Twm Siôn Cati
Y Robin Hood Cymreig (wedi’i gofnodi)Thomas Jones o Dregaron, bardd ac achyddwr, a gofir yn nhraddodiad Cymru fel herwr cyfrwys bryniau Ceredigion.
Twm Siôn Cati

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1559
Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.
Llun: Ogof Twm Siôn Cati uwchben afon Tywi ger Rhandir-mwyn · Hywel Williams, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yn 1559 cafodd Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati, bardwn am ei droseddau a dod adref o Genefa. Daeth yn geidwad achau teuluoedd Cymru, a gwnaeth traddodiad Cymreig ef yn Robin Hood Cymru.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.
| Ganed | Porth y Ffynnon, ger Tregaron, 1532 |
|---|---|
| Pardwn | 1559 |
| Bu farw | 1609 |
Cofnododd John Dee ei eni ym mis Awst 1532, ym Mhorth y Ffynnon ar gyrion Tregaron. Roedd wedi ffoi i Genefa yn 1557, a gadawodd pardwn 1559 iddo ddod yn ôl i Gymru.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.
Bardd ydoedd, ac mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570. Helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, a chedwir ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.
Yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin. Bu farw yn 1609.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.
Yn ôl traddodiad Cymreig roedd Twm yn gnaf clyfar a gymerai gan y cyfoethog a rhoi i’r tlawd, ac fe guddiai mewn ogof yn Ystrad-ffin. Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg fe’i galwyd yn “The Welsh Robin Hood”, ac adroddodd T. J. Llewelyn Prichard ei anturiaethau mewn nofel yn 1828.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.

Mae’r ogof ger Rhandir-mwyn bellach o fewn gwarchodfa Gwenffrwd-Dinas yr RSPB.FfynhonnellTwm Siôn Cati ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Thomas Jones ym Mhorth y Ffynnon ger Tregaron, ym mis Awst 1532 yn ôl cofnod John Dee; ffodd i Genefa yn 1557 a chafodd bardwn am ei droseddau yn 1559; bardd y mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570, helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, ac mae ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin; bu farw yn 1609; yn y chwedlau mae’n gnaf a ddygai oddi ar y cyfoethog a helpu’r tlawd, “Robin Hood Cymru”, gydag ogof yn Ystrad-ffin ger Rhandir-mwyn; cyhoeddwyd nofel T. J. Llewelyn Prichard am ei anturiaethau yn 1828.
Ffynonellau a darllen pellach
Thomas Jones o Dregaron, bardd ac achyddwr, a gofir yn nhraddodiad Cymru fel herwr cyfrwys bryniau Ceredigion.
Twm Siôn CatiArlunydd o Sir Faesyfed, disgybl i Richard Wilson, a baentiodd Y Bardd ac, yn Napoli, luniau bach heulog o furiau a thoeau sy’n ymddangos ymhell o flaen eu hamser.
Thomas Jones, PencerrigMae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.
Y geiriadur Cymraeg cyntafMae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.
Yr hafalnodMae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.
Deddf y Beibl CymraegCyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.
Y Testament Newydd yn GymraegYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf