David Lloyd George
Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd George

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1 Ionawr 1909
Telir y pensiynau henoed cyntaf, a gyflwynwyd gan y Canghellor o Gymro David Lloyd George.
Llun: Archeb pensiwn yr henoed o 1909 · British Government, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar 1 Ionawr 1909 talwyd y pensiynau henoed cyntaf, yn swyddfa’r post. Roedd y Canghellor o Gymro, David Lloyd George, wedi llywio’r Ddeddf a’u cyflwynodd drwy Dŷ’r Cyffredin.FfynonellauOld-Age Pensions Act 1908 ↗Wikipedia (Saesneg)Cydsyniad brenhinol ar 1 Awst 1908; roedd y pensiynau i’w talu o 1 Ionawr 1909: pum swllt yr wythnos, neu 7s 6c i bâr priod, i bobl dros saith deg oed nad oedd eu modd blynyddol yn fwy na £31 10s; âi’r hawliadau drwy swyddfa’r post, nid Deddf y Tlodion, i dynnu’r cywilydd ymaith; erbyn 31 Rhagfyr 1908 roedd 596,038 o bensiynau wedi’u caniatáu, 21,956 ohonynt yng Nghymru.Lloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.
| Y Ddeddf | Deddf Pensiynau’r Henoed, cydsyniad brenhinol 1 Awst 1908 |
|---|---|
| Talwyd gyntaf | 1 Ionawr 1909 |
| Pensiwn | Pum swllt yr wythnos, 7s 6c i bâr priod |
| Pwy | Pobl dros saith deg heb fwy na £31 10s y flwyddyn i fyw arno |
Hawliwyd y pensiwn yn swyddfa’r post, nid drwy Ddeddf y Tlodion, fel y gallai’r hen ei gymryd heb gywilydd.FfynhonnellOld-Age Pensions Act 1908 ↗Wikipedia (Saesneg)Cydsyniad brenhinol ar 1 Awst 1908; roedd y pensiynau i’w talu o 1 Ionawr 1909: pum swllt yr wythnos, neu 7s 6c i bâr priod, i bobl dros saith deg oed nad oedd eu modd blynyddol yn fwy na £31 10s; âi’r hawliadau drwy swyddfa’r post, nid Deddf y Tlodion, i dynnu’r cywilydd ymaith; erbyn 31 Rhagfyr 1908 roedd 596,038 o bensiynau wedi’u caniatáu, 21,956 ohonynt yng Nghymru.
Erbyn 31 Rhagfyr 1908 roedd 596,038 o bensiynau wedi’u caniatáu, 21,956 ohonynt yng Nghymru.FfynhonnellOld-Age Pensions Act 1908 ↗Wikipedia (Saesneg)Cydsyniad brenhinol ar 1 Awst 1908; roedd y pensiynau i’w talu o 1 Ionawr 1909: pum swllt yr wythnos, neu 7s 6c i bâr priod, i bobl dros saith deg oed nad oedd eu modd blynyddol yn fwy na £31 10s; âi’r hawliadau drwy swyddfa’r post, nid Deddf y Tlodion, i dynnu’r cywilydd ymaith; erbyn 31 Rhagfyr 1908 roedd 596,038 o bensiynau wedi’u caniatáu, 21,956 ohonynt yng Nghymru.

Daeth Lloyd George yn Ganghellor yn 1908, a bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol.FfynonellauLloyd George, David (1863–1945), first Earl Lloyd-George of Dwyfor, statesman ↗Edward Morgan Humphreys, Y Bywgraffiadur CymreigFe’i hetholwyd dros Fwrdeistrefi Caernarfon ym mis Ebrill 1890 â mwyafrif o 18; ymgyrchodd dros Gymru Fydd; arweiniodd y gwrthwynebiad i Fesur Addysg Balfour yn 1902, ac yng Nghymru dechreuodd y polisi pan wrthododd y cynghorau sir weinyddu’r Ddeddf; fel Canghellor o 1908 llywiodd Fesur Pensiynau’r Henoed drwy Dŷ’r Cyffredin; bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.David Lloyd George ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 17 Ionawr 1863 yn Chorlton-on-Medlock, Manceinion, i rieni o Gymry; wedi marw ei dad aeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, lle bu ei brawd Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, yn ddylanwad mawr ar ei nai; cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun yn 1885; priododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888; enillodd Fwrdeistrefi Caernarfon ar 10 Ebrill 1890 a chadw’r sedd hyd 1945; roedd yn un o arweinwyr Cymru Fydd; Canghellor y Trysorlys 1908–1915 a Phrif Weinidog 1916–1922; bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 ac fe’i claddwyd yno.

Ffynonellau a darllen pellach
Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeMae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.
Y Llyfrgell a’r Amgueddfa GenedlaetholMae Cymru’n curo Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Ffrainc mewn un tymor, y Gamp Lawn gyntaf yn hanes rygbi.
Y Gamp Lawn gyntafMae glowyr ar streic yn gwrthdaro â’r heddlu yn y Rhondda, ac anfonir milwyr i’r cymoedd.
Terfysgoedd TonypandyYn ystod streic genedlaethol y rheilffyrdd, mae milwyr yn saethu dau ddyn ifanc yn farw yn Llanelli. Bu farw pedwar arall pan aeth wagen o ffrwydron ar dân.
Terfysgoedd LlanelliYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf