Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

5 Awst 1925

Sefydlu Plaid Cymru

Sefydlir plaid genedlaethol yn ystod yr eisteddfod ym Mhwllheli.

Llun: Y plac ym Mhwllheli sy’n nodi man geni Plaid Cymru · Alan Fryer, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 5 Awst 1925, yn ystod yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli, sefydlwyd Plaid Genedlaethol Cymru.

Sefydlwyd5 Awst 1925, Pwllheli
Enw cyntafPlaid Genedlaethol Cymru
Llywydd cyntafLewis Valentine, 1925–26
Llywydd 1926–39Saunders Lewis

Dau fudiad yn un blaid#

Cyfarfu dau fudiad a sefydlwyd yn 1924 ym Mhwllheli: Byddin Ymreolwyr Cymru, dan arweiniad H. R. Jones, a’r Mudiad Cymreig, dan arweiniad Saunders Lewis. Roedd Lewis Valentine, D. J. Williams ac Ambrose Bebb ymhlith y rhai a oedd yno.

Hen Gaffi Maes Gwyn, Pwllheli, lle sefydlwyd y blaid yn 1925
Hen Gaffi Maes Gwyn, Pwllheli, lle sefydlwyd y blaid yn 1925 · Llun: Alan Fryer, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cymru Gymraeg#

Ei phrif nod oedd Cymru Gymraeg, ac erbyn 1932 ychwanegwyd hunanlywodraeth. Lewis Valentine oedd ei llywydd cyntaf, ac arweiniodd Saunders Lewis hi o 1926 hyd 1939. Cyhoeddai bapur misol, Y Ddraig Goch.

Saunders Lewis, wedi’i dynnu gan Geoff Charles
Saunders Lewis, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Y radio yn dod i Gymru

    Mae gorsaf 5WA y BBC yn dechrau darlledu o Gaerdydd.

    Y radio yn dod i Gymru
  2. Deiseb heddwch y menywod

    Cludir deiseb heddwch wedi’i llofnodi gan 390,296 o fenywod Cymru i America mewn cist dderw fawr.

    Deiseb heddwch y menywod
  3. Y Streic Gyffredinol

    Mae Prydain yn rhoi’r gorau i weithio i gefnogi’r glowyr. Daw’r streic i ben mewn naw diwrnod, ond mae’r glowyr yn cael eu cloi allan am saith mis.

    Y Streic Gyffredinol
  4. Dinas Caerdydd yn ennill y Cwpan

    Mae Dinas Caerdydd yn curo Arsenal yn Wembley ac yn mynd â Chwpan yr FA allan o Loegr am yr unig dro.

    Dinas Caerdydd yn ennill y Cwpan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf