Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Caer Gybi

Caer Rufeinig ger yr harbwr yng Nghaergybi, a’i muriau’n dal yn bedwar metr o uchder. Yn ôl traddodiad Cymru rhoddodd Maelgwn Gwynedd hi i Gybi Sant, y mae ei eglwys yn sefyll y tu mewn iddi.

Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
200s 53.311° N, 4.633° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Muriau Rhufeinig Caergybi
Muriau Rhufeinig Caergybi · Llun: Wikimedia Commons · Nigel Mykura, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Caergybi: caer Cybi

Caergybi

  • Caer caer
  • gybi Cybi Santo Cybi (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Yng nghanol Caergybi saif muriau Caer Gybi, caer Rufeinig uwchben yr harbwr a roddodd i’r dref ei henw Cymraeg. Fe’i codwyd i warchod y môr, a daeth yn gartref i Sant Cybi, ac mae ei eglwys yn dal i sefyll o fewn ei muriau heddiw.

CodwydDiwedd y 200au neu ddechrau’r 300au OC
MuriauHyd at 4 metr o uchder, â thyrau crwn yn y corneli
Yng ngofalCadw, ar agor i bawb

Caer i’r llynges

Caer fach a chanolfan llynges oedd Caer Gybi. Safai ei muriau ar dair ochr â thŵr crwn ym mhob cornel, a’r bedwaredd ochr yn wynebu’r môr, gyda cheiau lle clymai llongau rhyfel Rhufeinig mae’n debyg. Gwylfa i Segontium ydoedd yn ôl pob tebyg, yn gwylio am ysbeilwyr o Iwerddon, â’r tŵr ar Fynydd Twr yn wylfa iddi.

Muriau asgwrn penwaig

Mae ei muriau, a osodwyd ar batrwm asgwrn penwaig, yn dal i godi i bedwar metr ar y tu allan, at rodfa ar hyd y top i’r gwarchodwyr. Rhufeinig yw’r tyrau gorllewinol, ailgodwyd y tŵr uchel yn y gogledd-ddwyrain yn yr Oesoedd Canol, ac mae’r porth yn y mur deheuol yn llenwi un o’r mynedfeydd gwreiddiol.

Rhodd Maelgwn

Yn y chweched ganrif rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd yr hen gaer i Sant Cybi, a sefydlodd fynachlog o fewn ei muriau. Ohono ef y daw enw’r dref, Caergybi, caer Cybi. Tyfodd y fynachlog yn eglwys golegol fawr, ac wrth ei hochr dywedir bod capel bach Eglwys y Bedd yn sefyll dros fedd Cybi.

Caer unwaith eto

Roedd y muriau’n ddigon cryf i’w defnyddio eto yn 1646, pan oedd garsiwn yng Nghaer Caergybi yn y Rhyfel Cartref.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf