Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1 Ionawr 1909

Y pensiynau henoed cyntaf

Telir y pensiynau henoed cyntaf, a gyflwynwyd gan y Canghellor o Gymro David Lloyd George.

Llun: Archeb pensiwn yr henoed o 1909 · British Government, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 1 Ionawr 1909 talwyd y pensiynau henoed cyntaf, yn swyddfa’r post. Roedd y Canghellor o Gymro, David Lloyd George, wedi llywio’r Ddeddf a’u cyflwynodd drwy Dŷ’r Cyffredin.

Y DdeddfDeddf Pensiynau’r Henoed, cydsyniad brenhinol 1 Awst 1908
Talwyd gyntaf1 Ionawr 1909
PensiwnPum swllt yr wythnos, 7s 6c i bâr priod
PwyPobl dros saith deg heb fwy na £31 10s y flwyddyn i fyw arno

Nid Deddf y Tlodion#

Hawliwyd y pensiwn yn swyddfa’r post, nid drwy Ddeddf y Tlodion, fel y gallai’r hen ei gymryd heb gywilydd.

Erbyn 31 Rhagfyr 1908 roedd 596,038 o bensiynau wedi’u caniatáu, 21,956 ohonynt yng Nghymru.

David Lloyd George yn Ganghellor y Trysorlys
David Lloyd George yn Ganghellor y Trysorlys · Llun: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Y Canghellor o Lanystumdwy#

Daeth Lloyd George yn Ganghellor yn 1908, a bwriad ei Gyllideb yn 1909 oedd talu am ddiwygio cymdeithasol.

Lloyd George, wedi’i baentio gan James Guthrie
Lloyd George, wedi’i baentio gan James Guthrie · Llun: James Guthrie, Public domain, Wikimedia Commons

Y bobl

1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George

Cyn ac wedyn

  1. Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol

    Mae siarteri brenhinol yn creu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth a’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

    Y Llyfrgell a’r Amgueddfa Genedlaethol
  2. Y Gamp Lawn gyntaf

    Mae Cymru’n curo Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Ffrainc mewn un tymor, y Gamp Lawn gyntaf yn hanes rygbi.

    Y Gamp Lawn gyntaf
  3. Terfysgoedd Tonypandy

    Mae glowyr ar streic yn gwrthdaro â’r heddlu yn y Rhondda, ac anfonir milwyr i’r cymoedd.

    Terfysgoedd Tonypandy
  4. Terfysgoedd Llanelli

    Yn ystod streic genedlaethol y rheilffyrdd, mae milwyr yn saethu dau ddyn ifanc yn farw yn Llanelli. Bu farw pedwar arall pan aeth wagen o ffrwydron ar dân.

    Terfysgoedd Llanelli

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf