Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1959

Gwyneth Lewis

Bardd yn Gymraeg ac yn Saesneg y mae ei geiriau, mewn llythrennau dau fetr o uchder, yn coroni Canolfan Mileniwm Cymru.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1959 (wedi’i gofnodi) Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru Cymru Heddiw Beirdd ac awduron
★ Y Cymro cyntaf Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru, 2005
Gwyneth Lewis
Gwyneth Lewis · Llun: Wikimedia Commons · Андрей Романенко, CC BY-SA 3.0

Gwyneth Lewis oedd Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru, a saif ei geiriau ar flaen Canolfan Mileniwm Cymru ym Mae Caerdydd. Yn un o’r ychydig feirdd sy’n ysgrifennu yn y ddwy iaith, enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol a Llyfr y Flwyddyn.

Ganed1959, Caerdydd
AnrhydeddauBardd Cenedlaethol Cymru 2005; y Goron 2012; MBE 2022
LlyfrauY Llofrudd Iaith; Parables and Faxes; Zero Gravity; Two in a Boat

Caerdydd a Rhydfelen#

Ganed Gwyneth Lewis i deulu Cymraeg yng Nghaerdydd ac aeth i Ysgol Gyfun Rhydfelen ger Pontypridd. Yn awdur ifanc enillodd Fedal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd ddwy flynedd yn olynol, yn 1977 a 1978.

Yng Ngholeg Girton, Caergrawnt, ymunodd â Chymdeithas y Mabinogi a chael dosbarth cyntaf dwbl yn Saesneg. Astudiodd ysgrifennu yn Columbia a Harvard, ac enillodd ddoethuriaeth yng Ngholeg Balliol, Rhydychen, ar lên y ddeunawfed ganrif, gan gynnwys gwaith Iolo Morganwg.

Bardd mewn dwy iaith#

Wedi tair blynedd yn newyddiadurwr yn Efrog Newydd daeth adref i wneud rhaglenni dogfen i BBC Cymru. Enillodd ei chasgliad Saesneg cyntaf, Parables and Faxes, wobr Aldeburgh yn 1995, a’i llyfr Cymraeg Y Llofrudd Iaith oedd Llyfr y Flwyddyn Cyngor Celfyddydau Cymru yn 2000.

Yn y cerrig hyn mae gorwelion yn canu#

Pan agorodd Canolfan Mileniwm Cymru yn 2004, gosodwyd ei geiriau, a ysgrifennwyd gyda Menna Elfyn a Grahame Davies, ar draws ei blaen. Daeth y llinell Saesneg, In These Stones Horizons Sing, hefyd yn deitl cantata gan Karl Jenkins a osodwyd yn rhannol i’w geiriau.

Y Bardd Cenedlaethol cyntaf#

Yn 2005 fe’i henwyd yn Fardd Cenedlaethol cyntaf Cymru, ac yn 2012, yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mro Morgannwg, enillodd y Goron am gyfres o gerddi ar y testun Ynys.

Hwylio a chanu#

Gyda’i gŵr Leighton, cyn-fosn yn y Llynges Fasnach, dysgodd hwylio a chychwyn mewn cwch hwylio bach, Jameeleh, am Affrica, mordaith a adroddir yn Two in a Boat. Mae wedi ysgrifennu librettos i Opera Cenedlaethol Cymru, gan gynnwys oratorio i 600 o leisiau a ganwyd gyntaf yn y Ganolfan Mileniwm.

Mae’n Gymrawd y Gymdeithas Lenyddiaeth Frenhinol a Chymdeithas Ddysgedig Cymru, a gwnaed hi’n MBE yn 2022 am wasanaethau i lenyddiaeth.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lleoedd i ymweld â nhw

Ar y llinell amser

  1. Canolfan Mileniwm Cymru

    Mae Canolfan Mileniwm Cymru yn agor ym Mae Caerdydd, gyda geiriau Gwyneth Lewis wedi’u torri i’w blaen mewn llythrennau metr o uchder.

    Canolfan Mileniwm Cymru

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf