Ganed mab Edward I yng nghastell Caernarfon ar 25 Ebrill 1284, lai na blwyddyn wedi’r goncwest. Fe’i gelwid ar hyd ei oes yn Edward o Gaernarfon.FfynhonnellEdward II of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng nghastell Caernarfon ar 25 Ebrill 1284, lai na blwyddyn wedi concwest ei dad, ac felly fe’i gelwid yn Edward o Gaernarfon; yn 1301 gwnaeth Edward I ef yn Dywysog Cymru, gydag iarllaeth Caer a thiroedd ar draws gogledd Cymru, a chymerodd wrogaeth ei ddeiliaid Cymreig; ysgrifennodd David Powel yn yr unfed ganrif ar bymtheg i’r baban gael ei gynnig i’r Cymry fel tywysog a anwyd yng Nghymru heb air o Saesneg, stori nad oes tystiolaeth iddi.
| Ganed | Castell Caernarfon, 25 Ebrill 1284 |
|---|---|
| Tywysog Cymru | 1301 |
| Cafodd | Iarllaeth Caer a thiroedd ar draws gogledd Cymru |
Teitl a gymerwyd oddi ar y Cymry#
Tywysog Cymru oedd teitl Llywelyn ap Gruffudd, nad arddelai o 1262 ymlaen yr un teitl ond ‘Tywysog Cymru ac Arglwydd Eryri’. Yn 1301 rhoddodd Edward I y teitl i’w fab ei hun, gyda thiroedd y gogledd, a chymerodd yr Edward ifanc wrogaeth y Cymry.FfynonellauPrince of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Mae’r defnydd cyntaf hysbys o’r teitl mewn llythyr Lladin gan Owain Gwynedd at Louis VII yn y 1160au, Princeps Walliarum, i hawlio blaenoriaeth dros reolwyr eraill Cymru yn ôl pob tebyg; gelwir yr Arglwydd Rhys yn dywysog Cymru neu dywysog y Cymry mewn dwy siarter; adferodd Dafydd ap Llywelyn y teitl yn ei fisoedd olaf; defnyddiodd Llywelyn ap Gruffudd ef gyntaf yn 1258 mewn cytundeb rhwng arglwyddi’r Alban a Chymru, ac o 1262 ni ddefnyddiai ond Tywysog Cymru ac Arglwydd Eryri; cydnabu Harri III ef yn Nhrefaldwyn yn 1267; J. Beverley Smith: cydnabu a chyhoeddodd y teitl statws unigryw yn hanes gwleidyddol Cymru; cymerodd Dafydd ap Gruffudd y teitl wedi Llywelyn; gwnaeth Edward I ei fab yn dywysog Cymru ar 7 Chwefror 1301.Edward II of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng nghastell Caernarfon ar 25 Ebrill 1284, lai na blwyddyn wedi concwest ei dad, ac felly fe’i gelwid yn Edward o Gaernarfon; yn 1301 gwnaeth Edward I ef yn Dywysog Cymru, gydag iarllaeth Caer a thiroedd ar draws gogledd Cymru, a chymerodd wrogaeth ei ddeiliaid Cymreig; ysgrifennodd David Powel yn yr unfed ganrif ar bymtheg i’r baban gael ei gynnig i’r Cymry fel tywysog a anwyd yng Nghymru heb air o Saesneg, stori nad oes tystiolaeth iddi.

Stori’r baban#
Yn 1584 adroddodd David Powel fel y cynigiodd y brenin i’r Cymry dywysog a anwyd yng Nghymru heb air o Saesneg. Nid oes tystiolaeth i’r stori, ond fe’i hadroddwyd byth ers hynny.FfynhonnellEdward II of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng nghastell Caernarfon ar 25 Ebrill 1284, lai na blwyddyn wedi concwest ei dad, ac felly fe’i gelwid yn Edward o Gaernarfon; yn 1301 gwnaeth Edward I ef yn Dywysog Cymru, gydag iarllaeth Caer a thiroedd ar draws gogledd Cymru, a chymerodd wrogaeth ei ddeiliaid Cymreig; ysgrifennodd David Powel yn yr unfed ganrif ar bymtheg i’r baban gael ei gynnig i’r Cymry fel tywysog a anwyd yng Nghymru heb air o Saesneg, stori nad oes tystiolaeth iddi.
Ni anghofiodd y Cymry mai eu tywysogion eu hunain a ddaliodd y teitl gyntaf. Ganrif yn ddiweddarach byddai Owain Glyndŵr yn cael ei gyhoeddi’n Dywysog Cymru gan y Cymry eu hunain.FfynhonnellThe Glyndŵr Rising ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995) (Saesneg)Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru gan griw bach o ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf, ei frodyr yng nghyfraith a Deon Llanelwy; ar 18 Medi ymosodwyd ar dref Rhuthun a chastell yr Arglwydd Grey yno; yn 1403 llosgodd Harri o Fynwy gartrefi Owain yng Nglyndyfrdwy a Sycharth.
Ffynonellau a darllen pellach





