Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1907

Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol

Mae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

Llun: Llyfrgell Genedlaethol Cymru uwchben Aberystwyth · Christopher Hilton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 19 Mawrth 1907 sefydlodd siarteri brenhinol Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.

Siarteri19 Mawrth 1907
LlyfrgellAberystwyth, carreg sylfaen 15 Gorffennaf 1911
AmgueddfaParc Cathays, Caerdydd, carreg sylfaen 26 Mehefin 1912
MynediadAm ddim i bob un o’r saith amgueddfa genedlaethol

Y llyfrgell yn Aberystwyth#

Enillodd Aberystwyth y llyfrgell wedi brwydr galed â Chaerdydd, yn rhannol am fod casgliad eisoes yn aros yn y Coleg.

Cynigiodd Syr John Williams ei gasgliad ei hun, gyda llawysgrifau Peniarth yn bennaf oll, pe deuai’r llyfrgell i Aberystwyth, a rhoddodd £20,000 tuag ati.

Gosododd y Brenin Siôr V a’r Frenhines Mary garreg sylfaen adeilad Sidney Greenslade ar 15 Gorffennaf 1911, a gorffennwyd symud iddo ar Ddydd Gŵyl Dewi 1916.

Ymhlith ei thrysorau mae Llyfr Du Caerfyrddin, Llyfr Taliesin, Llyfr Gwyn Rhydderch a Chaucer Hengwrt.

Yr amgueddfa yng Nghaerdydd#

Gosododd y Brenin Siôr V garreg sylfaen yr amgueddfa ym Mharc Cathays ar 26 Mehefin 1912, ac agorodd i’r cyhoedd ar 28 Hydref 1922.

Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ym Mharc Cathays
Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ym Mharc Cathays · Llun: Ham II, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Heddiw mae gan Amgueddfa Cymru saith amgueddfa, yn eu plith Sain Ffagan, y Pwll Mawr ac Amgueddfa Lechi Cymru, ac mae mynediad i bob un am ddim.

Cyn ac wedyn

  1. Cymru’n curo’r Crysau Duon

    Mae Cymru’n ennill o 3–0 ar Barc yr Arfau, a daw Caerdydd yn ddinas yr un flwyddyn.

    Cymru’n curo’r Crysau Duon
  2. Caerdydd yn dod yn ddinas

    Gwneir Caerdydd, a dyfodd yn gyfoethog ar lo, yn ddinas. Cyn hir mae ei chanolfan ddinesig wen ym Mharc Cathays yn un o’r gorau ym Mhrydain.

    Caerdydd yn dod yn ddinas
  3. Y Gamp Lawn gyntaf

    Mae Cymru’n curo Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Ffrainc mewn un tymor, y Gamp Lawn gyntaf yn hanes rygbi.

    Y Gamp Lawn gyntaf
  4. Y pensiynau henoed cyntaf

    Telir y pensiynau henoed cyntaf, a gyflwynwyd gan y Canghellor o Gymro David Lloyd George.

    Y pensiynau henoed cyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf