Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1889

Ysgolion i bob sir

Mae Deddf Addysg Ganolraddol Cymru yn creu ysgolion uwchradd sirol, flynyddoedd cyn bod gan Loegr drefn debyg.

Llun: Agor ysgol ganolraddol y sir yn Aberteifi, 1898 · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 12 Awst 1889 cafodd Deddf Addysg Ganolraddol Cymru gydsyniad brenhinol. Darparai ar gyfer addysg ganolraddol a thechnegol Cymru a Sir Fynwy.

Cydsyniad brenhinol12 Awst 1889
CwmpasCymru a Sir Fynwy
Dan ofalCydbwyllgor addysg ym mhob sir
Erbyn 190295 o ysgolion, dros 10,000 o ddisgyblion

Adroddiad yr Arglwydd Aberdâr#

Dilynai Adroddiad Aberdâr 1881, o bwyllgor yr Arglwydd Aberdâr, a oedd wedi galw am ysgolion newydd a delid gan y llywodraeth.

Cerflun yr Arglwydd Aberdâr yng Ngerddi Alexandra, Caerdydd
Cerflun yr Arglwydd Aberdâr yng Ngerddi Alexandra, Caerdydd · Llun: Ham, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ysgol ym mhob sir#

Roedd gan bob sir gydbwyllgor addysg i gynllunio’i hysgolion, ac erbyn 1902 roedd gan Gymru 95 o ysgolion canolraddol gyda dros 10,000 o ddisgyblion.

Yr Ysgol Ganolraddol, Abertyleri, tua 1905
Yr Ysgol Ganolraddol, Abertyleri, tua 1905 · Llun: Martin Ridley Collection, Public domain, Wikimedia Commons

Safodd y Ddeddf hyd Ddeddf Addysg 1944.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Cymru Fydd

    Sefydlir mudiad Cymru Fydd i ennill ymreolaeth i Gymru. Mae Rhyddfrydwyr ifanc fel Tom Ellis a David Lloyd George yn ymuno.

    Cymru Fydd
  2. Agor y Gyfnewidfa Lo

    Mae’r Gyfnewidfa Lo yn agor yn Sgwâr Mount Stuart, Caerdydd. Ar ei llawr masnachu y pennir pris glo’r byd.

    Agor y Gyfnewidfa Lo
  3. Agor Dociau’r Barri

    Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.

    Agor Dociau’r Barri
  4. Ethol Lloyd George

    Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

    Ethol Lloyd George

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf