Taliesin
Pen beirdd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)Bardd llys Urien Rheged, a anrhydeddwyd am ganrifoedd fel y mwyaf o’r Cynfeirdd.
Taliesin

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
c. 1325
Copïir cerddi Taliesin a hen ganu arall i Lyfr Taliesin, un o Bedwar Llyfr Hynafol Cymru.
Llun: Tudalen o Lyfr Taliesin yn dangos diwedd y gerdd Cad Goddeu, o ffacsimili o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg · medieval scribe, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn chwarter cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg copïodd un copïydd, ym Morgannwg yn ôl pob tebyg, gerddi Taliesin i un llyfr. Ynddo mae peth o’r farddoniaeth hynaf yn Gymraeg, caneuon bardd o’r chweched ganrif.FfynonellauBook of Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, yn ei chwarter cyntaf yn ôl Daniel Huws; tua hanner cant a chwech o gerddi, llawer ohonynt yn llawer hŷn; Peniarth 2 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru erbyn hyn, a’i ddalen gyntaf ar goll; casglwyd i Hengwrt gan Robert Vaughan, a’i enwi’n Llyfr Taliessin gan Edward Lhuyd; ynddo mae cerddi mawl i Urien Rheged, marwnad Owain ab Urien, Armes Prydein Vawr, Preiddeu Annwfn, lle mae’r bardd yn hwylio gydag Arthur, a Chad Goddeu; daliai Ifor Williams mai gwaith Taliesin ei hun yw’r cerddi craidd i Urien, Owain, Cynan Garwyn a Gwallawg.The Book of Taliesin ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 2) (Saesneg)Copïwyd gan un copïydd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, ym Morgannwg yn ôl pob tebyg; collwyd ei ddalen gyntaf; trawsgrifiwyd gan John Davies o Fallwyd 1631–34; yn yr Hengwrt erbyn 1655.
| Ysgrifennwyd | Hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg |
|---|---|
| Cerddi | Tua hanner cant a chwech |
| Fe’i cedwir | Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Peniarth 2 |
Wrth ei galon mae’r cerddi mawl i Urien Rheged a’r farwnad i’w fab Owain. Daliai Ifor Williams mai gwaith Taliesin ei hun yw’r rhain, a ganwyd i frenhinoedd y chweched ganrif.FfynonellauBook of Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, yn ei chwarter cyntaf yn ôl Daniel Huws; tua hanner cant a chwech o gerddi, llawer ohonynt yn llawer hŷn; Peniarth 2 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru erbyn hyn, a’i ddalen gyntaf ar goll; casglwyd i Hengwrt gan Robert Vaughan, a’i enwi’n Llyfr Taliessin gan Edward Lhuyd; ynddo mae cerddi mawl i Urien Rheged, marwnad Owain ab Urien, Armes Prydein Vawr, Preiddeu Annwfn, lle mae’r bardd yn hwylio gydag Arthur, a Chad Goddeu; daliai Ifor Williams mai gwaith Taliesin ei hun yw’r cerddi craidd i Urien, Owain, Cynan Garwyn a Gwallawg.Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd Brythonig cynnar o’r chweched ganrif; mae’r Historia Brittonum yn ei enwi ymhlith pum bardd Brythonig gydag Aneirin; efallai fod ei waith wedi goroesi yn Llyfr Taliesin; mae’r rhan fwyaf ohono’n moli’r Brenin Urien o Reged, gyda moliant i’w fab Owain; canodd hefyd i Gynan Garwyn, brenin Powys; yn 1960 nododd Ifor Williams un ar ddeg o gerddi a allai fod o’r chweched ganrif; Taliesin Ben Beirdd y chwedl; yn Hanes Taliesin Gwion Bach oedd ef gyntaf, gwas i Geridwen, ac Elffin ap Gwyddno, ei dad maeth, a’i henwodd.

Mae’r llyfr hefyd yn cadw Armes Prydein, y brud mawr y codai’r Brythoniaid eto, Preiddeu Annwfn, lle mae’r bardd yn hwylio gydag Arthur i’r Arallfyd, a Chad Goddeu, Brwydr y Coed.FfynhonnellBook of Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, yn ei chwarter cyntaf yn ôl Daniel Huws; tua hanner cant a chwech o gerddi, llawer ohonynt yn llawer hŷn; Peniarth 2 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru erbyn hyn, a’i ddalen gyntaf ar goll; casglwyd i Hengwrt gan Robert Vaughan, a’i enwi’n Llyfr Taliessin gan Edward Lhuyd; ynddo mae cerddi mawl i Urien Rheged, marwnad Owain ab Urien, Armes Prydein Vawr, Preiddeu Annwfn, lle mae’r bardd yn hwylio gydag Arthur, a Chad Goddeu; daliai Ifor Williams mai gwaith Taliesin ei hun yw’r cerddi craidd i Urien, Owain, Cynan Garwyn a Gwallawg.
Collwyd ei ddalen gyntaf. Copïodd John Davies o Fallwyd ef yn 1631–34, cadwodd Robert Vaughan ef yn Hengwrt, a’i enwi’n Llyfr Taliessin a wnaeth Edward Lhuyd.FfynonellauThe Book of Taliesin ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 2) (Saesneg)Copïwyd gan un copïydd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, ym Morgannwg yn ôl pob tebyg; collwyd ei ddalen gyntaf; trawsgrifiwyd gan John Davies o Fallwyd 1631–34; yn yr Hengwrt erbyn 1655.Book of Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, yn ei chwarter cyntaf yn ôl Daniel Huws; tua hanner cant a chwech o gerddi, llawer ohonynt yn llawer hŷn; Peniarth 2 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru erbyn hyn, a’i ddalen gyntaf ar goll; casglwyd i Hengwrt gan Robert Vaughan, a’i enwi’n Llyfr Taliessin gan Edward Lhuyd; ynddo mae cerddi mawl i Urien Rheged, marwnad Owain ab Urien, Armes Prydein Vawr, Preiddeu Annwfn, lle mae’r bardd yn hwylio gydag Arthur, a Chad Goddeu; daliai Ifor Williams mai gwaith Taliesin ei hun yw’r cerddi craidd i Urien, Owain, Cynan Garwyn a Gwallawg.
Ffynonellau a darllen pellach
Bardd llys Urien Rheged, a anrhydeddwyd am ganrifoedd fel y mwyaf o’r Cynfeirdd.
TaliesinGwneir Edward o Gaernarfon, mab y brenin, yn Dywysog Cymru, yr etifedd cyntaf i orsedd Lloegr i ddal y teitl.
Tywysog Cymru o SaisMae Llywelyn Bren o Senghennydd yn arwain pobl Morgannwg yn erbyn eu gormeswyr ac yn gwarchae ar Gastell Caerffili.
Llywelyn Bren yn codiMae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.
Dafydd ap GwilymMae’r Esgob Henry de Gower yn codi Llys mawr yr Esgob ger yr eglwys gadeiriol yn Nhyddewi, gyda’i fylchfuriau bwaog.
Llys yr Esgob yn NhyddewiYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf