
Cymru Rufeinig
Caer Gybi
Caer Rufeinig ger yr harbwr yng Nghaergybi, a’i muriau’n dal yn bedwar metr o uchder. Yn ôl traddodiad Cymru rhoddodd Maelgwn Gwynedd hi i Gybi Sant, y mae ei eglwys yn sefyll y tu mewn iddi.
Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Caergybi: caer Cybi
Caergybi
- Caer caer
- gybi Cybi Santo Cybi (treiglad meddal: c → g)
Yng nghanol Caergybi saif muriau Caer Gybi, caer Rufeinig uwchben yr harbwr a roddodd i’r dref ei henw Cymraeg. Fe’i codwyd i warchod y môr, a daeth yn gartref i Sant Cybi, ac mae ei eglwys yn dal i sefyll o fewn ei muriau heddiw.FfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.Caer Gybi Roman Fort ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: caer o’r 200au, yn rhan o rwydwaith o amddiffynfeydd arfordirol, efallai’n gysylltiedig â’r tŵr gwylio ar Fynydd Twr; muriau hyd at 4 m o uchder a 1.5 m o drwch, gyda phedwar tŵr cornel.
| Codwyd | Diwedd y 200au neu ddechrau’r 300au OCFfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.Caer Gybi Roman Fort ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: caer o’r 200au, yn rhan o rwydwaith o amddiffynfeydd arfordirol, efallai’n gysylltiedig â’r tŵr gwylio ar Fynydd Twr; muriau hyd at 4 m o uchder a 1.5 m o drwch, gyda phedwar tŵr cornel. |
|---|---|
| Muriau | Hyd at 4 metr o uchder, â thyrau crwn yn y corneliFfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: caer o’r 200au, yn rhan o rwydwaith o amddiffynfeydd arfordirol, efallai’n gysylltiedig â’r tŵr gwylio ar Fynydd Twr; muriau hyd at 4 m o uchder a 1.5 m o drwch, gyda phedwar tŵr cornel. |
| Yng ngofal | Cadw, ar agor i bawbFfynhonnellCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031. |
Caer i’r llynges
Caer fach a chanolfan llynges oedd Caer Gybi. Safai ei muriau ar dair ochr â thŵr crwn ym mhob cornel, a’r bedwaredd ochr yn wynebu’r môr, gyda cheiau lle clymai llongau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg. Gwylfa i Segontium ydoedd yn ôl pob tebyg, yn gwylio am ysbeilwyr o Iwerddon, â’r tŵr ar Fynydd Twr yn wylfa iddi.FfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.Caer Gybi Roman Fort ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: caer o’r 200au, yn rhan o rwydwaith o amddiffynfeydd arfordirol, efallai’n gysylltiedig â’r tŵr gwylio ar Fynydd Twr; muriau hyd at 4 m o uchder a 1.5 m o drwch, gyda phedwar tŵr cornel.
Muriau asgwrn penwaig
Mae ei muriau, a osodwyd ar batrwm asgwrn penwaig, yn dal i godi i bedwar metr ar y tu allan, at rodfa ar hyd y top i’r gwarchodwyr. Rhufeinig yw’r tyrau gorllewinol, ailgodwyd y tŵr uchel yn y gogledd-ddwyrain yn yr Oesoedd Canol, ac mae’r porth yn y mur deheuol yn llenwi un o’r mynedfeydd gwreiddiol.FfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.
Rhodd Maelgwn
Yn y chweched ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog o fewn ei muriau. Ohono ef y daw enw’r dref, Caergybi, caer Cybi. Tyfodd y fynachlog yn eglwys golegol fawr, ac wrth ei hochr dywedir bod capel bach Eglwys y Bedd yn sefyll dros fedd Cybi.FfynonellauCaer Gybi (fort) ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Gybi, caer fach a chanolfan llynges Rufeinig a godwyd ar ddiwedd y 3edd ganrif neu ddechrau’r 4edd, yng nghanol Caergybi, Môn; credir ei bod yn wylfa i Segontium yn gwarchod yr arfordir gorllewinol rhag ysbeilwyr o Iwerddon, â thŵr gwylio ar Fynydd Twr yn wylfa iddi efallai; efallai i’r ddwy gael eu gadael tua 393; yn y 6ed ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog yno; saif eglwys Sant Cybi ynddi o hyd, gyda chapel bach Eglwys y Bedd y dywedir ei fod dros fedd Cybi; tri mur â thyrau crwn yn y corneli, a’r bedwaredd ochr yn agored i’r môr, gyda cheiau i longau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg; muriau o waith asgwrn penwaig 4 m o uchder; saif y tŵr gogledd-ddwyreiniol 7.9 m o uchder, a’i ben efallai wedi’i ailgodi yn yr Oesoedd Canol. Wicipedia Cymraeg: ar lechwedd creigiog uwchben y môr; credir ei bod at ddefnydd y llynges Rufeinig; dywed buchedd Sant Cybi i Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, roi’r tir iddo i godi clas; mae’r muriau’n dal hyd at bedwar metr o uchder; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd; heneb gofrestredig AN031.Caer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.
Caer unwaith eto
Roedd y muriau’n ddigon cryf i’w defnyddio eto yn 1646, pan oedd garsiwn yng Nghaer Caergybi yn y Rhyfel Cartref.FfynhonnellCaer Gybi Roman Fort, Later College Precinct (NPRN 15607) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: lloc petryal â muriau cadarn ar glogwyn isel uwchben harbwr Caergybi, y credir ei fod yn amddiffynfa Rufeinig ddiweddar o’r drydedd neu’r bedwaredd ganrif OC, at ddibenion y môr; yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mynachlog o fewn y muriau, yn ddiweddarach eglwys golegol fawr, gydag ail gapel, Eglwys-y-Bedd; yn 1646 roedd garsiwn Seneddol yng Nghaer Caergybi; mae’r muriau’n codi i 4.0 m ar y tu allan at rodfa a pharapet adfeiliedig; tyrau crwn ym mhob cornel, rhai’r gorllewin yn wreiddiol; efallai fod y gaer yn agored ar ochr y môr unwaith; mae’r porth bwa dwbl yn y mur deheuol yn llenwi mynedfa wreiddiol; cafwyd adeilad o waith Rhufeinig yn erbyn y tŵr gogledd-orllewinol.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


