Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1890

Ethol Lloyd George

Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

Llun: Cerflun David Lloyd George ar y Maes, Caernarfon · Dawnswraig, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 10 Ebrill 1890 enillodd David Lloyd George Fwrdeistrefi Caernarfon i’r Rhyddfrydwyr o ddeunaw pleidlais, 1,963 i 1,945. Roedd yn 27 oed, a chadwodd y sedd hyd 1945.

Dyddiad10 Ebrill 1890
SeddBwrdeistrefi Caernarfon
Pleidleisiau1,963 i 1,945, mwyafrif o 18
Aelod am55 mlynedd, hyd 1945

Bachgen o Lanystumdwy#

Fe’i ganed ym Manceinion ar 17 Ionawr 1863 i rieni o Gymry. Pan fu farw ei dad, daeth ei fam â’r teulu adref i Lanystumdwy, a’i brawd hi, Richard Lloyd, crydd a phregethwr lleyg, fu’r dylanwad mawr ar y bachgen.

Cymhwysodd yn gyfreithiwr yn 1884 ac agor ei bractis ei hun y flwyddyn wedyn. Ym mis Ionawr 1888 priododd Margaret Owen.

Y capel lle priododd Lloyd George yn 1888
Y capel lle priododd Lloyd George yn 1888 · Llun: Eric Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Deunaw pleidlais#

Daeth y sedd yn wag pan fu farw ei haelod Ceidwadol, Edmund Swetenham. Yn erbyn Hugh Ellis-Nanney, cipiodd Lloyd George hi o ddeunaw pleidlais.

Ymgyrchodd dros Gymru Fydd a daeth yn un o’i harweinwyr.

Pum deg pum mlynedd#

Bu’n Ganghellor y Trysorlys o 1908 hyd 1915 ac yn Brif Weinidog o 1916 hyd 1922, ac roedd yn dal yn aelod dros Fwrdeistrefi Caernarfon yn 1945.

Bu farw yn Llanystumdwy ar 26 Mawrth 1945 a’i gladdu uwchlaw afon Dwyfor.

Bedd David Lloyd George uwchlaw’r Ddwyfor yn Llanystumdwy
Bedd David Lloyd George uwchlaw’r Ddwyfor yn Llanystumdwy · Llun: Jimellis123, Public domain, Wikimedia Commons

Y bobl

1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George

Cyn ac wedyn

  1. Ysgolion i bob sir

    Mae Deddf Addysg Ganolraddol Cymru yn creu ysgolion uwchradd sirol, flynyddoedd cyn bod gan Loegr drefn debyg.

    Ysgolion i bob sir
  2. Agor Dociau’r Barri

    Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.

    Agor Dociau’r Barri
  3. Y Gymraeg yn y cyfrifiad

    Mae’r cyfrifiad yn holi am iaith am y tro cyntaf: mae mwy na hanner pobl Cymru yn siarad Cymraeg.

    Y Gymraeg yn y cyfrifiad
  4. Prifysgol Cymru

    Mae colegau Aberystwyth, Bangor a Chaerdydd yn uno i ffurfio prifysgol genedlaethol, a dalwyd yn rhannol gan gasgliadau’r capeli.

    Prifysgol Cymru

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf