Ar 3 Awst 1967 cyflwynodd Tribiwnlys yr ymchwiliad i Aberfan ei adroddiad. Roedd ei ganfyddiad cyntaf yn ddiamwys: ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb.Ffynhonnell1967 speech on the Aberfan Inquiry ↗David Gibson-Watt AS, Tŷ’r Cyffredin (Saesneg)Yn sôn am lythyrau 1963 gan Mr Jones, Peiriannydd y Fwrdeistref, ac yn dyfynnu canfyddiad cyntaf y Tribiwnlys: ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.
| Cadeirydd | Yr Arglwydd Ustus Edmund Davies o Aberpennar |
|---|---|
| Gwrandawiadau | 76 diwrnod a 136 o dystion |
| Adroddiad | 3 Awst 1967 |
| Canfyddiad | Gellid bod wedi atal y trychineb |
Barnwr o’r cwm#
Cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw. Eisteddodd am 76 diwrnod a chlywed 136 o dystion.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.

Rhybudd yn 1963#
Clywodd yr ymchwiliad am y llythyrau a ysgrifennodd Mr Jones, Peiriannydd y Fwrdeistref, am y tomenni yn 1963.Ffynhonnell1967 speech on the Aberfan Inquiry ↗David Gibson-Watt AS, Tŷ’r Cyffredin (Saesneg)Yn sôn am lythyrau 1963 gan Mr Jones, Peiriannydd y Fwrdeistref, ac yn dyfynnu canfyddiad cyntaf y Tribiwnlys: ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb.
Galwodd yr adroddiad yr hyn a glywodd yn “a terrifying tale of bungling ineptitude”, hanes brawychus am anallu trwsgl, a disgrifiodd y rhai oedd ar fai fel dynion gweddus, nid dihirod, wedi’u camarwain gan ffolineb neu anwybodaeth neu’r ddau ynghyd.FfynhonnellThe Aberfan Disaster, 21 October 1966 ↗Llywodraeth y DU, o Adroddiad y Tribiwnlys (HMSO, 1967) (Saesneg)Yn dyfynnu’r adroddiad: “hanes brawychus am anallu trwsgl”, a “Nid dihirod ond dynion gweddus, wedi’u camarwain gan ffolineb neu gan anwybodaeth neu gan y ddau ynghyd”.

Wedi’r adroddiad#
Ceryddwyd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a chanfu’r Tribiwnlys fod yr Arglwydd Robens wedi camarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen. Er hynny, ni chafodd y Bwrdd nac unrhyw un o’i staff erioed eu herlyn na’u dirwyo.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.
Ffynonellau a darllen pellach





