Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Wedi’i chadw mewn llyfr o’r bymthegfed ganrif

Marwnad Duran

Tair llinell y mae traddodiad Cymru yn eu rhoi i Arthur ei hun, yn galaru am ei fab Duran ar faes y gad.

Llun: Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd · Unknown weaver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Cedwir ynLlawysgrif Mostyn 131, tudalen 770, y bymthegfed ganrif
Priodolir iArthur ei hun
PoblArthur, ei fab Duran, a Sanddef Bryd Angel
Ffurfenglyn unigol o dair llinell

Ymhlith englynion yr hen draddodiad Cymreig mae un pennill o dair llinell y mae’r llawysgrif yn ei roi i Arthur. Galarnad tad dros ei fab ydyw. Mae’r llyfr o’r bymthegfed ganrif sy’n ei gadw, Mostyn 131, yn nodi’n syml ar y diwedd: Arthur.

Englyn Duran

Sandde gyr y vranSanddef, gyr y frânodd i ar wyneb dvranoddi ar wyneb Duran:kv anwyl i magodd i vam.yn gu ac yn annwyl y magodd ei fam ef.
Llawysgrif Mostyn 131, t. 770

Meibion Arthur

Mae traddodiad Cymru yn enwi sawl mab i Arthur, ac mae pob un ohonynt yn marw’n ifanc. Syrthiodd Llacheu, y mab a folir yn Llyfr Du Caerfyrddin, mewn brwydr; claddwyd Amr wrth ffynnon Gamber yn Ergyng, mewn bedd na ellid byth, medd Nennius, ei fesur yr un fath ddwywaith. Un arall ohonynt yw Duran, a laddwyd mewn brwydr, a’r brain yn ymgasglu.

Sanddef wyneb angel

Y gŵr y mae Arthur yn galw arno yw Sanddef Bryd Angel. Dywed Culhwch ac Olwen ei fod yn un o’r tri gŵr a ddaeth yn fyw o frwydr Camlan, oherwydd ei fod mor brydferth fel y tybiai pawb a’i gwelai ei fod yn angel o’r nef wedi’i anfon i helpu, ac ni chodai neb law yn ei erbyn. Felly mae’r tad yn gofyn i’r tecaf o’i ryfelwyr gadw’r brain oddi ar wyneb ei fab, ac yn cofio, yn y llinell olaf, y fam a’i carodd ac a’i magodd.

Englynion y chwedlau

Argraffodd Jenny Rowland, a olygodd yr holl hen englynion saga, y pennill hwn yn ei Early Welsh Saga Poetry. Fel penillion Llywarch Hen a Heledd, llais cymeriad mewn chwedl ydyw, wedi’i lefaru ar awr y galar, y math o bennill a gadwai’r cyfarwyddiaid tra adroddid y rhyddiaith o’i gwmpas o’r cof.

Pobl y testun

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf