Yn 1563 pasiodd y Senedd Ddeddf a orchmynnai i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg. Roedd y gwaith i’w orffen erbyn Gŵyl Ddewi, 1 Mawrth 1567.FfynonellauWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
| Pasiwyd | 1563 |
|---|---|
| Cyfrifoldeb | Esgobion Cymru a Henffordd |
| Dyddiad olaf | Gŵyl Ddewi, 1567 |
Yr ysgrythur yn iaith y bobl#
Dim ond saith mlynedd ar hugain wedi i Ddeddf 1536 wneud y Saesneg yn iaith y llysoedd, roedd cyfraith y wlad yn awr yn galw am i’r Gymraeg fod yn iaith addoli yng Nghymru.FfynonellauLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.Bible translations into Welsh ↗Wikipedia (Saesneg)Gorchmynnodd Deddf 1563 i esgobion Cymru a Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi; cyhoeddwyd Testament Newydd Salesbury ar 7 Hydref 1567; Beibl cyfan William Morgan yn 1588 oedd y Beibl Cymraeg a ddefnyddiwyd fwyaf am ganrifoedd; diwygiodd Richard Parry a John Davies ef, gan goethi’r iaith a’i dwyn yn nes at Fersiwn y Brenin Iago 1611, a chyhoeddwyd eu diwygiad yn 1620; yn 1630 bwriadwyd Y Beibl Bach, llai o faint, i’w ddefnyddio ar yr aelwyd; rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd.
Y gwŷr a’i gwnaeth#
William Salesbury o Lanrwst, a fu’n galw am yr ysgrythurau yn Gymraeg ers tro, a wnaeth y rhan fwyaf o’r gwaith, gyda Richard Davies, esgob Tyddewi, wrth ei ochr.FfynonellauWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.William Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.
Methwyd y dyddiad, ond nid o lawer. Daeth y Llyfr Gweddi Cymraeg allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref.FfynonellauWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.

Rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli, a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd Cymru.FfynhonnellBible translations into Welsh ↗Wikipedia (Saesneg)Gorchmynnodd Deddf 1563 i esgobion Cymru a Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi; cyhoeddwyd Testament Newydd Salesbury ar 7 Hydref 1567; Beibl cyfan William Morgan yn 1588 oedd y Beibl Cymraeg a ddefnyddiwyd fwyaf am ganrifoedd; diwygiodd Richard Parry a John Davies ef, gan goethi’r iaith a’i dwyn yn nes at Fersiwn y Brenin Iago 1611, a chyhoeddwyd eu diwygiad yn 1620; yn 1630 bwriadwyd Y Beibl Bach, llai o faint, i’w ddefnyddio ar yr aelwyd; rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd.
Ffynonellau a darllen pellach






