Ralph Steadman
Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.
Ralph Steadman
1946–2025
Llywydd cyntaf Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a gadeiriodd senedd Cymru drwy ei deuddeng mlynedd cyntaf.
Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwasanaethodd Dafydd Elis-Thomas Gymru am bron i hanner canrif: yr aelod seneddol ieuengaf yn 1974, arweinydd Plaid Cymru, cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg, a Llywydd cyntaf y Cynulliad Cenedlaethol. Galwodd y Prif Weinidog ef yn “gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru”.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
| Ganed | 18 Hydref 1946, CaerfyrddinFfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru. |
|---|---|
| Bu farw | 7 Chwefror 2025FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru. |
| Swyddi | Aelod Seneddol 1974–1992; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Llywydd 1999–2011; Aelod o’r Senedd 1999–2021FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru. |
| Teitl | Yr Arglwydd Elis-Thomas, o Nant Conwy, o 1992FfynhonnellDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025. |
Yn fab i weinidog Presbyteraidd, ganed Dafydd Elis Thomas yng Nghaerfyrddin a’i fagu yn Llandysul ac yna yn Llanrwst, lle’r aeth i Ysgol Dyffryn Conwy. Ym Mangor graddiodd yn y Gymraeg yn 1967, arhosodd i ennill doethuriaeth, a bu’n darlithio yno cyn troi at wleidyddiaeth.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
Yn Chwefror 1974 etholodd Meirionnydd ef i’r Senedd yn Llundain, ochr yn ochr â Dafydd Wigley, a chyrhaeddodd fel aelod ieuengaf y Tŷ. Roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg, a thrwy lif o gwestiynau enillodd gymorth economaidd i Gymru, codi statws yr iaith a helpu achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
O 1984 i 1991 bu’n arwain Plaid Cymru, ac yn 1992 gadawodd Dŷ’r Cyffredin “er mwyn wynebu sialens newydd”, gan fynd i Dŷ’r Arglwyddi fel yr Arglwydd Elis-Thomas.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
Fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn Neddf yr Iaith Gymraeg 1993, a roddodd i’r Gymraeg a’r Saesneg statws cydradd yng Nghymru am y tro cyntaf. Bu hefyd ar Gyngor Celfyddydau Cymru ac yn gadeirydd Sgrîn Cymru.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
Yn 1999 fe’i hetholwyd i’r Cynulliad Cenedlaethol newydd a daeth yn Llywydd cyntaf iddo, gan wasanaethu hyd 2011. Ehangodd rôl ei swyddfa, a gwnaeth lawer i osod y Cynulliad ar wahân i’r llywodraeth yr oedd yn ei dwyn i gyfrif. Yn ddiweddarach, o 2017 i 2021, bu’n Weinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon Llywodraeth Cymru, ac ef oedd Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017.FfynonellauDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.Dafydd Elis-Thomas ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Dafydd Elis-Thomas, Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025); arweinydd Plaid Cymru rhwng 1984 a 1991; Aelod Seneddol Meirionnydd / Meirionnydd Nant Conwy 1974–1992; aelod o’r Cyfrin Gyngor ac o Dŷ’r Arglwyddi o 1992; Llywydd cyntaf y Cynulliad o’r cychwyn yn 1999 hyd at 2011; ganed yng Nghaerfyrddin, yn fab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a’i fagu yn Llandysul a Llanrwst; brawd i’r llenor a’r cyflwynydd Elin Mair Jones; Ysgol Dyffryn Conwy, yna’n fyfyriwr ym Mangor 1964–1970; graddiodd yn y Gymraeg yn 1967 ac arhosodd i wneud ymchwil gan gael doethuriaeth; bu’n ddarlithydd ym Mangor cyn mynd i fyd gwleidyddiaeth; Cymrawd er Anrhydedd Prifysgol Bangor yn 2000; fe’i hetholwyd yn Chwefror 1974 gyda Dafydd Wigley, pan etholwyd dau aelod seneddol Plaid Cymru, a thri wedi etholiad mis Hydref; ar y cychwyn yr aelod ieuengaf yn y Tŷ Cyffredin; camodd i lawr o San Steffan yn 1992 “er mwyn wynebu sialens newydd”; fel cadeirydd Bwrdd yr Iaith bu ganddo ran bwysig yn creu Deddf yr Iaith Gymraeg (1993), a roddodd statws cydradd i’r Gymraeg a’r Saesneg am y tro cyntaf a hybu dwyieithrwydd yng Nghymru.
Bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed. Cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd. Ysgrifennodd y Brenin mai prin oedd y bobl a “gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”.FfynhonnellDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.
Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf.
Eluned Morgan, Prif Weinidog, 2025FfynhonnellDafydd Elis-Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Elis Elis-Thomas, yr Arglwydd Elis-Thomas (18 Hydref 1946 – 7 Chwefror 2025), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1984–1991; Aelod o’r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd a chyn hynny Meirionnydd Nant Conwy, 1999–2021; ganed yn Ysbyty’r Priordy, Caerfyrddin, a’i fagu yn ardal Llandysul yng Ngheredigion ac yn Llanrwst yn Nyffryn Conwy; Aelod Seneddol Meirionnydd o 1974, ar y dechrau aelod ieuengaf y Tŷ, yna Meirionnydd Nant Conwy hyd 1992; wrth ddod i’r Tŷ Cyffredin yn Chwefror 1974 roedd ymhlith yr Aelodau Seneddol cyntaf i gael tyngu’r llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg; nodedig am nifer y cwestiynau a gyflwynodd, a thrwyddynt sicrhaodd gefnogaeth economaidd i Gymru, cryfhau statws y Gymraeg a chwarae rhan flaenllaw yn achub rheilffordd Arfordir y Cambrian rhag cau; fe’i gwnaed yn arglwydd am oes ar 18 Medi 1992 fel y Barwn Elis-Thomas, o Nant Conwy; cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg; aelod o Gyngor Celfyddydau Cymru, llywodraethwr Sefydliad Ffilm Prydain a chadeirydd Sgrîn Cymru; Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o’i ddechrau yn 1999 hyd 2011, lle ehangodd rôl swyddfa’r Llywydd a chwarae rhan bwysig yn gwahanu’r Cynulliad oddi wrth y llywodraeth; Canghellor Prifysgol Bangor hyd 2017; aelod o’r Cyfrin Gyngor o 2004; Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon yn Llywodraeth Cymru o Dachwedd 2017 hyd Fai 2021; bu farw’n dawel gartref ar 7 Chwefror 2025, yn 78 oed; dywedodd y Prif Weinidog Eluned Morgan: “Mae Cymru wedi colli un o’i gweision mwyaf … roedd Dafydd yn gawr go iawn yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn hyrwyddwr angerddol dros ein cenedl, ein hiaith a’n diwylliant”; ysgrifennodd y Brenin Siarl III: “Prin yw’r bobl a gyfrannodd gymaint i fywyd eu cenedl, mewn cynifer o feysydd, am gyhyd”; cynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar 14 Mawrth 2025, gyda channoedd yn galaru, ac aed â’i gorff heibio’r Senedd; cyhoeddwyd cofiant gan Aled Eirug ym Medi 2025.
Ffynonellau a darllen pellach
Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.
Ralph SteadmanPrif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.
Rhodri MorganGwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.
Syr Martin EvansPeiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.
Syr Terry MatthewsYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf