Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

25 Mai 1972

Agor yr amgueddfa lechi yn Llanberis

Mae gweithdai Fictoraidd Dinorwig yng Ngilfach Ddu yn agor yn amgueddfa, a’i chrefftwyr yn dangos sgiliau’r chwarel.

Llun: Gweithdai Gilfach Ddu o’r awyr, cartref Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis · Talsarnau Times, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ar 25 Mai 1972 agorodd gweithdai Fictoraidd chwarel Dinorwig yng Ngilfach Ddu, Llanberis, yn amgueddfa i’r diwydiant llechi, a’u gweithio ar y dechrau gan grefftwyr y chwarel ei hun yn dangos eu sgiliau. Heddiw Amgueddfa Lechi Cymru yw hi, yn rhan o Amgueddfa Cymru.

Agorwyd25 Mai 1972
BleGilfach Ddu, Llanberis, islaw chwarel Dinorwig
Codwyd1870, gweithdai chwarel Dinorwig
Yr olwyn fawr50 troedfedd 5 modfedd ar ei thraws, yr olwyn ddŵr weithredol fwyaf ar dir mawr Prydain
HeddiwAmgueddfa Cymru; ar gau i’w hadnewyddu, felly gwiriwch cyn mynd

Gweithdai’r chwarel#

Yn 1870 cyfarparodd cwmni De Winton o Gaernarfon weithdy cyfan i Ddinorwig yng Ngilfach Ddu, ger Llyn Padarn, i wneud a thrwsio popeth yr oedd ar y chwarel ei angen, a’i yrru gan un olwyn ddŵr fawr.

Eu hachub pan gaeodd y chwarel#

Pan gaeodd Dinorwig ym mis Gorffennaf 1969 achubwyd y gweithdai, ac ym mis Mai 1972 agorwyd hwy i ymwelwyr, gyda chrefftwyr y chwarel ei hun yn dangos eu sgiliau. Mae’r olwyn fawr yn dal i droi, yr olwyn ddŵr weithredol fwyaf ar dir mawr Prydain, ac ailgodwyd bythynnod chwarelwyr o Danygrisiau ar y safle.

Ymweld#

Mae’r amgueddfa yn Safle Treftadaeth y Byd Tirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru. Mae ar gau ar gyfer ailddatblygiad mawr wrth ysgrifennu, felly gwiriwch dudalen Amgueddfa Cymru cyn mynd.

Tomenni llechi chwarel Dinorwig uwchben Llyn Peris, ac eira ar y mynyddoedd y tu hwnt
Tomenni llechi chwarel Dinorwig uwchben Llyn Peris, ac eira ar y mynyddoedd y tu hwnt · Llun: Hefin Owen, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Dedfrydu John Jenkins

    Yn yr Wyddgrug mae John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd MAC, yn pledio’n euog ac yn cael ei ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. Nid yw byth yn enwi aelodau eraill y mudiad.

    Dedfrydu John Jenkins
  2. Dechrau’r oes aur

    Mae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.

    Dechrau’r oes aur
  3. Y cais yna

    Mae Gareth Edwards yn gorffen symudiad hyd y cae i’r Barbariaid yn erbyn y Crysau Duon, a elwir yn aml y cais gorau erioed.

    Y cais yna
  4. Siroedd ag enwau Cymraeg

    Ail-lunnir Cymru’n wyth sir, ac mae hen enwau fel Gwynedd, Powys a Dyfed yn dychwelyd i’r map.

    Siroedd ag enwau Cymraeg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf