Thomas Williams, Llanidan
Brenin Copr Mynydd Parys (wedi’i gofnodi)Cyfreithiwr o Fôn a ddaeth yn Frenin Copr, meistr Mynydd Parys, y gwaith copr mwyaf yn y byd, a’i gopr yn gorchuddio llongau’r Llynges.
Thomas Williams, Llanidan
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
1768
Darganfyddir gwythïen gopr enfawr ar Ynys Môn. Dan Thomas Williams, Brenin y Copr, daw Parys am gyfnod yn fwynglawdd copr mwyaf y byd.
Llun: Mynydd Parys heddiw, ger Amlwch · Mark.murphy, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ar 2 Mawrth 1768 trawodd Rowland Pugh, mwynwr o Fôn, ar y wythïen fawr o gopr ym Mynydd Parys ger Amlwch. Yn y 1780au Parys oedd y mwynglawdd mwyaf yn Ewrop a rheolai farchnad gopr y byd.FfynhonnellParys Mountain ↗Wikipedia (Saesneg)Cloddiwyd copr yma yn yr Oes Efydd gynnar, bron i 4,000 o flynyddoedd yn ôl; darganfuwyd y wythïen fawr gan Rowland Pugh, mwynwr lleol, ar 2 Mawrth 1768, a chafodd botel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl hyd 1858 o leiaf; yn y 1780au y mwynglawdd oedd y mwyaf yn Ewrop gan reoli marchnad gopr y byd; â’i gopr y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw chwyn a phryf llong oddi ar y cyrff fel yr hwylient yn gyflymach ac aros yn hwy ar y môr; codwyd pier yn Amlwch yn 1782; trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun o 1787 hyd 1793; daeth y gwaith dan ddaear i ben yn 1904.
| Cafwyd y wythïen | 2 Mawrth 1768 |
|---|---|
| Fe’i cafwyd gan | Rowland Pugh |
| Brenin y Copr | Thomas Williams o Lanidan |
Gwobrwywyd Pugh â photel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl yn yr ardal hyd 1858 o leiaf.FfynhonnellParys Mountain ↗Wikipedia (Saesneg)Cloddiwyd copr yma yn yr Oes Efydd gynnar, bron i 4,000 o flynyddoedd yn ôl; darganfuwyd y wythïen fawr gan Rowland Pugh, mwynwr lleol, ar 2 Mawrth 1768, a chafodd botel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl hyd 1858 o leiaf; yn y 1780au y mwynglawdd oedd y mwyaf yn Ewrop gan reoli marchnad gopr y byd; â’i gopr y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw chwyn a phryf llong oddi ar y cyrff fel yr hwylient yn gyflymach ac aros yn hwy ar y môr; codwyd pier yn Amlwch yn 1782; trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun o 1787 hyd 1793; daeth y gwaith dan ddaear i ben yn 1904.
Nid gwŷr Parys oedd y cyntaf i gloddio yno. Cloddiwyd copr ar y mynydd yn yr Oes Efydd gynnar, bron bedair mil o flynyddoedd ynghynt.FfynhonnellParys Mountain ↗Wikipedia (Saesneg)Cloddiwyd copr yma yn yr Oes Efydd gynnar, bron i 4,000 o flynyddoedd yn ôl; darganfuwyd y wythïen fawr gan Rowland Pugh, mwynwr lleol, ar 2 Mawrth 1768, a chafodd botel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl hyd 1858 o leiaf; yn y 1780au y mwynglawdd oedd y mwyaf yn Ewrop gan reoli marchnad gopr y byd; â’i gopr y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw chwyn a phryf llong oddi ar y cyrff fel yr hwylient yn gyflymach ac aros yn hwy ar y môr; codwyd pier yn Amlwch yn 1782; trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun o 1787 hyd 1793; daeth y gwaith dan ddaear i ben yn 1904.
Daeth Thomas Williams o Lanidan, cyfreithiwr o Fôn, yn bartner rheoli Cwmni Mwynglawdd Parys. Galwodd ei wrthwynebydd Matthew Boulton ef yn “copper king”, “the despotick sovereign of the copper trade”.FfynhonnellThomas Williams of Llanidan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Llanidan, Môn, ar 13 Mai 1737; cyfreithiwr a ddaeth yn bartner rheoli Cwmni Mwynglawdd Parys; galwodd Matthew Boulton ef yn “copper king”, “the despotick sovereign of the copper trade”; dywedir iddo ddod â bolltau copr i ddal y gorchudd copr ar longau’r llynges; bu’n AS dros Great Marlow o 1790 hyd 1802; bu farw ar 30 Tachwedd 1802, pan weithiai 1,200 o bobl yn ei fwyngloddiau ym Mharys a Mona.

 chopr Parys y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw eu cyrff yn lân ac yn gyflym, a dywedir mai Williams a ddaeth â bolltau copr i ddal y gorchudd.FfynonellauParys Mountain ↗Wikipedia (Saesneg)Cloddiwyd copr yma yn yr Oes Efydd gynnar, bron i 4,000 o flynyddoedd yn ôl; darganfuwyd y wythïen fawr gan Rowland Pugh, mwynwr lleol, ar 2 Mawrth 1768, a chafodd botel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl hyd 1858 o leiaf; yn y 1780au y mwynglawdd oedd y mwyaf yn Ewrop gan reoli marchnad gopr y byd; â’i gopr y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw chwyn a phryf llong oddi ar y cyrff fel yr hwylient yn gyflymach ac aros yn hwy ar y môr; codwyd pier yn Amlwch yn 1782; trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun o 1787 hyd 1793; daeth y gwaith dan ddaear i ben yn 1904.Thomas Williams of Llanidan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Llanidan, Môn, ar 13 Mai 1737; cyfreithiwr a ddaeth yn bartner rheoli Cwmni Mwynglawdd Parys; galwodd Matthew Boulton ef yn “copper king”, “the despotick sovereign of the copper trade”; dywedir iddo ddod â bolltau copr i ddal y gorchudd copr ar longau’r llynges; bu’n AS dros Great Marlow o 1790 hyd 1802; bu farw ar 30 Tachwedd 1802, pan weithiai 1,200 o bobl yn ei fwyngloddiau ym Mharys a Mona.
Codwyd pier yn Amlwch yn 1782 i allforio’r mwyn. O 1787 hyd 1793, pan oedd arian mân yn brin, trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun i dalu ei weithwyr, a defnyddiai’r cyhoedd hwy hefyd.FfynhonnellParys Mountain ↗Wikipedia (Saesneg)Cloddiwyd copr yma yn yr Oes Efydd gynnar, bron i 4,000 o flynyddoedd yn ôl; darganfuwyd y wythïen fawr gan Rowland Pugh, mwynwr lleol, ar 2 Mawrth 1768, a chafodd botel o wisgi a thŷ yn ddi-rent, a chadwyd y dydd yn ŵyl hyd 1858 o leiaf; yn y 1780au y mwynglawdd oedd y mwyaf yn Ewrop gan reoli marchnad gopr y byd; â’i gopr y gorchuddiwyd llongau rhyfel pren y Morlys, gan gadw chwyn a phryf llong oddi ar y cyrff fel yr hwylient yn gyflymach ac aros yn hwy ar y môr; codwyd pier yn Amlwch yn 1782; trawodd Cwmni Mwynglawdd Parys ei geiniogau a’i dimeiau ei hun o 1787 hyd 1793; daeth y gwaith dan ddaear i ben yn 1904.

Pan fu farw Williams yn 1802, gweithiai 1,200 o bobl yn ei fwyngloddiau ym Mharys a Mona.FfynhonnellThomas Williams of Llanidan ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Llanidan, Môn, ar 13 Mai 1737; cyfreithiwr a ddaeth yn bartner rheoli Cwmni Mwynglawdd Parys; galwodd Matthew Boulton ef yn “copper king”, “the despotick sovereign of the copper trade”; dywedir iddo ddod â bolltau copr i ddal y gorchudd copr ar longau’r llynges; bu’n AS dros Great Marlow o 1790 hyd 1802; bu farw ar 30 Tachwedd 1802, pan weithiai 1,200 o bobl yn ei fwyngloddiau ym Mharys a Mona.
Ffynonellau a darllen pellach
Cyfreithiwr o Fôn a ddaeth yn Frenin Copr, meistr Mynydd Parys, y gwaith copr mwyaf yn y byd, a’i gopr yn gorchuddio llongau’r Llynges.
Thomas Williams, LlanidanSefydlir gwaith haearn Dowlais. O fewn degawdau, Merthyr Tudful yw tref fwyaf Cymru.
Haearn ym MerthyrMae Anthony Bacon yn sefydlu gwaith haearn Cyfarthfa ym Merthyr, sy’n tyfu’n un o’r gweithfeydd haearn mwyaf yn y byd.
CyfarthfaMae Richard Price o Langeinwyr yn cyhoeddi Observations on the Nature of Civil Liberty o blaid yr Americanwyr. Gwerthir trigain mil o gopïau.
Richard Price a rhyddidMae Richard Pennant yn cymryd chwareli llechi ei ystad i’w ddwylo ei hun ac yn agor chwarel newydd uwchben y Fethesda a fyddai, a hi’n fuan y fwyaf yn y byd.
Agor chwarel y Penrhyn yng NghaebraichycafnYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf