
Oes yr Adfywiad
Trefflemin
Y pentref ym Mro Morgannwg lle magwyd Iolo Morganwg, lle bu’n gweithio fel saer maen ac y treuliodd ei flynyddoedd olaf. Bu farw yma yn 1826 ac fe’i claddwyd yn eglwys Sant Mihangel, lle mae llech goffa i’r gŵr a roddodd Orsedd y Beirdd i Gymru.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Trefflemin: tref y Ffleminiad
Trefflemin
- Tref tref
- flemin Ffleminiad, gŵr o Fflandrys
Pentref bach yng nghanol Bro Morgannwg yw Trefflemin, ar lan orllewinol afon Ddawan. Yma roedd cartref Edward Williams, Iolo Morganwg, bardd a hynafiaethydd, a wnaeth yr Orsedd yn rhan o’r eisteddfod, o’i blentyndod nes iddo farw yma yn 1826.FfynonellauTrefflemin ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Trefflemin, pentref bychan yng nghanol Bro Morgannwg, ar lan orllewinol afon Ddawan tua 4 milltir i’r de-ddwyrain o’r Bont-faen; adnabyddus yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel cartref yr hynafiaethydd a’r bardd amryddawn Iolo Morganwg (1747–1826), a aned ym Mhennon, plwyf Llancarfan, ac y symudodd ei rieni i fyw mewn bwthyn yn Nhrefflemin yn fuan ar ôl ei eni; mae gan y pentref a’r wlad o’i gwmpas ran bwysig yn y Forgannwg ramantaidd a greodd yn ei farddoniaeth; erbyn heddiw dim ond muriau’r bwthyn sy’n aros, yn rhan o fuarth fferm yng nghanol y pentref.Williams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
| Iolo Morganwg | 1747–1826FfynhonnellWilliams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. |
|---|---|
| Hen enw | Llanfihangel y TwynFfynhonnellFlemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau. |
| Eglwys | Sant Mihangel, Gradd II*FfynhonnellFlemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau. |
Llanfihangel y Twyn
Llanfihangel y Twyn oedd enw’r pentref gynt, yng nghantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg. Daw ei enw Saesneg o deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon.FfynhonnellFlemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau.
Mab y saer maen
Ganed Iolo ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan yn 1747, a symudodd ei deulu’n fuan i Drefflemin. Ei fam, ‘gwraig alluog’, a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn torri’r llythrennau ar gerrig beddau, a’i ddilyn yn grefft y saer maen.FfynonellauWilliams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.Flemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau.
Y Bardic Lodge
Yma gwnaeth Iolo ei gartref, magu ei blant ac ysgrifennu llawer o’i lythyrau, ei gerddi a’i ysgrifau, a deuai llythyrau ato wedi’u cyfeirio at ‘Bardic Lodge, Flimston’. Yn y 1790au cynhaliodd yr Orsedd ar Fryn y Briallu yn Llundain, ac yn 1819 yng Nghaerfyrddin gwnaeth hi’n rhan o’r eisteddfod.FfynonellauFlemingston / Trefflemin ↗Prifysgol Cymru: Iolo Morganwg a’r Traddodiad Rhamantaidd yng Nghymru (Saesneg)Y pentref sydd fwyaf cysylltiedig ag Iolo Morganwg, lle gwnaeth ei gartref, magu ei blant ac ysgrifennu llawer o’i lythyrau, ei gerddi a’i ysgrifau; weithiau cyfeiriwyd llythyrau ato at ‘Bardic Lodge, Flimston’; safai ei fwthyn ar safle Gregory Farm heddiw, ac mae braslun ohono yn ei law ei hun wedi goroesi; dywedodd Mary Williams, gwraig ei fab Taliesin, yn 1846 mai ‘y tu mewn i’r eglwys y claddwyd Iolo’; mae cofeb i Iolo a Taliesin ar fur y tu mewn i’r eglwys, ac mae ffenestr liw yno wedi’i chysegru i Edward Williams, mab Taliesin.Williams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
Siwgr o ddwylo rhydd
Roedd dileu caethwasiaeth yn un o achosion parhaol Iolo. Mae ei gerdd gyntaf yn ei erbyn yn dyddio o tua 1789, ac yn ei siop yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr a dyfwyd gan gaethweision yn India’r Gorllewin.FfynhonnellWilliams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
Eglwys Sant Mihangel
Saif yr eglwys ar sylfeini o’r 11eg ganrif ac mae’n cadw carreg o’r 14eg ganrif â llun gwraig o’r enw Elizabeth. Claddwyd Iolo y tu mewn i’r eglwys, ac ar ei mur mae cofeb iddo ef a’i fab Taliesin, a rwymodd bapurau ei dad yn y cyfrolau a gedwir heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.FfynonellauFlemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau.Flemingston / Trefflemin ↗Prifysgol Cymru: Iolo Morganwg a’r Traddodiad Rhamantaidd yng Nghymru (Saesneg)Y pentref sydd fwyaf cysylltiedig ag Iolo Morganwg, lle gwnaeth ei gartref, magu ei blant ac ysgrifennu llawer o’i lythyrau, ei gerddi a’i ysgrifau; weithiau cyfeiriwyd llythyrau ato at ‘Bardic Lodge, Flimston’; safai ei fwthyn ar safle Gregory Farm heddiw, ac mae braslun ohono yn ei law ei hun wedi goroesi; dywedodd Mary Williams, gwraig ei fab Taliesin, yn 1846 mai ‘y tu mewn i’r eglwys y claddwyd Iolo’; mae cofeb i Iolo a Taliesin ar fur y tu mewn i’r eglwys, ac mae ffenestr liw yno wedi’i chysegru i Edward Williams, mab Taliesin.Williams, Edward (Iolo Morganwg; 1747–1826), poet, antiquary ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed ef ar 10 Mawrth 1747, yn ôl ei dystiolaeth ei hun, ym Mhennon ym mhlwyf Llancarfan; symudodd y teulu i bentref cyfagos Trefflemin, a fu’n gartref iddo, ar wahân i gyfnodau byr, nes iddo farw yno ar 18 Rhagfyr 1826; roedd ei fam yn ‘wraig alluog’ a’i dysgodd yn ei ieuenctid cynnar yn ôl pob tebyg; dysgodd grefft ei dad yn saer maen, a dywedodd iddo ddysgu darllen wrth wylio’i dad yn torri arysgrifau ar gerrig beddau; cynhaliodd orseddau ar Fryn y Briallu yn Llundain yn y 1790au, ac yn 1819, yn eisteddfod Caerfyrddin, gwnaeth yr Orsedd yn rhan hanfodol o’r gweithgareddau; roedd dileu caethwasiaeth yn un o’i bryderon parhaol o’r 1790au, ei gerdd gyntaf yn ei erbyn tua 1789, ac yn ei siop fyrhoedlog yn y Bont-faen gwerthai siwgr India’r Dwyrain yn lle siwgr India’r Gorllewin a dyfwyd gan gaethweision; cyhoeddwyd ei emynau niferus fel Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch; rhwymodd ei fab Taliesin ei bapurau yn gyfrolau, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
Ymweld
Safai bwthyn Iolo lle mae Gregory Farm, yr Hen Fferm Dy, heddiw, ac mae ei furiau’n dal i sefyll ar y buarth yng nghanol y pentref. Gerllaw mae Flemingston Court o’r 16eg ganrif a Rose Cottage â’i do gwellt a’i ‘ffenestri aeliau’.FfynonellauFlemingston / Trefflemin ↗Prifysgol Cymru: Iolo Morganwg a’r Traddodiad Rhamantaidd yng Nghymru (Saesneg)Y pentref sydd fwyaf cysylltiedig ag Iolo Morganwg, lle gwnaeth ei gartref, magu ei blant ac ysgrifennu llawer o’i lythyrau, ei gerddi a’i ysgrifau; weithiau cyfeiriwyd llythyrau ato at ‘Bardic Lodge, Flimston’; safai ei fwthyn ar safle Gregory Farm heddiw, ac mae braslun ohono yn ei law ei hun wedi goroesi; dywedodd Mary Williams, gwraig ei fab Taliesin, yn 1846 mai ‘y tu mewn i’r eglwys y claddwyd Iolo’; mae cofeb i Iolo a Taliesin ar fur y tu mewn i’r eglwys, ac mae ffenestr liw yno wedi’i chysegru i Edward Williams, mab Taliesin.Trefflemin ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Trefflemin, pentref bychan yng nghanol Bro Morgannwg, ar lan orllewinol afon Ddawan tua 4 milltir i’r de-ddwyrain o’r Bont-faen; adnabyddus yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel cartref yr hynafiaethydd a’r bardd amryddawn Iolo Morganwg (1747–1826), a aned ym Mhennon, plwyf Llancarfan, ac y symudodd ei rieni i fyw mewn bwthyn yn Nhrefflemin yn fuan ar ôl ei eni; mae gan y pentref a’r wlad o’i gwmpas ran bwysig yn y Forgannwg ramantaidd a greodd yn ei farddoniaeth; erbyn heddiw dim ond muriau’r bwthyn sy’n aros, yn rhan o fuarth fferm yng nghanol y pentref.Flemingston ↗Wikipedia (Saesneg)Trefflemin, Flemingston, pentref bach ym Mro Morgannwg, tua 3.5 milltir i’r de-dde-ddwyrain o’r Bont-faen a 2 filltir i’r gogledd o Sain Tathan; gelwid ef gynt yn Llanfihangel y Twyn, a chafodd ei enw Saesneg gan deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon; rhan o gantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg; mae afon Ddawan yn llifo i’r dwyrain ar draws Rhos Trefflemin; mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel, Gradd II*, a godwyd ar sylfeini o’r 11eg ganrif, yn cadw rhai olion o eglwys y 14eg ganrif a llechfaen â delw lawn o wraig, o’r 14eg ganrif yn ôl pob tebyg, y gellir darllen yr enw ‘Elizabeth’ arni; mae ffermdy Flemingston Court, Gradd II*, o’r 16eg ganrif; mae gan Rose Cottage, o’r 16eg neu’r 17eg ganrif, do gwellt a ‘ffenestri aeliau’; ffermdy o’r 17eg ganrif yw’r Hen Fferm Dy, Gregory Farm; roedd y bardd Iolo Morganwg (Edward Williams, 1747–1826) o Drefflemin, a’i fam a’i dysgodd gartref, a dysgodd ddarllen wrth wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



