Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1563

Deddf y Beibl Cymraeg

Mae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.

Llun: Yr Esgob Richard Davies ar Gofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1563 pasiodd y Senedd Ddeddf a orchmynnai i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg. Roedd y gwaith i’w orffen erbyn Gŵyl Ddewi, 1 Mawrth 1567.

Pasiwyd1563
CyfrifoldebEsgobion Cymru a Henffordd
Dyddiad olafGŵyl Ddewi, 1567

Yr ysgrythur yn iaith y bobl#

Dim ond saith mlynedd ar hugain wedi i Ddeddf 1536 wneud y Saesneg yn iaith y llysoedd, roedd cyfraith y wlad yn awr yn galw am i’r Gymraeg fod yn iaith addoli yng Nghymru.

Y gwŷr a’i gwnaeth#

William Salesbury o Lanrwst, a fu’n galw am yr ysgrythurau yn Gymraeg ers tro, a wnaeth y rhan fwyaf o’r gwaith, gyda Richard Davies, esgob Tyddewi, wrth ei ochr.

Methwyd y dyddiad, ond nid o lawer. Daeth y Llyfr Gweddi Cymraeg allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref.

Y Llyfr Gweddi Gyffredin cyntaf yn Gymraeg, 1567
Y Llyfr Gweddi Gyffredin cyntaf yn Gymraeg, 1567 · Llun: William Salesbury (translator), Humphrey Toy (publisher), Public domain, Wikimedia Commons

Rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli, a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd Cymru.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Yr hafalnod

    Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

    Yr hafalnod
  2. Twm Siôn Cati

    Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

    Twm Siôn Cati
  3. Y Testament Newydd yn Gymraeg

    Cyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.

    Y Testament Newydd yn Gymraeg
  4. Gramadeg Cymraeg ym Milan

    Mae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.

    Gramadeg Cymraeg ym Milan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf