John Jenkins
Arweinydd MAC (wedi’i gofnodi)Rhingyll yn y fyddin o Gwm Rhymni a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru yn ei ymgyrch yn erbyn pibellau dŵr Cymru ac Arwisgo 1969. Tryweryn ac Aberfan, meddai, a’i gyrrodd.
John Jenkins
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
17 Tachwedd 1967
Mae MAC yn bomio’r Deml Heddwch yng Nghaerdydd ar y bore yr oedd pwyllgor i gwrdd yno i gynllunio Arwisgo’r Tywysog Charles. Dyma ddechrau ymgyrch John Jenkins yn erbyn yr Arwisgo.
Llun: Y Deml Heddwch, Parc Cathays, Caerdydd · Ham, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Yn oriau mân 17 Tachwedd 1967 ffrwydrodd bom yn y Deml Heddwch yng Nghaerdydd, ar y diwrnod yr oedd gweision sifil i gwrdd yno i gynllunio’r Arwisgo.FfynhonnellThe Bombing of Wales’ Temple of Peace, November 1967 ↗Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Caerdydd (Saesneg)Y bom yn oriau mân 17 Tachwedd 1967, ar y diwrnod yr oedd gweision sifil i gwrdd yno i gynllunio’r Arwisgo, a’r apêl a adferodd yr adeilad.
| Dyddiad | 17 Tachwedd 1967 |
|---|---|
| Adeilad | Y Deml Heddwch, Parc Cathays |
| Bom gan | Mudiad Amddiffyn Cymru, MAC |
| Y cyfarfod | Fe’i cynhaliwyd |
Rhodd David Davies, yr Arglwydd Davies cyntaf, oedd yr adeilad. Yn 1934 addawodd £58,000 am gofeb i’r dynion dewr o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar ryfel. Syr Percy Thomas a’i cynlluniodd.FfynhonnellTemple of Peace, Cardiff ↗Wikipedia (Saesneg)Talwyd amdani gan David Davies, y Barwn Davies cyntaf, a addawodd £58,000 yn 1934 ar gyfer cofeb i’r dynion dewr o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar ryfel; cynlluniwyd gan Syr Percy Thomas; agorwyd ar 23 Tachwedd 1938, gyda Minnie James o Ddowlais, a gollodd dri mab yn y Rhyfel Byd Cyntaf, yn rhan o’r seremoni; ar 17 Tachwedd 1967 bomiodd MAC yr adeilad, am fod gweision sifil yn ei ddefnyddio’n ganolfan i gynllunio’r arwisgo; ni ddifrodwyd yr ystafell gynadledda ac aeth y cyfarfod yn ei flaen; mae ei Llyfr Cofio yn dal 35,000 o enwau dynion a menywod Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf.
Fe’i hagorwyd ar 23 Tachwedd 1938, a chymerodd Minnie James o Ddowlais, a gollodd dri mab yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ran yn y seremoni. Mae ei Llyfr Coffa yn dal enwau 35,000 o ddynion a menywod Cymru o’r rhyfel hwnnw.FfynhonnellTemple of Peace, Cardiff ↗Wikipedia (Saesneg)Talwyd amdani gan David Davies, y Barwn Davies cyntaf, a addawodd £58,000 yn 1934 ar gyfer cofeb i’r dynion dewr o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar ryfel; cynlluniwyd gan Syr Percy Thomas; agorwyd ar 23 Tachwedd 1938, gyda Minnie James o Ddowlais, a gollodd dri mab yn y Rhyfel Byd Cyntaf, yn rhan o’r seremoni; ar 17 Tachwedd 1967 bomiodd MAC yr adeilad, am fod gweision sifil yn ei ddefnyddio’n ganolfan i gynllunio’r arwisgo; ni ddifrodwyd yr ystafell gynadledda ac aeth y cyfarfod yn ei flaen; mae ei Llyfr Cofio yn dal 35,000 o enwau dynion a menywod Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Dewisodd MAC y Deml am fod gweision sifil yn ei defnyddio’n ganolfan i gynllunio’r Arwisgo yng Nghaernarfon.FfynhonnellTemple of Peace, Cardiff ↗Wikipedia (Saesneg)Talwyd amdani gan David Davies, y Barwn Davies cyntaf, a addawodd £58,000 yn 1934 ar gyfer cofeb i’r dynion dewr o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar ryfel; cynlluniwyd gan Syr Percy Thomas; agorwyd ar 23 Tachwedd 1938, gyda Minnie James o Ddowlais, a gollodd dri mab yn y Rhyfel Byd Cyntaf, yn rhan o’r seremoni; ar 17 Tachwedd 1967 bomiodd MAC yr adeilad, am fod gweision sifil yn ei ddefnyddio’n ganolfan i gynllunio’r arwisgo; ni ddifrodwyd yr ystafell gynadledda ac aeth y cyfarfod yn ei flaen; mae ei Llyfr Cofio yn dal 35,000 o enwau dynion a menywod Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf.
Arweinydd y mudiad oedd John Jenkins, gŵr a gynhyrfwyd gan foddi Tryweryn, cronfa ddŵr Clywedog a cholli’r plant yn Aberfan.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.

Ni ddifrodwyd yr ystafell gynadledda a chynhaliwyd y cyfarfod fel y trefnwyd. Wedyn talodd apêl am adfer yr adeilad.FfynhonnellTemple of Peace, Cardiff ↗Wikipedia (Saesneg)Talwyd amdani gan David Davies, y Barwn Davies cyntaf, a addawodd £58,000 yn 1934 ar gyfer cofeb i’r dynion dewr o bob cenedl a roddodd eu bywydau yn y rhyfel a oedd i roi diwedd ar ryfel; cynlluniwyd gan Syr Percy Thomas; agorwyd ar 23 Tachwedd 1938, gyda Minnie James o Ddowlais, a gollodd dri mab yn y Rhyfel Byd Cyntaf, yn rhan o’r seremoni; ar 17 Tachwedd 1967 bomiodd MAC yr adeilad, am fod gweision sifil yn ei ddefnyddio’n ganolfan i gynllunio’r arwisgo; ni ddifrodwyd yr ystafell gynadledda ac aeth y cyfarfod yn ei flaen; mae ei Llyfr Cofio yn dal 35,000 o enwau dynion a menywod Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf.FfynhonnellThe Bombing of Wales’ Temple of Peace, November 1967 ↗Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Caerdydd (Saesneg)Y bom yn oriau mân 17 Tachwedd 1967, ar y diwrnod yr oedd gweision sifil i gwrdd yno i gynllunio’r Arwisgo, a’r apêl a adferodd yr adeilad.
Ffynonellau a darllen pellach
Rhingyll yn y fyddin o Gwm Rhymni a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru yn ei ymgyrch yn erbyn pibellau dŵr Cymru ac Arwisgo 1969. Tryweryn ac Aberfan, meddai, a’i gyrrodd.
John JenkinsCaniateir defnyddio’r Gymraeg yn y llys, a gall ffurflenni swyddogol ymddangos yn Gymraeg.
Deddf yr Iaith GymraegMae’r Tribiwnlys dan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies yn canfod mai ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb, ac y gellid a dylid bod wedi atal trychineb Aberfan.
Adroddiad Tribiwnlys AberfanArwisgir y Tywysog Charles yn Dywysog Cymru yng nghanol protestio a dathlu.
Arwisgo yng NghaernarfonAr noswyl yr Arwisgo lleddir dau o ddynion MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn Abergele pan fo’r bom y maent yn ei gario yn ffrwydro’n rhy gynnar. Fe’u cofir fel Merthyron Abergele.
Merthyron AbergeleYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf