
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Cytiau Gwyddelod Tŷ Mawr
Pentref ffermio ar lethrau Mynydd Twr ger Ynys Lawd. Mae tua ugain o’i dai cerrig crwn wedi goroesi, a ddefnyddiwyd gan genedlaethau lawer o’r un gymuned.
Llun: Goleudy Ynys Lawd ar ei ynys fach oddi ar Ynys Gybi, Môn · Joe Hayhurst, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Cytiau’r Gwyddelod: cytiau’r Gwyddelod, fel y geilw’r hen enw’r tai crwn hyn; maent yn llawer hŷn nag unrhyw Wyddelod
Cytiau’r Gwyddelod
- Cytiau cytiau
- ’r y fannod
- Gwyddelod Gwyddelod
Ar silff wastad ar Fynydd Twr, dro byr o Ynys Lawd, saif tai cerrig pentref ffermio lle bu teuluoedd yn byw am gannoedd lawer o flynyddoedd. Mae’n un o’r grwpiau o dai crwn sydd yn y cyflwr gorau yng Nghymru.FfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Cytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa.
| Bywyd yma | Ymhell cyn y Rhufeiniaid, a thrwy eu hamser hwyFfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Cytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982. |
|---|---|
| Tai | Tua 20 o efallai 50 wedi goroesiFfynonellauCytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa. |
| Yng ngofal | Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddynFfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa. |
Dau enw
Gelwir y pentref yn Dŷ Mawr, a hefyd yn Gytiau’r Gwyddelod.FfynhonnellHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.
Cartrefi o gerrig
Mae’r tai yn ymestyn am dros 400 metr ar hyd y teras. Mae’r rhan fwyaf yn grwn, rhwng chwe metr a deg metr a hanner ar draws, â muriau cerrig trwchus. Roedd gan bob un do uchel ar ffurf côn ar bolion, dan wellt neu dywyrch. Y tu mewn mae aelwydydd, cilfachau, meinciau cerrig, basnau a chafnau. Mae rhai tai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, ac efallai mai storfeydd neu weithdai oedd y rhai llai. Mae gan un ei chorlan furiog ei hun.FfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Cytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa.
Hŷn na Rhufain
Cafwyd darnau arian a chrochenwaith Rhufeinig yma, a chredid unwaith mai Rhufeinig oedd y pentref. Ers hynny dangosodd dyddiadau radiocarbon fod pobl yn byw yma ymhell cyn i’r Rhufeiniaid ddod, ac mae bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig yn awgrymu bod y llecyn hwn yn gartref am amser maith iawn.FfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Cytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa.
Y cloddwyr
Bu William Owen Stanley o Benrhos yn cloddio’r cytiau yn 1862 a 1868 a’u cyhoeddi yn 1869. Daeth y safle i ofal y genedl yn 1911, a chloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol eto rhwng 1978 a 1982. Mae Caer y Twr yn coroni’r mynydd uwchben.FfynonellauHolyhead Mountain Hut Circles ↗Wikipedia (Saesneg)Cytiau Mynydd Twr, yn Gymraeg Tŷ Mawr neu Gytiau’r Gwyddelod, ger Trearddur ar Ynys Gybi; ar deras gwastad ar draws pen de-orllewinol Mynydd Twr, i’r de-ddwyrain o oleudy Ynys Lawd, dros y ffordd o faes parcio bach yr RSPB; yng ngofal Cadw, am ddim, ar agor drwy’r flwyddyn ac eithrio 24–26 Rhagfyr ac 1 Ionawr; un o’r grwpiau cytiau gorau eu cyflwr yng Nghymru, fel rhai Din Lligwy, â muriau cerrig trwchus; roedd gan bob un do conigol ar bolion yn gorffwys ar fur isel, dan dywyrch neu wellt; cafodd cloddwyr 50 o adeiladau, ac mae 20 wedi goroesi; cartrefi crwn gan mwyaf, gydag aelwydydd, cilfachau a chafn carreg, rhai’n hirgrwn â mur yn eu rhannu, rhai â thramwyfeydd hir, rhai bach efallai’n storfeydd neu’n weithdai, ac un â chorlan furiog; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig; dengys dyddio radiocarbon tua 1000 CC; efallai i bobl fyw yma o Oes Newydd y Cerrig ymlaen, gan ddefnyddio gwahanol adeiladau ar wahanol adegau; cloddiwyd gan William Owen Stanley o Benrhos yn 1862 a 1868 gydag Augustus Lane Fox, cyhoeddwyd 1869; yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd 1912–13, cloddiwyd eto 1978 a 1982; darganfyddiadau’n cynnwys celc o ddarnau arian a chrochenwaith Rhufeinig, bwyell garreg doredig, pennau saethau fflint a chrochenwaith o ddiwedd Oes Newydd y Cerrig neu ddechrau Oes yr Efydd.Cytiau’r Gwyddelod, Holyhead Mountain (NPRN 308078) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: anheddiad cynhanesyddol ar silff islaw ochr dde-ddwyreiniol Mynydd Twr, o leiaf 435 m o hyd a hyd at tua 70 m o ddyfnder; efallai fod ynddo o leiaf hanner cant o adeiladau unwaith, ac mae ugain i’w gweld yn awr, gyda rhai adeiladau petryal, buarthau muriog a therasau llydan; mae’r adeiladau crwn rhwng 6 a 10.5 m ar draws fel arfer; dengys dyddiadau radiocarbon fywyd yma o ganol y mileniwm cyntaf CC; darganfyddiadau’n cynnwys crochenwaith a chelc o ddarnau arian o oes y Rhufeiniaid; archwiliwyd yn 1862 a 1868, yng ngofal y wladwriaeth o 1911, cliriwyd a chryfhawyd 1912–13, cloddiwyd y rhan ogledd-ddwyreiniol rhwng 1978 a 1982.Holyhead Mountain Hut Circles ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: tua 20 o efallai 50 o adeiladau wedi goroesi; cytiau cerrig â thoeau gwellt, meinciau a basnau; credid unwaith eu bod yn Rhufeinig, gwyddys yn awr eu bod yn gynhanesyddol; Caer y Twr ar y copa.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


