Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1 Ebrill 1974

Siroedd ag enwau Cymraeg

Ail-lunnir Cymru’n wyth sir, ac mae hen enwau fel Gwynedd, Powys a Dyfed yn dychwelyd i’r map.

Llun: Swyddfeydd Cyngor Sir Gwynedd, Caernarfon · Gareth Hughes, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 1 Ebrill 1974 lluniwyd map Cymru o’r newydd, ac ildiodd yr hen siroedd i wyth sir newydd, y rhan fwyaf wedi’u henwi ar ôl teyrnasoedd yr hen Frythoniaid.

Dyddiad1 Ebrill 1974
SiroeddWyth, gyda 37 dosbarth
EnwauCymraeg, heb fersiwn Saesneg
Sir FynwyCadarnhawyd yn rhan o Gymru

Wyth sir newydd#

Cymerodd Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd a Phowys eu lle wrth ochr Morgannwg Ganol, De Morgannwg a Gorllewin Morgannwg. Ar wahân i’r tair Morgannwg, roedd pob enw yn Gymraeg, heb gyfwerth Saesneg.

Arwydd ffordd yn y Drenewydd, Powys
Arwydd ffordd yn y Drenewydd, Powys · Llun: Henry Spooner, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Teyrnasoedd ar y map eto#

Bu Gwynedd, Powys, Dyfed a Gwent i gyd yn deyrnasoedd yr hen Frythoniaid. Dim ond Clwyd oedd yn wahanol, wedi’i henwi ar ôl ei hafon.

Swyddfeydd y cyngor yn Aberaeron, Ceredigion
Swyddfeydd y cyngor yn Aberaeron, Ceredigion · Llun: Humphrey Bolton, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Sir Fynwy yn Gymreig#

Setlodd y Ddeddf hefyd hen gwestiwn, gan gadarnhau mai rhan o Gymru yw tir Sir Fynwy.

Cyn ac wedyn

  1. Agor yr amgueddfa lechi yn Llanberis

    Mae gweithdai Fictoraidd Dinorwig yng Ngilfach Ddu yn agor yn amgueddfa, a’i chrefftwyr yn dangos sgiliau’r chwarel.

    Agor yr amgueddfa lechi yn Llanberis
  2. Y cais yna

    Mae Gareth Edwards yn gorffen symudiad hyd y cae i’r Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon, a elwir yn aml y cais gorau erioed.

    Y cais yna
  3. Radio Cymru

    Mae BBC Radio Cymru yn dechrau darlledu, gorsaf radio genedlaethol yn Gymraeg.

    Radio Cymru
  4. Gwrthod datganoli

    Mae Cymru’n pleidleisio o bedwar i un yn erbyn Cynulliad i Gymru.

    Gwrthod datganoli

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf