Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

21 Hydref 1965

Byddin Rhyddid Cymru yn Llyn Celyn

Mae protestwyr o bob cwr o Gymru yn torri’n fyr agoriad argae Llyn Celyn gan Lerpwl. Yn eu plith, mewn lifrai gwyrdd, mae Byddin Rhyddid Cymru yn ymddangos yn gyhoeddus am y tro cyntaf.

Llun: Y brotest yn agoriad Llyn Celyn, wedi’i thynnu gan Geoff Charles · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 21 Hydref 1965 daeth Lerpwl i agor ei chronfa ddŵr newydd yn Llyn Celyn. Roedd torf o brotestwyr yn aros, a pharhaodd y seremoni lai na thri munud.

Dyddiad21 Hydref 1965
SeremoniLlai na thri munud
Byddin Rhyddid CymruSefydlwyd yn Llanbedr Pont Steffan, 1964
BathodynYr Eryr Wen

Torrwyd y gwifrau#

Roedd y protestwyr wedi torri gwifrau’r meicroffonau, a boddodd eu llafarganu’r areithiau o’r llwyfan.

Y dorf yn agoriad Llyn Celyn
Y dorf yn agoriad Llyn Celyn · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lifrai gwyrdd#

Yn eu plith, am y tro cyntaf yn gyhoeddus, safai Byddin Rhyddid Cymru. Fe’i sefydlwyd yn Llanbedr Pont Steffan yn 1964 gan Julian Cayo-Evans, a liwiodd wisg filwrol yn wyrdd iddo’i hun.

Julian Cayo Evans yng ngwisg Byddin Rhyddid Cymru
Julian Cayo Evans yng ngwisg Byddin Rhyddid Cymru · Llun: Welshlamping, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Yr Eryr Wen#

Eu bathodyn oedd Yr Eryr Wen, cynllun herodrol a luniwyd gan Harri Webb yn 1952.

Baner Byddin Rhyddid Cymru, yr eryr gwyn
Baner Byddin Rhyddid Cymru, yr eryr gwyn · Llun: Free Wales Army, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Boddi Tryweryn

    Boddir pentref Capel Celyn i gyflenwi dŵr i Lerpwl, er gwaethaf gwrthwynebiad bron yn unfrydol yng Nghymru.

    Boddi Tryweryn
  2. It’s Not Unusual

    Mae Tom Jones o Drefforest yn cyrraedd brig y siartiau gydag It’s Not Unusual ac yn dechrau un o’r gyrfaoedd hiraf mewn cerddoriaeth boblogaidd.

    It’s Not Unusual
  3. Trychineb Aberfan

    Mae tomen lo yn llithro ar ysgol y pentref ar 21 Hydref, gan ladd 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant.

    Trychineb Aberfan
  4. Ethol Gwynfor Evans

    Mae Plaid Cymru yn ennill ei sedd gyntaf yn San Steffan, yn isetholiad Caerfyrddin.

    Ethol Gwynfor Evans

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf