Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1944

Syr Karl Jenkins

Cyfansoddwr o Benclawdd ar Benrhyn Gŵyr y mae ei offeren The Armed Man yn un o’r gweithiau a berfformir amlaf gan unrhyw gyfansoddwr byw.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1944 (wedi’i gofnodi) Cyfansoddwr The Armed Man Cymru Heddiw Cerddoriaeth
Syr Karl Jenkins
Syr Karl Jenkins · Llun: Wikimedia Commons · Welsh Government, CC BY 3.0

Aeth Syr Karl Jenkins o Ben-clawdd o glybiau jazz y 1970au i ysgrifennu peth o gerddoriaeth gorawl fwyaf poblogaidd ein hoes: Adiemus, Palladio a The Armed Man, offeren dros heddwch a ddaeth i frig rhestr Classic FM o weithiau gan gyfansoddwyr byw.

Ganed17 Chwefror 1944, Pen-clawdd, Gŵyr
EnwocafAdiemus (1995), Palladio (1995), The Armed Man (2000), Requiem (2005), Stabat Mater (2008)
AnrhydeddauUrddwyd yn farchog 2015; Cymrawd yr Academi Gerdd Frenhinol; Cymrawd er Anrhydedd Cymdeithas Ddysgedig Cymru

Pen-clawdd#

Magwyd Karl Jenkins ym Mhen-clawdd ar Benrhyn Gŵyr. Ei dad oedd athro ysgol y pentref, organydd y capel ac arweinydd y côr, a roddodd ei wersi cerdd cyntaf iddo; glöwr oedd un tad-cu, a’r llall yn forwr o Sweden a ddaeth i Gymru a phriodi casglwr cocos. Yn fachgen bach bu’n byw am rai blynyddoedd yn Gävle yn Sweden.

O Ysgol Ramadeg Tregŵyr aeth i astudio cerddoriaeth yng Nghaerdydd, lle cyfarfu â’i wraig, ac yn 1966 i’r Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain.

Jazz#

Gwnaeth ei enw ym myd jazz, yn chwarae sacsoffonau, allweddellau ac, yn anarferol, yr obo. Cyd-sefydlodd Nucleus, a enillodd y wobr gyntaf yng Ngŵyl Jazz Montreux yn 1970, chwaraeodd yng nghlwb Ronnie Scott, ac yn 1972 ymunodd â Soft Machine, gan ddod yn brif gyfansoddwr caneuon y band; Six oedd albwm jazz Prydeinig y flwyddyn Melody Maker, a chwaraeodd y band yn y Proms ac yn Carnegie Hall.

Adiemus a Palladio#

Wrth ysgrifennu cerddoriaeth i hysbysebion, enillodd wobr y diwydiant ddwywaith, a thyfodd thema i hysbyseb diemwntau yn Palladio. Daeth ei lwyddiant mawr gydag Adiemus: Songs of Sanctuary yn 1995, a aeth i frig y siartiau clasurol, a’i geiriau mewn iaith o’i eiddo ei hun, yn cael eu canu fel sain bur.

The Armed Man#

Daeth ei offeren dros heddwch, The Armed Man, yn 2000, ac yna Requiem, Stabat Mater, Dewi Sant a The Peacemakers, a glywyd gyntaf yn Carnegie Hall yn 2012. Daeth comisiynau gan y Bale Brenhinol, Cerddorfa Genedlaethol Ieuenctid Cymru, Bryn Terfel ac Evelyn Glennie, ac ysgrifennodd y gerddoriaeth i gyfres y BBC The Story of Wales.

Er mwyn y plant#

Yn 2016, hanner can mlynedd wedi Aberfan, perfformiwyd ei Cantata Memoria, gyda geiriau gan Mererid Hopwood, am y tro cyntaf yng Nghanolfan Mileniwm Cymru i S4C, a’i rhyddhau gan Deutsche Grammophon.

Fe’i hurddwyd yn farchog yn 2015 “am wasanaethau i gyfansoddi a chroesi genres cerddorol”, mae’r Academi Gerdd Frenhinol wedi enwi ystafell ar ei ôl, a chwaraewyd ei gerddoriaeth yng nghoroni’r Brenin Siarl III, lle’r oedd yn westai.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf