
Hanes teulu
Dod o hyd i’ch teulu Cymreig
Mae’r Cymry wedi gwybod erioed pwy oedd eu pobl. Sut roedd yr hen enwau’n gweithio, o ble daeth y cyfenwau mawr, a sut i ddod o hyd i’ch teulu eich hun yng nghofnodion Cymru, gam wrth gam.
Llun: Soar-y-mynydd, y capel gwyngalchog anghysbell ymhlith coed a bryniau ger Tregaron · Jeremy Segrott, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ychydig o bobloedd sydd wedi gofalu cymaint am eu llinach â’r Cymry. Dan yr hen gyfraith Gymreig deuai hawl dyn i’w gyfran o dir y teulu drwy ei dras, felly roedd yn rhaid iddo allu enwi’r hynafiaid y daeth y tir i lawr drwyddynt. Roedd adnabod eich pobl yn rhan o bwy oeddech chi.FfynhonnellWelsh Surnames: Why are there so many Joneses in Wales? ↗Amgueddfa Cymru, o waith Prys Morgan (Saesneg)Yn esbonio bod pwrpas cyfreithiol i’r rhes hir o enwau ap, gan fod hawl dyn i dir yn dibynnu ar brofi ei fod yn disgyn o’r hynafiad a’i daliai, ac mai tua 500 mlynedd yn ôl y daeth cyfenwau sefydlog.
Mae hyd yn oed y werin yn cadw eu hachau, a gallant nid yn unig enwi eu teidiau a’u hendeidiau yn rhwydd, ond mynd yn ôl i’r chweched neu’r seithfed genhedlaeth, neu tu hwnt.
Gerallt Gymro, Disgrifiad o Gymru, tua 1194
Rhoddodd Gerallt esiampl o’i deulu ei hun: ei berthynas Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth, yr âi ei linach yn ôl naw cenhedlaeth at Rodri Mawr. Gallwch ei dilyn isod, enw wrth enw, fel y byddai Cymro o’r ddeuddegfed ganrif wedi’i dweud.FfynhonnellThe Description of Wales, Book I, chapter 17: Their love of high birth and ancient genealogy ↗Gerallt Gymro, tua 1194; cyfieithiad Syr Richard Colt Hoare (Saesneg)“Mae hyd yn oed y werin yn cadw eu hachau”, yn ôl “i’r chweched neu’r seithfed genhedlaeth, neu tu hwnt”: ei esiampl yw Rhys ap Gruffudd ap Rhys ap Tewdwr, yn ôl hyd at Rodri Mawr.
- 1Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys 1132–1197
- 2Gruffudd ap Rhys c. 1090–1137
- 3Rhys ap Tewdwr d. 1093
- 4Tewdwr ab Einion
- 5Einion ab Owain
- 6Owain ap Hywel d. 988
- 7Hywel Dda d. 950
- 8Cadell ap Rhodri d. 909
- 9Rhodri Mawr d. 878
Mae pob enw’n fab i’r un oddi tano: naw cenhedlaeth, o’r Arglwydd Rhys (bu farw 1197) hyd Rodri Mawr (bu farw 878).
Ap a ferch: ffordd y Cymry o enwi
Am y rhan fwyaf o hanes Cymru nid oedd gan neb gyfenw. Roedd gennych eich enw eich hun ac enw eich tad: Llywelyn ap Gruffudd, Llywelyn fab Gruffudd; Gwenllian ferch Llywelyn. Daw ap o’r hen air mab, ac mae’n troi’n ab o flaen llafariad, fel yn Rhys ab Owain. Daw ferch, a ysgrifennid yn aml yn verch, o merch.
Gallai enw gario llinach gyfan: ystyr Dafydd ap Ieuan ap Rhys ap Gruffudd yw Dafydd, mab Ieuan, mab Rhys, mab Gruffudd. Roedd gan bob cenhedlaeth enw newydd, a chedwid cof y teulu yn y gadwyn.
Cadwai menyw ei henw ei hun ar hyd ei hoes. Pan briododd Gwenllian, merch Gruffudd ap Cynan, â Gruffudd ap Rhys, arhosodd yn Gwenllian ferch Gruffudd: merch ei thad, yn ei hawl ei hun.
Câi rhai pobl eu hadnabod wrth air a’u disgrifiai, yn lle enw eu tad neu yn ogystal ag ef: Dafydd Llwyd, Ieuan Fychan (yr ieuengaf), Gwilym Ddu, Morgan Goch. Daeth y geiriau hynny’n gyfenwau hefyd yn nes ymlaen.
Gwnewch eich enw eich hun yn yr hen ffordd Gymreig →Coed teulu brenhinol →
O ap Hywel i Powell: sut y daeth y cyfenwau
Daeth enwau teuluol sefydlog, a âi i lawr heb newid o riant i blentyn, i Gymru ar batrwm Lloegr o’r bymthegfed ganrif ymlaen. Dan y Tuduriaid y bonedd a’u cymerodd gyntaf; lledodd yr arfer yn araf drwy deuluoedd eraill, ac mewn rhai ardaloedd gwledig parhaodd yr hen ffordd o ap a ferch hyd ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg.FfynonellauWelsh surnames ↗Wikipedia, gan ddyfynnu Gwyddoniadur Cymru (Saesneg)Cyfenwau sefydlog o’r 15fed ganrif ymlaen; yn etifeddol ymhlith y bonedd dan Harri VIII, ac yn lledu’n araf ymhlith teuluoedd eraill; enwau tadol mewn rhai ardaloedd gwledig hyd ddechrau’r 19eg ganrif. Mae’n rhestru Powell (ap Hywel), Price (ap Rhys), Bowen (ab Owen), Pritchard (ap Rhisiart) a Pugh (ap Huw).Welsh Surnames: Why are there so many Joneses in Wales? ↗Amgueddfa Cymru, o waith Prys Morgan (Saesneg)Yn esbonio bod pwrpas cyfreithiol i’r rhes hir o enwau ap, gan fod hawl dyn i dir yn dibynnu ar brofi ei fod yn disgyn o’r hynafiad a’i daliai, ac mai tua 500 mlynedd yn ôl y daeth cyfenwau sefydlog.
Pan setlai teulu ar gyfenw, enw’r tad oedd hwnnw fel arfer, wedi’i rewi yn ei unfan. Weithiau glynai’r ap neu’r ab wrth ei flaen: aeth ap Hywel yn Powell, ap Rhys yn Price, ab Owain yn Bowen, ap Rhisiart yn Pritchard ac ap Huw yn Pugh. Yn llawer amlach cymerodd enw’r tad -s Saesneg: aeth plant John yn Jones, plant Dafydd yn Davies, plant Gwilym yn Williams, plant Ifan yn Evans.FfynhonnellWelsh surnames ↗Wikipedia, gan ddyfynnu Gwyddoniadur Cymru (Saesneg)Cyfenwau sefydlog o’r 15fed ganrif ymlaen; yn etifeddol ymhlith y bonedd dan Harri VIII, ac yn lledu’n araf ymhlith teuluoedd eraill; enwau tadol mewn rhai ardaloedd gwledig hyd ddechrau’r 19eg ganrif. Mae’n rhestru Powell (ap Hywel), Price (ap Rhys), Bowen (ab Owen), Pritchard (ap Rhisiart) a Pugh (ap Huw).
Dyna pam mae cyn lleied o gyfenwau gan gynifer o deuluoedd Cymru. Wrth astudio cofrestri priodasau 1813 i 1837, canfu John a Sheila Rowlands fod y deg cyfenw mwyaf cyffredin yn cyfrif am 55.85 y cant o Gymru, o’i gymharu â 5.15 y cant o Loegr. Ym Mhenllyn, o gwmpas y Bala, roedd bron un person o bob tri yn Jones.FfynhonnellThe Distribution of Surnames in Wales ↗John a Sheila Rowlands, Nomina 29, Cymdeithas Astudiaethau Enwau Prydain ac Iwerddon (Saesneg)O gofrestri priodasau 1813 i 1837: mae’r deg cyfenw mwyaf cyffredin yn cyfrif am 55.85% o Gymru o’i gymharu â 5.15% o Loegr, a Jones ar ei ben ei hun am 30.71% ym Mhenllyn. Mae’n dyfynnu’r Cofrestrydd Cyffredinol yn 1856 am “lai na 100 o gyfenwau gwahanol”.
Efallai y gellid casglu naw rhan o ddeg o’n cydwladwyr yn y dywysogaeth dan lai na 100 o gyfenwau gwahanol.
Y Cofrestrydd Cyffredinol, 1856
Mae’n arwydd o ba mor hir y cadwodd Cymru ei ffordd ei hun o enwi. Mae Jones, Davies neu Price heddiw yn cario mewn un gair gof am dad y dywedid ei enw yn Gymraeg.
Lle glynodd yr ap
- Powell ap Hywel
- Price, Pryce, Prys ap Rhys
- Bowen ab Owain
- Bevan ab Ifan
- Pritchard ap Rhisiart
- Parry ap Harri
- Pugh ap Huw
- Probert ap Robert
- Prosser ap Rosser
- Prothero ap Rhydderch
- Beynon ab Einion
- Bellis ab Elis
Enwau o air Cymraeg
- Lloyd, Floyd llwyd
- Vaughan fychan: yr ieuengaf, y lleiaf
- Wyn, Wynne, Gwyn gwyn: gwyn, golau, bendigaid
- Gough, Goch coch: pengoch
- Dee du: gwallt tywyll
- Voyle, Moyle moel
- Gethin cethin: tywyll, ffyrnig
- Annwyl, Anwyl annwyl
Yr ugain cyfenw mwyaf cyffredin yng Nghymru
- 1Jones O John: Siôn neu Ioan yn Gymraeg.
- 2Williams O William: Gwilym.
- 3Davies O Dafydd, enw’r nawddsant.
- 4Evans O Ifan neu Ieuan, ffurfiau Cymraeg ar John.
- 5Thomas O Tomos.
- 6Roberts O Robert, ffefryn yn y gogledd.
- 7Hughes O Huw.
- 8Lewis Yn aml am Llywelyn, enw’r ddau dywysog mawr.
- 9Morgan Hen enw Cymraeg, enw’r brenhinoedd a roddodd ei enw i Forgannwg.
- 10Griffiths O Gruffudd, enw brenhinoedd a thywysogion.
- 11Edwards O Edward, yn aml yn lle Iorwerth.
- 12Owen O Owain, enw Owain Gwynedd ac Owain Glyndŵr.
- 13James O James: Iago.
- 14Morris O Morys.
- 15Price O ap Rhys.
- 16Rees O Rhys, enw brenhinoedd a thywysogion Deheubarth.
- 17Phillips O Phylip.
- 18Jenkins O Siencyn, ffurf anwes ar John.
- 19Harris O Harri.
- 20Lloyd O llwyd.
Cofnodion yn chwe chyfeirlyfr ffôn Cymru yn 1986, mewn miloedd.FfynhonnellTop surnames in Wales ↗Guild of One-Name Studies, o Michael A. Williams, Researching Local History (1996) (Saesneg)Y cyfenwau mwyaf cyffredin yn chwe chyfeirlyfr ffôn Cymru yn 1986, mewn miloedd: Jones 60.57, Williams 37.81, Davies 36.76, Evans 24.66, Thomas 22.97 ac i lawr at Lloyd 5.64.
Dod o hyd i’ch hynafiaid Cymreig, gam wrth gam
Dechrau gartref
Ysgrifennwch yr hyn y mae eich teulu’n ei wybod yn barod: enwau, dyddiadau, ffermydd, capeli a threfi. Holwch yr hynaf yn gyntaf. Chwiliwch am Feibl y teulu, lle byddai genedigaethau a marwolaethau’n aml wedi’u hysgrifennu y tu mewn i’r clawr, ac am gardiau coffa, cardiau aelodaeth capel, llythyrau a lluniau. Mae pob enw a lle sydd gennych nawr yn arbed oriau wedyn.
Tystysgrifau geni, priodi a marw, o 1837
Dechreuodd cofrestru sifil yng Nghymru a Lloegr ym mis Gorffennaf 1837. Chwiliwch y mynegai am ddim ar FreeBMD, yna archebwch y dystysgrif gan y Swyddfa Gofrestru Gyffredinol. Mae tystysgrif geni’n enwi’r ddau riant, a thystysgrif priodas y ddau dad, felly mae pob un yn mynd â chi genhedlaeth ymhellach yn ôl.FfynhonnellAbout FreeBMD ↗FreeBMD, elusen o wirfoddolwyr (Saesneg)Dechreuodd cofrestru sifil genedigaethau, priodasau a marwolaethau yng Nghymru a Lloegr ym mis Gorffennaf 1837; mae FreeBMD yn rhoi’r mynegai ar-lein am ddim.
Y cyfrifiad, bob deng mlynedd o 1841
Mae’r cyfrifiad yn rhestru pob aelwyd ar un noson: enwau, oed, gwaith, ble y ganed pob person ac, o 1851, sut roedden nhw’n perthyn. Mae’r ffurflenni o 1841 hyd 1921 ar-lein; collwyd cyfrifiad 1931 mewn tân yn 1942, ac ni chymerwyd un yn 1941. O 1891 ymlaen gofynnai’r cyfrifiad yng Nghymru pa iaith a siaradai pob person, felly efallai y gwelwch eich teulu wedi’u cofnodi’n siaradwyr Cymraeg.FfynonellauCensus records ↗Yr Archifau Gwladol, canllaw ymchwil (Saesneg)Mae cyfrifiadau Cymru a Lloegr o 1841 hyd 1921 ar-lein; dinistriwyd cyfrifiad 1931 gan dân yn 1942 ac ni chymerwyd un yn 1941; mae cyfrifiadau diweddarach ar gau am 100 mlynedd.Selected subjects: language spoken in Wales and Monmouthshire ↗A Vision of Britain through Time, Prifysgol Portsmouth (Saesneg)Gofynnodd cyfrifiad 1891, “am y tro cyntaf”, pa iaith a siaradai pob person yng Nghymru, mewn colofn newydd dan y pennawd “Language Spoken”.
Cofrestri plwyf a chopïau’r esgob
Cyn 1837 ysgrifennid bedyddiadau, priodasau a chladdedigaethau yng nghofrestr y plwyf, a gedwid drwy orchymyn o 1538. Mae’r rhai gwreiddiol yn yr archifdai sirol heddiw, a llawer wedi’u mynegeio ar-lein. Bob blwyddyn âi copi at yr esgob, ac mae trawsgrifiadau’r esgob, yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn rhedeg o 1598 hyd tua 1860; gallant lenwi bwlch lle collwyd cofrestr.FfynhonnellChurch in Wales records ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gwybodaeth i haneswyr teulu (Saesneg)Gorchmynnwyd cofrestri plwyf yn 1538 ac mae’r rhai gwreiddiol yn yr archifdai sirol heddiw; mae trawsgrifiadau’r esgob yn rhedeg o 1598 hyd tua 1860, er mai ychydig o rai Cymru sydd wedi goroesi o’r cyfnod cyn 1660; mae’r bondiau priodas wedi’u mynegeio hyd 1837.
Cofnodion y capeli
Gwlad y capeli oedd Cymru: erbyn 1851 âi tua thri o bob pedwar addolwr i’r capel. Mae cofrestri capeli o’r cyfnod cyn 1837 yn yr Archifau Gwladol yn Kew a gellir eu chwilio ar-lein; mae rhai diweddarach yn yr archifdai sirol neu gyda’r capel o hyd. Cofiwch fod yn rhaid i deuluoedd y capel briodi yn eglwys y plwyf rhwng 1754 ac 1837, felly chwiliwch am eu priodasau yno. Mae hanesion capeli, llyfrau dathlu a chylchgronau’r enwadau’n aml yn enwi aelodau, diaconiaid a gweinidogion.FfynonellauDiscover Your Welsh Ancestry in These 3 Key Sources ↗Blog FamilySearch (Saesneg)Erbyn 1851 roedd tua 75 y cant o’r Cymry yn mynychu capel anghydffurfiol; gellir chwilio cyfrifiadau Cymru 1841 i 1911 a Chofrestr 1939 am ddim.Nonconformist records ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gwybodaeth i haneswyr teulu (Saesneg)O 1754 hyd 1837 roedd yn rhaid i bawb ond y Crynwyr a’r Iddewon briodi yn eglwys y plwyf, teuluoedd y capel hefyd; mae cofrestri capeli o’r cyfnod cyn 1837 yn yr Archifau Gwladol yn Kew.
Ewyllysiau
Cyn 1858 profid ewyllysiau yng Nghymru yn y llysoedd eglwysig, ac mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn eu cadw i gyd: tua 190,000 o ewyllysiau, o tua 1521 hyd 1858, wedi’u rhoi ar-lein i bawb eu darllen. Mae ewyllys yn enwi plant, wyrion, ffermydd a hyd yn oed gwely gorau’r teulu. Ceir ewyllysiau o 1858 ymlaen drwy chwiliad profiant y llywodraeth.FfynhonnellWills ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ewyllysiau a brofwyd yn llysoedd eglwysig Cymru cyn 1858, o Fangor, Llandaf, Llanelwy, Tyddewi, Aberhonddu a Phenarlâg, y cynharaf o tua 1521; rhoddwyd tua 190,000 o ewyllysiau ac 800,000 o dudalennau ar-lein yn 2009.
Mapiau’r degwm: dod o hyd i’r fferm
Yn y blynyddoedd ar ôl 1836 lluniwyd map o bob plwyf, gyda llyfr yn enwi perchennog a thenant pob cae, ei enw, ei ddefnydd a’i faint. Ar wefan Lleoedd Cymru y Llyfrgell Genedlaethol gallwch ddod o hyd i fferm eich teulu, cerdded ei chaeau wrth eu henwau a gosod yr hen fap dros fap heddiw.FfynhonnellTithe maps ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru, help hanes teulu (Saesneg)Fe’u lluniwyd ar gyfer pob plwyf ar ôl Deddf Cymudo’r Degwm 1836; mae’r rhanniadau’n rhoi’r tirfeddiannwr, y tenant, enwau’r caeau, eu defnydd a’u maint. Gellir chwilio mwy na 1,200 o fapiau Cymru ar wefan Lleoedd Cymru.
Papurau newydd, yn Gymraeg ac yn Saesneg
Mae gan Bapurau Newydd Cymru Ar-lein fwy na miliwn o dudalennau o 120 o bapurau, o 1804 hyd 1919, i’w chwilio am ddim. Chwiliwch am ysgrifau coffa, newyddion y capel, gwobrau eisteddfod, llythyrau ymfudwyr adref, damweiniau yn y pwll a’r chwarel, a’r colofnau newyddion lleol lle gall eich pobl ymddangos wrth eu henw a’u fferm.FfynhonnellWelsh Newspapers Online ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru; crynodeb ar Wikipedia (Saesneg)Mwy na 1,100,000 o dudalennau o 120 o bapurau newydd, yn Gymraeg ac yn Saesneg, o 1804 hyd 1919, am ddim ar-lein.
Ymweld, neu ofyn am help
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth ac archifdai sirol Cymru yn croesawu haneswyr teulu, a gellir gweld yno lawer o gofnodion nad ydynt ar-lein. Mae cymdeithasau hanes teulu lleol yn adnabod eu plwyfi, eu capeli a’u mynwentydd eu hunain yn well na neb.
Pa gofnodion sy’n cwmpasu eich hynafiad?
Mae pob math o gofnod wedi’i restru isod. Symudwch y llithrydd i weld pa rai sy’n cwmpasu eich blwyddyn.
- 300–1613Achau’r brenhinoedd, y tywysogion a’r bonedd Welsh Genealogies Bartrum (300–1500 OC) ac ymweliadau’r herodr Lewys Dwnn rhwng 1586 a 1613.
- 1521–1858Ewyllysiau a brofwyd yn llysoedd eglwysig Cymru Tua 190,000 o ewyllysiau, am ddim ar-lein yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
- 1538 ymlaenCofrestri plwyf Bedyddiadau, priodasau a chladdedigaethau, yn yr archifdai sirol; ychydig o rai cynnar Cymru sydd wedi goroesi.
- 1598–1860Trawsgrifiadau’r esgob Copïau blynyddol o gofrestri’r plwyf, yn y Llyfrgell Genedlaethol; ychydig cyn 1660.
- 1616–1837Bondiau a datganiadau priodas Ar gyfer priodasau drwy drwydded yn lle gostegion, wedi’u mynegeio yn y Llyfrgell Genedlaethol.
- 1700 ymlaenCofrestri capeli Cyn 1837 yn yr Archifau Gwladol yn Kew; rhai diweddarach yn yr archifdai sirol neu’r capel.
- 1754–1837Teuluoedd y capel yn priodi yn yr eglwys Priodai pawb ond y Crynwyr a’r Iddewon yn eglwys y plwyf: chwiliwch ei chofrestr.
- 1804–1919Papurau Newydd Cymru Ar-lein Mwy na miliwn o dudalennau, yn Gymraeg ac yn Saesneg, am ddim.
- 1836–1860Mapiau’r degwm Pob cae, ei berchennog a’i denant, ar wefan Lleoedd Cymru.
- 1837 ymlaenTystysgrifau geni, priodi a marw Y mynegai am ddim ar FreeBMD; tystysgrifau gan y Swyddfa Gofrestru Gyffredinol.
- 1841–1921Y cyfrifiad Bob deng mlynedd; yng Nghymru rhoddir iaith pob person o 1891. Collwyd: 1931. Ni chymerwyd: 1941.
- 1858 ymlaenEwyllysiau ar ôl 1858 Drwy chwiliad profiant y llywodraeth.
- 1939Cofrestr 1939 Fe’i cymerwyd ar drothwy’r rhyfel yn lle cyfrifiad, i’w chwilio am ddim ar FamilySearch.
Cynghorion ar gyfer cofnodion Cymru
Chwiliwch am enw’r fferm
Gyda chynifer o bobl o’r enw John Jones, roedd y wlad yn eu hadnabod wrth eu cartref: John Jones, Tŷ Coch, neu Jac Penlan. Mae’r cyfrifiad, llyfrau’r capel a map y degwm i gyd yn rhoi’r fferm, ac yn aml dyna’r ffordd sicraf o wahaniaethu rhwng un teulu ac un arall.
Disgwyliwch enw mewn dwy iaith
Gall yr un person fod yn Dafydd yn llyfr y capel ac yn David ar y cyfrifiad, Gwilym a William, Siân a Jane, Ieuan ac Evan neu John. Mae’r cofrestri hynaf yn aml yn Lladin hefyd: Johannes, Davidus, Gulielmus.
Gwyliwch y cyfenw’n newid
Lle parhaodd yr hen ffordd, gall cyfenw newid mewn un genhedlaeth: gall mab Thomas Evans fod yn William Thomas, a’i fab yntau yn Evan Williams. Dilynwch yr enwau cyntaf, nid y cyfenwau’n unig.
Chwiliwch am briodas teulu’r capel yn yr eglwys
Rhwng 1754 ac 1837 priodai hyd yn oed y teuluoedd capel ffyddlonaf yn eglwys y plwyf, felly mae eu priodasau yng nghofrestr y plwyf a bedyddiadau eu plant yng nghofrestr y capel.
Adnabod yr enwau barddol
Âi beirdd, gweinidogion a cherddorion yn aml wrth enw barddol. Ellis Humphrey Evans o’r Ysgwrn oedd Hedd Wyn, ac Islwyn oedd y bardd William Thomas. Gall enw barddol mewn papur newydd neu ar garreg fedd eich arwain at fywyd cyfan.
Dilynwch y teulu dros y môr
Ymsefydlodd teuluoedd o Gymru ym Mhennsylvania o’r 1680au, yn nhrefi glofaol America, ym Mhatagonia o 1865 a ledled y byd. Argraffai papurau Cymru eu llythyrau adref, a chadwai’r capeli a godwyd ganddynt eu cofrestri eu hunain.
Geiriau a welwch ar garreg fedd Gymraeg
- Er cof am
- In memory of
- Er serchus gof am
- In loving memory of
- annwyl briod
- dear husband or wife
- gwraig
- wife
- gŵr
- husband
- mab
- son
- merch
- daughter
- plentyn, plant
- child, children
- a fu farw
- who died
- hunodd
- fell asleep (died)
- yn … mlwydd oed
- aged …
- o’r plwyf hwn
- of this parish
- bedyddiwyd
- was baptised
- priodwyd
- were married
- claddwyd
- was buried
- aelod
- member (of the chapel)
Ymhellach yn ôl: achau Cymru
Os yw eich llinach yn cyrraedd un o hen deuluoedd y bonedd, gall achau Cymru fynd â hi lawer ymhellach. Cadwai’r beirdd achau’r teuluoedd y canent iddynt, ac yn 1585 gwnaed Lewys Dwnn o Fetws Cedewain yn ddirprwy herodr dros Gymru gyfan. Hyd 1614 marchogodd o dŷ i dŷ yn ysgrifennu llinach pob teulu, ac argraffwyd ei lyfrau yn 1846 fel Heraldic Visitations of Wales.FfynhonnellDwnn, Lewys (c. 1550 – c. 1616), genealogist ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruFe’i gwnaed yn ddirprwy herodr “for the three provinces of Kymry” yn 1585, a chasglodd achau teuluoedd Cymru hyd 1614; golygwyd gan S. R. Meyrick fel Heraldic Visitations of Wales (Llanymddyfri, 1846).
Yn yr ugeinfed ganrif casglodd yr ysgolhaig Peter Bartrum bob ach Gymreig y gallai ddod o hyd iddi yn Welsh Genealogies AD 300–1400 ac AD 1400–1500, gan olrhain teuluoedd yn ôl at Bymtheg Llwyth Bonheddig Gwynedd, at y seintiau ac at y brenhinoedd a’r tywysogion. Mae ei gyfrolau ar gael i’w darllen am ddim ar-lein bellach.FfynhonnellBartrum Genealogical Project ↗Data ymchwil Prifysgol Aberystwyth, 2020 (Saesneg)Sganiau lliw o Welsh Genealogies AD 300–1400 Peter Bartrum (Gwasg Prifysgol Cymru, 1974) ac AD 1400–1500 (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1983), gyda’u mynegeion, i’w lawrlwytho am ddim.
Gall llawer o deuluoedd Cymru olrhain llinach, drwy ferch neu fab iau, at dai brenhinol Gwynedd, Deheubarth neu Bowys. Mae ein coed teulu brenhinol yn dangos prif linachau pob un.
Gêm enwau Cymraeg →Coed teulu brenhinol →Llyfrgell Genedlaethol Cymru →Y Cymry ar wasgar →Ystyr enw eich tref →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf