Hanes Cymru / Pennod 12

1997 – heddiw

Cymru Heddiw

Senedd ei hun, cyfreithiau newydd, nod o filiwn o siaradwyr a chenedl yn canfod ei llais eto.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ar 18 Medi 1997 pleidleisiodd Cymru o blaid ei chynulliad ei hun o 6,721 o bleidleisiau, y mwyafrif lleiaf posibl bron. Cyfarfu’r Cynulliad Cenedlaethol am y tro cyntaf yn 1999 gyda thrigain aelod a phwerau cyfyngedig. Tyfodd yn gyflym: agorodd adeilad newydd ym Mae Caerdydd yn 2006, rhoddodd ail refferendwm yn 2011 y grym iddo ddeddfu heb ofyn i San Steffan, ac yn 2020 cymerodd yr enw Senedd Cymru. Pleidleisiodd pobl ifanc un ar bymtheg oed am y tro cyntaf yn 2021, ac yn 2026 tyfodd y Senedd i naw deg chwech o aelodau.

Mae’r Gymru y mae’n ei llywodraethu wedi newid. Caeodd y pwll glo dwfn olaf, Glofa’r Tŵr, yn 2008, ac mae gwaith bellach mewn gwasanaethau, gweithgynhyrchu, prifysgolion ac ynni o’r gwynt a’r llanw. Mae cyfreithiau a wnaed yng Nghaerdydd wedi dilyn llwybr gwahanol, yn eu plith Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015. Mae’r llywodraeth wedi gosod nod o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050; cyfrifodd cyfrifiad 2021 538,300. Ar y cae pêl-droed cyrhaeddodd Cymru rownd gynderfynol Ewro 2016 a dychwelyd i Gwpan y Byd yn 2022 ar ôl chwe deg pedair o flynyddoedd. Mae un o ieithoedd byw hynaf Ewrop i’w chlywed yn ei senedd ei hun unwaith eto.

Llinell amser

  1. Ie i ddatganoli

    Mae Cymru’n pleidleisio o 50.3% i greu Cynulliad Cenedlaethol, sy’n cyfarfod am y tro cyntaf yn 1999.

    Ie i ddatganoli
  2. Arian Aberfan yn dychwelyd

    Mae Ron Davies, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, yn ad-dalu’r £150,000 a gymerwyd o Gronfa Trychineb Aberfan yn 1968 i glirio’r tomenni. Yn 2007 mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn ychwanegu £2 filiwn at gofebion ac ysgolion y pentref.

    Arian Aberfan yn dychwelyd
  3. Deddf Llywodraeth Cymru

    Mae Senedd San Steffan yn pasio’r Ddeddf sy’n creu Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

    Deddf Llywodraeth Cymru
  4. Etholiad cyntaf y Cynulliad

    Mae Cymru’n ethol ei chorff cenedlaethol ei hun am y tro cyntaf. Mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn cyfarfod wythnos yn ddiweddarach ym Mae Caerdydd.

    Etholiad cyntaf y Cynulliad
  5. Stadiwm y Mileniwm

    Mae stadiwm newydd Caerdydd, gyda tho sy’n cau, yn agor ar gyfer Cwpan Rygbi’r Byd.

    Stadiwm y Mileniwm
  6. Hanner a hanner

    Mae etholiad y Cynulliad yn ethol cymaint o fenywod â dynion, y tro cyntaf i unrhyw senedd genedlaethol yn y byd wneud hynny.

    Hanner a hanner
  7. Canolfan Mileniwm Cymru

    Mae Canolfan Mileniwm Cymru yn agor ym Mae Caerdydd, gyda geiriau Gwyneth Lewis wedi’u torri i’w blaen mewn llythrennau metr o uchder.

    Canolfan Mileniwm Cymru
  8. Y Gamp Lawn

    Mae buddugoliaeth o 32–20 dros Iwerddon yng Nghaerdydd yn dod â 27 mlynedd o aros i ben: mae Cymru’n cipio’r Gamp Lawn gyda rygbi agored drwy’r tymor.

    Y Gamp Lawn
  9. Lerpwl yn ymddiheuro

    Ddeugain mlynedd ar ôl agor Llyn Celyn, mae Cyngor Dinas Lerpwl yn pleidleisio i ymddiheuro i Gymru am y loes a achoswyd gan foddi Cwm Tryweryn.

    Lerpwl yn ymddiheuro
  10. Agor adeilad y Senedd

    Mae siambr drafod Richard Rogers, o lechi a phren, yn agor ar Ddydd Gŵyl Dewi ym Mae Caerdydd.

    Agor adeilad y Senedd
  11. Presgripsiynau am ddim

    Cymru yw’r rhan gyntaf o Brydain i wneud pob presgripsiwn am ddim.

    Presgripsiynau am ddim
  12. Camp Lawn 2008

    Mae Cymru’n curo Ffrainc yng Nghaerdydd i ennill y Gamp Lawn, fisoedd yn unig ar ôl gadael Cwpan y Byd yn gynnar.

    Camp Lawn 2008
  13. Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd

    Daw traphont ddŵr Thomas Telford ac un filltir ar ddeg o Gamlas Llangollen yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Pontcysyllte, Treftadaeth y Byd
  14. Cwpan Ryder yng Nghymru

    Chwaraeir Cwpan Ryder yn y Celtic Manor ger Casnewydd, y tro cyntaf i Gymru gynnal digwyddiad tîm mwyaf golff.

    Cwpan Ryder yng Nghymru
  15. Pwerau deddfu

    Mae refferendwm yn rhoi pwerau deddfu llawn i’r Cynulliad, ac mae’r Gymraeg yn cael statws swyddogol yng Nghymru.

    Pwerau deddfu
  16. Statws swyddogol i’r Gymraeg

    Mae Mesur y Gymraeg yn rhoi statws swyddogol i’r Gymraeg yng Nghymru ac yn creu Comisiynydd y Gymraeg.

    Statws swyddogol i’r Gymraeg
  17. Llwybr Arfordir Cymru

    Mae Llwybr Arfordir Cymru yn agor: 870 milltir, a Chymru yw’r wlad gyntaf yn y byd â llwybr ar hyd ei harfordir i gyd.

    Llwybr Arfordir Cymru
  18. Abertawe’n codi Cwpan y Gynghrair

    Mae Dinas Abertawe yn ennill Cwpan y Gynghrair yn Wembley ym mlwyddyn eu canmlwyddiant, eu tlws mawr cyntaf.

    Abertawe’n codi Cwpan y Gynghrair
  19. Uwchgynhadledd NATO

    Mae arweinwyr y byd yn cwrdd yn y Celtic Manor ar gyfer uwchgynhadledd NATO, y cynulliad mwyaf o benaethiaid llywodraeth a gynhaliwyd erioed ym Mhrydain.

    Uwchgynhadledd NATO
  20. Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol

    Cymru yw’r wlad gyntaf i orfodi cyrff cyhoeddus drwy gyfraith i ystyried llesiant pobl sydd heb eu geni eto.

    Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol
  21. Ewro 2016

    Yn eu pencampwriaeth fawr gyntaf ers 58 mlynedd, mae Cymru’n curo Gwlad Belg ac yn cyrraedd y rownd gynderfynol yn Ffrainc.

    Ewro 2016
  22. Miliwn o siaradwyr Cymraeg

    Mae Llywodraeth Cymru yn gosod nod o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, mewn strategaeth o’r enw Cymraeg 2050.

    Miliwn o siaradwyr Cymraeg
  23. Geraint Thomas yn ennill y Tour

    Mae Geraint Thomas o Gaerdydd yn seiclo i Baris yn gwisgo’r crys melyn, y Cymro cyntaf i ennill y Tour de France.

    Geraint Thomas yn ennill y Tour
  24. Camp Lawn arall

    Dan Warren Gatland, mae Cymru’n curo Iwerddon 25–7 yng nglaw Caerdydd i gwblhau eu pedwaredd Gamp Lawn mewn pymtheg mlynedd.

    Camp Lawn arall
  25. Cofiwch Dryweryn ledled Cymru

    Drannoeth bwrw wal Cofiwch Dryweryn yn Llanrhystud i lawr, mae gwirfoddolwyr yn ei hailgodi. O fewn wythnosau mae mwy na chant o furluniau Cofiwch Dryweryn newydd wedi’u paentio ledled Cymru a thu hwnt.

    Cofiwch Dryweryn ledled Cymru
  26. Senedd Cymru

    Daw’r Cynulliad yn Senedd Cymru.

    Senedd Cymru
  27. Pleidlais yn un ar bymtheg

    Mae pobl ifanc un ar bymtheg ac ail ar bymtheg oed yn pleidleisio mewn etholiad i’r Senedd am y tro cyntaf.

    Pleidlais yn un ar bymtheg
  28. Tirwedd llechi, Treftadaeth y Byd

    Daw tirwedd llechi gogledd-orllewin Cymru, y toeodd ei chwareli’r byd, yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Tirwedd llechi, Treftadaeth y Byd
  29. Yn ôl yng Nghwpan y Byd

    Mae Cymru’n chwarae yng Nghwpan y Byd y dynion yn Qatar, y cyntaf ers 64 mlynedd, a’r cefnogwyr yn canu ‘Yma o Hyd’.

    Yn ôl yng Nghwpan y Byd
  30. Cwricwlwm i Gymru

    Mae ysgolion yn dechrau cwricwlwm newydd a wnaed yng Nghymru, gyda hanes a straeon Cymru wrth ei galon.

    Cwricwlwm i Gymru
  31. Menywod Cymru yn yr Ewros

    Mae Cymru’n chwarae ym Mhencampwriaeth Ewrop y menywod yn y Swistir, eu twrnamaint mawr cyntaf.

    Menywod Cymru yn yr Ewros
  32. Cofio Epynt, 85 mlynedd yn ddiweddarach

    Daw disgynyddion y teuluoedd a gliriwyd o Fynydd Epynt ynghyd fel Grŵp Epynt. Gosodir llechi â hen enwau Cymraeg y ffermydd yn ôl lle safai’r ffermydd, a dadorchuddir llechen ag enwau pawb y bu’n rhaid iddynt adael yng Nghanolfan Epynt.

    Cofio Epynt, 85 mlynedd yn ddiweddarach
  33. Senedd fwy

    Mae Cymru’n ethol 96 o aelodau i’r Senedd, i fyny o 60, gan ddefnyddio system bleidleisio gyfrannol newydd.

    Senedd fwy
  34. Plaid Cymru yn arwain Cymru

    Yn yr etholiad cyntaf i’r Senedd fwy, mae Plaid Cymru yn ennill 43 o’r 96 sedd ac yn dod yn blaid fwyaf am y tro cyntaf. Daw Rhun ap Iorwerth yn Brif Weinidog ar y llywodraeth Gymreig gyntaf dan arweiniad plaid sy’n ceisio annibyniaeth. Dywed cefnogwyr mai dyma’r tro cyntaf ers senedd-dai Owain Glyndŵr ym Machynlleth yn 1404 ac yn Harlech yn 1405 i Gymru gael ei llywodraethu gan fudiad cwbl Gymreig.

    Plaid Cymru yn arwain Cymru
  35. Cabinet sy’n cwrdd yn Gymraeg

    Mae pob gweinidog yng Nghabinet Rhun ap Iorwerth yn siarad Cymraeg, ac mae’r Cabinet yn cynnal ei gyfarfodydd yn Gymraeg. Mae ymgyrchwyr yn ei groesawu, ac mae llawer yn dweud mai dyma’r tro cyntaf i lywodraeth Cymru gwrdd yn Gymraeg ers senedd Glyndŵr yn 1404.

    Cabinet sy’n cwrdd yn Gymraeg

Pobl

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews
born 1944

Syr Karl Jenkins

Cyfansoddwr The Armed Man (wedi’i gofnodi)

Cyfansoddwr o Benclawdd ar Benrhyn Gŵyr y mae ei offeren The Armed Man yn un o’r gweithiau a berfformir amlaf gan unrhyw gyfansoddwr byw.

Syr Karl Jenkins
1946–2025

Dafydd Elis-Thomas

Llywydd cyntaf (wedi’i gofnodi)

Llywydd cyntaf Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a gadeiriodd senedd Cymru drwy ei deuddeng mlynedd cyntaf.

Dafydd Elis-Thomas
born 1950

Rowan Williams

Archesgob Caergaint (wedi’i gofnodi)

Diwinydd a bardd Cymraeg o Abertawe, Archesgob Cymru ac yna Archesgob Caergaint o 2002 i 2012.

Rowan Williams
b. 1954

Mark Drakeford

Prif Weinidog 2018–2024 (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog o Gaerfyrddin a arweiniodd Gymru drwy bandemig Covid-19, gan ddewis llwybr gofalus Cymreig.

Mark Drakeford
b. 1954

Syr Michael Moritz

Cefnogwr Google (wedi’i gofnodi)

Newyddiadurwr o Gaerdydd a droes yn fuddsoddwr ac a gefnogodd Google, Yahoo, PayPal a YouTube yn eu dyddiau cynnar, ac sydd wedi rhoi’n hael at addysg.

Syr Michael Moritz
b. 1958

Ross Lovegrove

Cynllunydd ffurfiau organig (wedi’i gofnodi)

Cynllunydd diwydiannol o Gaerdydd, a lysenwyd yn Captain Organic, y dangosir ei gynlluniau llifeiriol, o botel ddŵr Tŷ Nant i gadeiriau, ceir a chamerâu, mewn amgueddfeydd ar draws y byd.

Ross Lovegrove
born 1959

Gwyneth Lewis

Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru (wedi’i gofnodi)

Bardd yn Gymraeg ac yn Saesneg y mae ei geiriau, mewn llythrennau dau fetr o uchder, yn coroni Canolfan Mileniwm Cymru.

Gwyneth Lewis
born 1961

Julia Gillard

O’r Barri i’r brig yn Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yn y Barri a daeth yn Brif Weinidog benywaidd cyntaf Awstralia, o 2010 i 2013.

Julia Gillard
born 1964

Mererid Hopwood

Y fenyw gyntaf i ennill y Gadair (wedi’i gofnodi)

Yn 2001 hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol, mewn 825 o flynyddoedd.

Mererid Hopwood
b. 1965

Rob Brydon

Digrifwr ac actor (wedi’i gofnodi)

Digrifwr ac actor o Faglan, seren Marion and Geoff ac Wncwl Bryn yn Gavin & Stacey, a meistr ar ddynwared.

Rob Brydon
b. 1965

Patrick Jones

Bardd a dramodydd y cymoedd (wedi’i gofnodi)

Bardd, dramodydd a gwneuthurwr ffilmiau o’r Coed-duon y mae ei waith ffyrnig a thyner yn llefaru dros y cymoedd, ac y canwyd ei eiriau gan y Manic Street Preachers.

Patrick Jones
b. 1966

Ruth Jones

Awdur Gavin & Stacey (wedi’i gofnodi)

Actores ac awdur o Borthcawl a gyd-ysgrifennodd Gavin & Stacey ac a chwaraeodd Nessa, gan roi Ynys y Barri ar fap comedi Prydain.

Ruth Jones
born 1967

Eluned Morgan

Prif Weinidog benywaidd cyntaf (wedi’i gofnodi)

Gwleidydd Cymraeg o Drelái yng Nghaerdydd ac yn 2024 hi oedd y fenyw gyntaf i arwain llywodraeth Cymru.

Eluned Morgan
b. 1967

Carwyn Jones

Prif Weinidog 2009–2018 (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru am naw mlynedd, a arweiniodd yr ymgyrch a enillodd bwerau deddfu llawn i’r Senedd yn refferendwm 2011.

Carwyn Jones
born 1969

Tanni Grey-Thompson

Pencampwraig Baralympaidd (wedi’i gofnodi)

Rasiwr cadair olwyn o Gaerdydd a enillodd un ar ddeg o fedalau aur Paralympaidd a chwe Marathon Llundain.

Tanni Grey-Thompson
born 1969

Cerys Matthews

International Velvet (wedi’i gofnodi)

Cantores Catatonia, a roddodd ei hanthem ‘International Velvet’ y llinell ‘Every day when I wake up, I thank the Lord I’m Welsh’ i Gymru.

Cerys Matthews
born 1969

Catherine Zeta-Jones

Enillydd Oscar o Abertawe (wedi’i gofnodi)

Seren The Mask of Zorro a Chicago a aned yn Abertawe, ac a enillodd Oscar yn 2003.

Catherine Zeta-Jones
born 1969

Michael Sheen

Actor Port Talbot (wedi’i gofnodi)

Actor o Bort Talbot, seren The Queen a Frost/Nixon, a lwyfannodd The Passion yn ei dref enedigol ac a dalodd ddyledion 900 o bobl yng Nghymru.

Michael Sheen
b. 1969

James Dean Bradfield

Canwr y Manic Street Preachers (wedi’i gofnodi)

Canwr a gitarydd y Manic Street Preachers o Bontllan-fraith, y cariodd ei lais A Design for Life ac If You Tolerate This i frig y siartiau.

James Dean Bradfield
b. 1970

Gruff Rhys

Canwr y Super Furry Animals (wedi’i gofnodi)

Canwr y Super Furry Animals, y cyrhaeddodd eu halbwm Cymraeg Mwng (2000) ugain uchaf siartiau Prydain, ac artist unigol aflonydd a dyfeisgar.

Gruff Rhys
b. 1971

Julien Macdonald

Cynllunydd ffasiwn (wedi’i gofnodi)

Cynllunydd ffasiwn o Ferthyr, yn enwog am ei weuwaith disglair a’i ffrogiau carped coch, a olynodd Alexander McQueen yn brif gynllunydd Givenchy ym Mharis.

Julien Macdonald
born 1972

Joe Calzaghe

Balchder Cymru (wedi’i gofnodi)

Paffiwr o Drecelyn a ymddeolodd heb ei guro ar ôl 46 gornest, yn bencampwr y byd am dros ddeng mlynedd.

Joe Calzaghe
born 1973

Ioan Gruffudd

O Pobol y Cwm i Hollywood (wedi’i gofnodi)

Actor Cymraeg o Aberdâr a aeth o Pobol y Cwm i Hornblower, Titanic a Fantastic Four.

Ioan Gruffudd
b. 1974

Kelly Jones

Canwr y Stereophonics (wedi’i gofnodi)

Canwr a chyfansoddwr o Gwmaman y mae ei lais garw wedi cario’r Stereophonics i gyfres o albymau rhif un a’r sengl rif un Dakota.

Kelly Jones
b. 1975

Mark Williams

Pencampwr snwcer y byd deirgwaith (wedi’i gofnodi)

Chwaraewr snwcer o Gwm ger Glynebwy a enillodd Bencampwriaeth y Byd yn 2000, 2003 a 2018, a Choron Driphlyg y gamp mewn un tymor.

Mark Williams
born 1977

Shane Williams

Y dewin bach (wedi’i gofnodi)

Asgellwr o Ddyffryn Aman a sgoriodd 58 o geisiau dros Gymru ac a enwyd yn Chwaraewr Rygbi’r Byd y Flwyddyn yn 2008.

Shane Williams
b. 1979

Luke Evans

Actor a chanwr (wedi’i gofnodi)

Actor a chanwr o Bont-y-pŵl a aeth o sioeau cerdd y West End i Hollywood, fel Gaston yn Beauty and the Beast a Bard y Bwasaethwr yn The Hobbit.

Luke Evans
born 1980

Katherine Jenkins

Llais Castell-nedd (wedi’i gofnodi)

Mezzo-soprano o Gastell-nedd, cantores glasurol fwyaf poblogaidd ei chenhedlaeth, sy’n canu emynau Cymraeg i stadia.

Katherine Jenkins
b. 1980

David Roberts

Pencampwr Paralympaidd un ar ddeg o weithiau (wedi’i gofnodi)

Nofiwr o Bontypridd a enillodd un ar ddeg o fedalau aur Paralympaidd rhwng 2000 a 2008, gan gyfartalu â Tanni Grey-Thompson fel Paralympiad mwyaf llwyddiannus Prydain.

David Roberts
born 1981

Tori James

I ben y byd (wedi’i gofnodi)

Anturiaethwraig o Sir Benfro ac yn 2007 hi oedd y fenyw gyntaf o Gymru i ddringo Everest.

Tori James
born 1983

Nicole Cooke

Pencampwraig ffordd Olympaidd a’r byd (wedi’i gofnodi)

Seiclwraig o’r Wig ym Mro Morgannwg ac yn 2008 hi oedd y reidiwr cyntaf erioed i ennill teitlau ras ffordd Olympaidd a’r byd yn yr un flwyddyn.

Nicole Cooke
b. 1984

Duffy

Cantores Mercy (wedi’i gofnodi)

Cantores o Nefyn; ei halbwm Rockferry oedd yr albwm a werthodd orau ym Mhrydain yn 2008, gan ennill Grammy a thair o wobrau Brit.

Duffy
born 1985

Alun Wyn Jones

Y chwaraewr â’r mwyaf o gapiau yn hanes rygbi (wedi’i gofnodi)

Clo o Abertawe a fu’n gapten Cymru i Gampau Llawn a’r Llewod yn Ne Affrica, ac a chwaraeodd fwy o gemau prawf nag unrhyw un yn hanes rygbi.

Alun Wyn Jones
born 1986

Geraint Thomas

Enillydd y Tour de France (wedi’i gofnodi)

Seiclwr o Birchgrove yng Nghaerdydd a enillodd ddwy fedal aur Olympaidd ar y trac ac, yn 2018, y Tour de France.

Geraint Thomas
b. 1986

Charlotte Church

Llais Angel (wedi’i gofnodi)

Cantores o Gaerdydd y gwnaeth ei halbwm cyntaf, Voice of an Angel, hi’n seren fyd-eang yn ddeuddeg oed. Aeth ymlaen at bop, teledu ac ymgyrchu.

Charlotte Church
b. 1988

Sam Warburton

Capten Cymru a’r Llewod (wedi’i gofnodi)

Blaenasgellwr o Gaerdydd a fu’n gapten Cymru yn ddwy ar hugain ac a arweiniodd y Llewod Prydeinig a Gwyddelig ar ddwy daith, gan ennill y gyfres yn Awstralia yn 2013.

Sam Warburton
born 1989

Gareth Bale

Pêl-droediwr mwyaf Cymru (wedi’i gofnodi)

Asgellwr o Gaerdydd a enillodd bum Cynghrair y Pencampwyr gyda Real Madrid ac a arweiniodd Gymru i rownd gynderfynol Ewro 2016 a Chwpan y Byd 2022.

Gareth Bale
b. 1989

Taron Egerton

Actor a enillodd Golden Globe (wedi’i gofnodi)

Actor a fagwyd ym Môn ac Aberystwyth a fu’n serennu yn ffilmiau Kingsman ac a enillodd Golden Globe am chwarae Elton John yn Rocketman. Daw ei enw, Taron, o’r gair Cymraeg taran.

Taron Egerton
born 1993

Jade Jones

Yr Heliwr Pennau (wedi’i gofnodi)

Ymladdwraig taekwondo o’r Fflint a enillodd aur Olympaidd yn 2012 a 2016, pencampwr taekwondo cyntaf Prydain a’r cyntaf i ennill ddwywaith.

Jade Jones
born 1994

Lauren Price

Pencampwraig focsio Olympaidd a’r byd (wedi’i gofnodi)

O Ystrad Mynach; pêl-droedwraig dros Gymru a phencampwraig cic-focsio’r byd a enillodd aur bocsio Olympaidd yn Tokyo ac a ddaeth yn bencampwraig byd broffesiynol.

Lauren Price

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf