
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
Cymru’r Ugeinfed Ganrif
Bethlehem, Sir Gaerfyrddin
Pentref bach yn Nyffryn Tywi, a gafodd ei enw gan ei gapel. Bob mis Rhagfyr postir miloedd o gardiau Nadolig yma am ei stamp llaw angel a thelyn.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Bethlehem: wedi’i enwi ar ôl ei gapel, o’r Beibl; yn Hebraeg, ‘tŷ bara’
Pentref ffermio bach yn Nyffryn Tywi yn Sir Gaerfyrddin, rhwng Llandeilo a Llangadog, yw Bethlehem. Bob mis Rhagfyr daw pobl o bob rhan o Brydain a thramor i bostio’u cardiau Nadolig yma, er mwyn iddynt gario stamp llaw Nadolig arbennig y pentref, ag angel a thelyn a chyfarchiad yn Gymraeg ac yn Saesneg.FfynhonnellThousands flock to post a Christmas card from Bethlehem ↗Radio’r Fatican, 18 Rhagfyr 2012 (Saesneg)Daw pobl o bob rhan o’r Deyrnas Unedig a thramor i swyddfa bost Bethlehem, Sir Gâr, am ei stamp Nadolig; mae’r Post Brenhinol yn dweud bod miloedd yn ei ddefnyddio.
| Ble | Dyffryn Tywi, Sir Gaerfyrddin, rhwng Llandeilo a Llangadog |
|---|---|
| Hen enw | Dyffryn Ceidrych |
| Cafodd ei enw gan | Ei gapel, Bethlehem, ym mlynyddoedd y diwygiad Methodistaidd |
| Uwch ei ben | Carn Goch, bryngaer o Oes yr Haearn |
| Yn enwog am | Stamp llaw Nadolig Bethlehem |
Pentref a gafodd ei enw gan ei gapel
Dyffryn Ceidrych oedd enw’r pentref ar un adeg, ar ôl y nant sy’n llifo drwyddo. Rhoddwyd yr enw Bethlehem ar ei gapel, enw man geni Crist fel yr ysgrifennodd William Morgan ef yn ei Feibl Cymraeg yn 1588, ac ym mlynyddoedd y diwygiad Methodistaidd daeth pobl y cwm i alw’r pentref ar ôl ei gapel.FfynhonnellBethlehem, Carmarthenshire ↗Wikishire (Saesneg)Dyffryn Ceidrych gynt; cafodd ei enw gan ei gapel yn y diwygiad Methodistaidd; daeth y stamp Nadolig i sylw’r genedl tua 1965; bryngaer Carn Goch uwchben. Ar draws Cymru mae pentrefi a gafodd eu henwau gan eu capeli yn yr un modd: Bethesda, Nebo, Carmel, Saron a Hebron.
Cardiau Nadolig o Fethlehem
Daliodd y syniad o bostio cardiau Nadolig o Fethlehem sylw’r genedl yn y 1960au.FfynhonnellBethlehem, Carmarthenshire ↗Wikishire (Saesneg)Dyffryn Ceidrych gynt; cafodd ei enw gan ei gapel yn y diwygiad Methodistaidd; daeth y stamp Nadolig i sylw’r genedl tua 1965; bryngaer Carn Goch uwchben. Ers hynny, bob mis Rhagfyr, mae pobl wedi teithio i’r pentref i gael stampio’u cardiau â llaw. Mae’r stamp llaw yn dangos angel a thelyn, gyda’r cyfarchiad yn Gymraeg ac yn Saesneg, ac mae’r Post Brenhinol yn dweud bod miloedd o’i gwsmeriaid yn ei ddefnyddio.FfynhonnellThousands flock to post a Christmas card from Bethlehem ↗Radio’r Fatican, 18 Rhagfyr 2012 (Saesneg)Daw pobl o bob rhan o’r Deyrnas Unedig a thramor i swyddfa bost Bethlehem, Sir Gâr, am ei stamp Nadolig; mae’r Post Brenhinol yn dweud bod miloedd yn ei ddefnyddio. Mae’r pentref yn cynnal marchnad Nadolig draddodiadol hefyd.FfynhonnellBethlehem, Carmarthenshire ↗Wikishire (Saesneg)Dyffryn Ceidrych gynt; cafodd ei enw gan ei gapel yn y diwygiad Methodistaidd; daeth y stamp Nadolig i sylw’r genedl tua 1965; bryngaer Carn Goch uwchben.
Carn Goch
Uwchben y pentref cyfyd Carn Goch, bryngaer o Oes yr Haearn y mae ei rhagfuriau mawr wedi syrthio’n gloddiau o gerrig llwyd sydd i’w gweld am filltiroedd ar hyd y dyffryn.FfynhonnellBethlehem, Carmarthenshire ↗Wikishire (Saesneg)Dyffryn Ceidrych gynt; cafodd ei enw gan ei gapel yn y diwygiad Methodistaidd; daeth y stamp Nadolig i sylw’r genedl tua 1965; bryngaer Carn Goch uwchben. Ymhell cyn bod capel na swyddfa bost, dyma un o gadarnleoedd pobl y Tywi.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


