Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

3 Awst 1967

Adroddiad Tribiwnlys Aberfan

Mae’r Tribiwnlys dan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies yn canfod mai ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb, ac y gellid a dylid bod wedi atal trychineb Aberfan.

Llun: Y tomenni uwchben Aberfan, o dystiolaeth y Tribiwnlys · UK Government, 1967, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 3 Awst 1967 cyflwynodd Tribiwnlys yr ymchwiliad i Aberfan ei adroddiad. Roedd ei ganfyddiad cyntaf yn ddiamwys: ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb.

CadeiryddYr Arglwydd Ustus Edmund Davies o Aberpennar
Gwrandawiadau76 diwrnod a 136 o dystion
Adroddiad3 Awst 1967
CanfyddiadGellid bod wedi atal y trychineb

Barnwr o’r cwm#

Cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw. Eisteddodd am 76 diwrnod a chlywed 136 o dystion.

Yr Arglwydd Edmund Davies, o Aberpennar, cadeirydd y Tribiwnlys
Yr Arglwydd Edmund Davies, o Aberpennar, cadeirydd y Tribiwnlys · Llun: Rainich, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Rhybudd yn 1963#

Clywodd yr ymchwiliad am y llythyrau a ysgrifennodd Mr Jones, Peiriannydd y Fwrdeistref, am y tomenni yn 1963.

Galwodd yr adroddiad yr hyn a glywodd yn “a terrifying tale of bungling ineptitude”, hanes brawychus am anallu trwsgl, a disgrifiodd y rhai oedd ar fai fel dynion gweddus, nid dihirod, wedi’u camarwain gan ffolineb neu anwybodaeth neu’r ddau ynghyd.

Map yr Arolwg Ordnans o’r llithriad, 1967
Map yr Arolwg Ordnans o’r llithriad, 1967 · Llun: Ordnance Survey, 1967, Public domain, Wikimedia Commons

Wedi’r adroddiad#

Ceryddwyd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a chanfu’r Tribiwnlys fod yr Arglwydd Robens wedi camarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen. Er hynny, ni chafodd y Bwrdd nac unrhyw un o’i staff erioed eu herlyn na’u dirwyo.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Lle digwyddodd

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Ethol Gwynfor Evans

    Mae Plaid Cymru yn ennill ei sedd gyntaf yn San Steffan, yn isetholiad Caerfyrddin.

    Ethol Gwynfor Evans
  2. Deddf yr Iaith Gymraeg

    Caniateir defnyddio’r Gymraeg yn y llys, a gall ffurflenni swyddogol ymddangos yn Gymraeg.

    Deddf yr Iaith Gymraeg
  3. Bom yn y Deml Heddwch

    Mae MAC yn bomio’r Deml Heddwch yng Nghaerdydd ar y bore yr oedd pwyllgor i gwrdd yno i gynllunio Arwisgo’r Tywysog Charles. Dyma ddechrau ymgyrch John Jenkins yn erbyn yr Arwisgo.

    Bom yn y Deml Heddwch
  4. Arwisgo yng Nghaernarfon

    Arwisgir y Tywysog Charles yn Dywysog Cymru yng nghanol protestio a dathlu.

    Arwisgo yng Nghaernarfon

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf