyn ohoni hi, ac felly o Harri Tudur.

                    • 1491–1547Brenin Lloegr

                      Gwisgodd ei dri phlentyn y goron ar ei ôl.

                      • 1533–1603Brenhines Lloegr

                        Yr olaf o’r Tuduriaid. Sefydlodd Goleg yr Iesu, Rhydychen, i’r Cymry yn 1571, ac yn ei theyrnasiad rhoddodd William Morgan y Beibl cyfan yn Gymraeg (1588).

Y ffordd i Bosworth

Tair llinach Gymreig a gyfarfu yn Harri Tudur a’i blant: Tuduriaid Penmynydd, tŷ Dinefwr, a Gwladus Ddu, merch Llywelyn Fawr.

Penmynydd: llinach Ednyfed Fychan

  1. Ednyfed Fychan m. 1246Distain Llywelyn Fawr
  2. Goronwy ab Ednyfed m. 1268
  3. Tudur Hen m. 1311Arglwydd Penmynydd
  4. Goronwy ap Tudur m. 1331
  5. Tudur ap Goronwy m. 1367

Deheubarth: gwaed yr Arglwydd Rhys

  1. Yr Arglwydd Rhys 1132–1197Tywysog Deheubarth
  2. Pum cenhedlaeth o dŷ Dinefwr
  3. Tomas ap Llywelyn m. 1343
  4. Marged ferch Tomas Chwaer mam Owain Glyndŵr

Priododd Tudur ap Goronwy â Marged ferch Tomas

  1. Maredudd ap Tudur m. 1406Mab Tudur a Marged
  2. Owain Tudur tua 1400–1461Priododd y Frenhines Catrin o Valois
  3. Edmwnd Tudur tua 1430–1456Priododd Marged Beaufort
  4. Harri Tudur 1457–1509Y Brenin Harri VII, a goronwyd wedi Bosworth, 1485

Gwynedd: gwaed Llywelyn Fawr

  1. Llywelyn Fawr 1173–1240Tywysog Gwynedd
  2. Gwladus Ddu m. 1251Priododd Ralph Mortimer
  3. Saith cenhedlaeth o’r Mortimeriaid, arglwyddi Wigmore ac ieirll y Mers
  4. Anne Mortimer 1388–1411
  5. Rhisiart, Dug Efrog 1411–1460
  6. Edward IV 1442–1483Brenin Lloegr
  7. Elisabeth o Efrog 1466–1503Brenhines Harri Tudur

Priododd Harri Tudur ag Elisabeth o Efrog, 18 Ionawr 1486

Tair llinach yn cwrdd ar yr orsedd

Ym mhlant Harri Tudur ac Elisabeth o Efrog, daeth gwaed Llywelyn Fawr, yr Arglwydd Rhys ac Ednyfed Fychan ynghyd. Eu merch Marged oedd hen fam-gu Iago VI a I, ac mae pob brenin a brenhines ers 1603 yn disgyn ohoni hi, ac felly o dai brenhinol Cymru.

Arthur, Tywysog CymruMarged, Brenhines yr AlbanHarri VIIIMari, Brenhines Ffrainc

Mae’r coed yn dilyn achau brenhinol Cymreig yr Oesoedd Canol, megis y rhai yn llawysgrif Harley 3859 a llawysgrif Coleg Iesu 20, a’r croniclau. I’r cenedlaethau cynnar hwy yw’r unig dyst, ac amcangyfrif yw’r dyddiadau a nodir ‘tua’. Ni ddangosir pob plentyn: mae’r coed yn dilyn y llinachau a ddygodd y goron a’r priodasau a unodd y tai.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf