Mae bron y cwbl o lenyddiaeth gynnar Cymru wedi goroesi mewn ychydig ddwsinau o lyfrau a ysgrifennwyd â llaw rhwng tua 1250 a 1500, ar femrwn o groen llo. Hebddynt byddai cerddi Taliesin ac Aneirin, y Mabinogion, y Trioedd, cyfraith Hywel Dda a chronicl y tywysogion i gyd ar goll.
Fe’u gwnaed gan gopïwyr mewn mynachlogydd fel Ystrad Fflur, a thalwyd amdanynt gan deuluoedd Cymreig a garai’r hen ddysg. Aethant o dŷ i dŷ am ganrifoedd, a’u hachub gan gasglwyr fel Robert Vaughan o’r Hengwrt, y daeth ei lyfrgell fawr i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1909. Gelwir pedwar ohonynt yn Bedwar Llyfr Hynafol Cymru, yr enw a roddodd yr ysgolhaig o’r Alban William Forbes Skene arnynt yn 1868.