Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1671

Harri Morgan yn Panama

Mae Harri Morgan o Lanrhymni yn croesi’r culdir ac yn cipio Panama. Yn ddiweddarach fe’i gwneir yn farchog ac yn is-lywodraethwr Jamaica.

Llun: Harri Morgan, o lyfr Exquemelin am y bycaniriaid · From Exquemelin, Piratas de la America, 1681, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 28 Ionawr 1671 arweiniodd Harri Morgan o Sir Fynwy ei wŷr yn erbyn dinas Sbaenaidd Panama, a’i chymryd. Roedd wedi croesi’r isthmws o’r Caribî i wneud hynny.

Brwydr28 Ionawr 1671
LluTua 36–38 o longau a thua 1,800–2,000 o wŷr
Yn ddiweddarachSyr Harri Morgan, is-lywodraethwr Jamaica

Harri Morgan#

Ganed Morgan tua 1635 yn Llanrhymni neu Bencarn yn Sir Fynwy. Yn 1667 rhoddodd llywodraethwr Jamaica, Thomas Modyford, gomisiwn iddo yn erbyn Sbaen.

Ar draws yr isthmws#

Wedi cymryd caer Chagres ar lan y Caribî, arweiniodd Morgan ei wŷr i fyny afon Chagres mewn canŵod ac yna ar droed ar draws gweddill yr isthmws. Daethant o flaen Panama ar 27 Ionawr 1671.

Y frwydr o flaen Panama yn 1671, mewn paentiad Iseldiraidd o’r ddeunawfed ganrif
Y frwydr o flaen Panama yn 1671, mewn paentiad Iseldiraidd o’r ddeunawfed ganrif · Llun: Dutch School, eighteenth century, Public domain, Wikimedia Commons

Drannoeth ymosodasant. Roedd y Sbaenwyr yn llawer mwy niferus, ond gwŷr Morgan a enillodd. Roedd y llywodraethwr Sbaenaidd wedi gorchymyn llosgi’r ddinas pe collid hi, a dyna a fu.

Adfeilion Panamá Viejo, yr hen ddinas a gymerodd Morgan
Adfeilion Panamá Viejo, yr hen ddinas a gymerodd Morgan · Llun: Adam Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Syr Harri#

Roedd Sbaen a Lloegr newydd wneud heddwch, ac i dawelu Sbaen dygwyd Morgan i Lundain yn 1672. Ond ni chyhuddwyd ef o ddim, ac fe’i hurddwyd yn farchog gan y Brenin Siarl II ym mis Tachwedd 1674. Aeth yn ôl i Jamaica yn is-lywodraethwr a bu’n llywodraethwr dros dro deirgwaith.

Bu farw yn Jamaica ar 25 Awst 1688.

Cyn ac wedyn

  1. Silex Scintillans

    Mae Henry Vaughan, y Silwriad o ddyffryn Wysg, yn cyhoeddi Silex Scintillans, cerddi am oleuni a thragwyddoldeb.

    Silex Scintillans
  2. Llyfr y Tri Aderyn

    Mae Morgan Llwyd o Wrecsam yn cyhoeddi Llyfr y Tri Aderyn, lle mae eryr, cigfran a cholomen yn trafod dyfodol Cymru.

    Llyfr y Tri Aderyn
  3. Canwyll y Cymry

    Mae Stephen Hughes yn cyhoeddi penillion y Ficer Rhys Prichard fel Canwyll y Cymry, un o’r llyfrau Cymraeg a ddarllenwyd fwyaf am ddwy ganrif.

    Canwyll y Cymry
  4. Y Tir Cymreig

    Mae Crynwyr o Gymru sy’n ffoi rhag erledigaeth yn ymgartrefu ym Mhensylfania. Mae enwau lleoedd fel Bryn Mawr a Merion yn dal i nodi’r tir a brynwyd ganddynt.

    Y Tir Cymreig

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf