
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Castell Carreg Cennen
Castell ar glogwyn calchfaen ar ymyl y Mynydd Du, yn hen diroedd Deheubarth. Pleidleisiwyd mai hwn yw’r adfail mwyaf rhamantus yng Nghymru.
Llun: Castell Carreg Cennen ar ei graig galchfaen uwchben y caeau, a gwartheg yn pori islaw · Worldfootage, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Carreg Cennen: y garreg ar afon Cennen
Carreg Cennen
- Carreg carreg
- Cennen afon Cennen
Saif Castell Carreg Cennen ar ymyl craig galchfaen serth uwchben afon Cennen, ger Trap, i’r de-ddwyrain o Landeilo. Safai castell tywysogion Cymreig Deheubarth yma gyntaf, a daeth y castell ar y graig yn gadarnle ym mrwydr y Cymry am annibyniaeth.FfynonellauCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.Castell Carreg Cennen ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell ger Llandeilo ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda rhodfa ac ogof oddi tano, rai milltiroedd i’r dwyrain o Ddinefwr, castell pwysicaf tywysogion Deheubarth; codwyd y castell cyntaf gan y Cymry, efallai gan Rys ap Gruffudd, er i’r graig galchfaen gael ei defnyddio yn yr oesau cynhanesyddol ac yng nghyfnod y Rhufeiniaid; ceir y cyfeiriad cyntaf yn 1248 pan ailgipiodd Rhys y castell; yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad pwysig i’r Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, ac am gyfnod roedd yn safle pwysig ym mrwydrau’r Cymry am annibyniaeth dan y tywysog hwnnw; codwyd y castell sydd yno heddiw yn y blynyddoedd wedi 1277 ac ychwanegwyd ato yn y 14eg ganrif; difrodwyd yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr; yn ôl traddodiad Cymreig codwyd y castell gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano; mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973.
| Enw | Y castell ar y graig ger y CennenFfynhonnellCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg. |
|---|---|
| Cofnod cyntaf | 1248, ym Mrut y TywysogionFfynhonnellCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg. |
| Tyrau | Chwech, pob un o siâp gwahanolFfynhonnellCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg. |
Cyn y castell
Roedd pobl yma ymhell cyn unrhyw gastell: mae olion dynol a gafwyd yn yr ogof dan y graig yn mynd yn ôl i’r oesau cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail. Yn ôl traddodiad Cymru codwyd y castell cyntaf gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano.FfynonellauCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.Castell Carreg Cennen ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell ger Llandeilo ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda rhodfa ac ogof oddi tano, rai milltiroedd i’r dwyrain o Ddinefwr, castell pwysicaf tywysogion Deheubarth; codwyd y castell cyntaf gan y Cymry, efallai gan Rys ap Gruffudd, er i’r graig galchfaen gael ei defnyddio yn yr oesau cynhanesyddol ac yng nghyfnod y Rhufeiniaid; ceir y cyfeiriad cyntaf yn 1248 pan ailgipiodd Rhys y castell; yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad pwysig i’r Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, ac am gyfnod roedd yn safle pwysig ym mrwydrau’r Cymry am annibyniaeth dan y tywysog hwnnw; codwyd y castell sydd yno heddiw yn y blynyddoedd wedi 1277 ac ychwanegwyd ato yn y 14eg ganrif; difrodwyd yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr; yn ôl traddodiad Cymreig codwyd y castell gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano; mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973.
Tywysogion Deheubarth
Codwyd y castell carreg cyntaf gan yr Arglwydd Rhys yn ôl pob tebyg. Yn 1248 adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan ei ennill yn ôl, ac yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad mawr Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, gan ei wneud am gyfnod yn lle pwysig ym mrwydr y Cymry am annibyniaeth. Cipiodd lluoedd Cymreig ef eto yn 1282, a daliodd Rhys ap Maredudd ef am gyfnod byr yn 1287.FfynonellauCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.Castell Carreg Cennen ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell ger Llandeilo ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda rhodfa ac ogof oddi tano, rai milltiroedd i’r dwyrain o Ddinefwr, castell pwysicaf tywysogion Deheubarth; codwyd y castell cyntaf gan y Cymry, efallai gan Rys ap Gruffudd, er i’r graig galchfaen gael ei defnyddio yn yr oesau cynhanesyddol ac yng nghyfnod y Rhufeiniaid; ceir y cyfeiriad cyntaf yn 1248 pan ailgipiodd Rhys y castell; yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad pwysig i’r Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, ac am gyfnod roedd yn safle pwysig ym mrwydrau’r Cymry am annibyniaeth dan y tywysog hwnnw; codwyd y castell sydd yno heddiw yn y blynyddoedd wedi 1277 ac ychwanegwyd ato yn y 14eg ganrif; difrodwyd yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr; yn ôl traddodiad Cymreig codwyd y castell gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano; mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973.
Y castell ar y graig
Ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1277, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr a phorthdy mawr dau-dŵr, a gyrhaeddid dros dair pont godi. Mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig, ac mae llwybr bwaog yn arwain yn ddwfn i’r bryn at ogof naturiol gyda tharddell o ddŵr croyw.FfynonellauCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.Castell Carreg Cennen ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell ger Llandeilo ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda rhodfa ac ogof oddi tano, rai milltiroedd i’r dwyrain o Ddinefwr, castell pwysicaf tywysogion Deheubarth; codwyd y castell cyntaf gan y Cymry, efallai gan Rys ap Gruffudd, er i’r graig galchfaen gael ei defnyddio yn yr oesau cynhanesyddol ac yng nghyfnod y Rhufeiniaid; ceir y cyfeiriad cyntaf yn 1248 pan ailgipiodd Rhys y castell; yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad pwysig i’r Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, ac am gyfnod roedd yn safle pwysig ym mrwydrau’r Cymry am annibyniaeth dan y tywysog hwnnw; codwyd y castell sydd yno heddiw yn y blynyddoedd wedi 1277 ac ychwanegwyd ato yn y 14eg ganrif; difrodwyd yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr; yn ôl traddodiad Cymreig codwyd y castell gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano; mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973.
Owain Glyndŵr yng Ngharreg Cennen
Ym mis Gorffennaf 1403 daeth Owain Glyndŵr ei hun i Garreg Cennen gydag 800 o wŷr a difrodi ei furiau’n ddrwg. Priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, â merch Glyndŵr, Alys ferch Owain Glyndŵr, yn ddiweddarach.FfynhonnellCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.
Ymweld
Peintiodd J. M. W. Turner y castell yn 1798. Mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973, ac mae’r llinell fawr o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig wedi’i henwi’n Aflonyddiad Carreg Cennen ar ei hôl. Cadw sy’n gofalu am y castell, ac ers 2024 mae’n defnyddio’i enw Cymraeg yn Saesneg hefyd.FfynonellauCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.Castell Carreg Cennen ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: castell ger Llandeilo ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda rhodfa ac ogof oddi tano, rai milltiroedd i’r dwyrain o Ddinefwr, castell pwysicaf tywysogion Deheubarth; codwyd y castell cyntaf gan y Cymry, efallai gan Rys ap Gruffudd, er i’r graig galchfaen gael ei defnyddio yn yr oesau cynhanesyddol ac yng nghyfnod y Rhufeiniaid; ceir y cyfeiriad cyntaf yn 1248 pan ailgipiodd Rhys y castell; yn 1257 cipiodd Maredudd ap Rhys Gryg, cynghreiriad pwysig i’r Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yn y de, y castell, ac am gyfnod roedd yn safle pwysig ym mrwydrau’r Cymry am annibyniaeth dan y tywysog hwnnw; codwyd y castell sydd yno heddiw yn y blynyddoedd wedi 1277 ac ychwanegwyd ato yn y 14eg ganrif; difrodwyd yng ngwrthryfel Owain Glyndŵr; yn ôl traddodiad Cymreig codwyd y castell gan Urien Rheged a’i fab Owain, ac mae marchog, efallai’r Brenin Arthur, yn cysgu oddi tano; mae’r graig a’r tir o’i chwmpas yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ers 1973.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


