Dafydd ab Edmwnd
Meistr y pedwar mesur ar hugain (wedi’i gofnodi)Bardd Hanmer ym Maelor a enillodd y gadair arian yn eisteddfod Caerfyrddin tua 1451 ac a osododd reolau’r mesurau caeth a gadwa beirdd Cymru hyd heddiw.
Dafydd ab Edmwnd
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
c. 1451
Mae beirdd yn ymgynnull yng Nghaerfyrddin, lle mae Dafydd ab Edmwnd yn gosod y pedwar mesur ar hugain sy’n dal i reoli barddoniaeth gaeth.
Llun: Prif borth castell Caerfyrddin · Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Yn 1451 ymgasglodd beirdd Cymru yng Nghaerfyrddin dan lygad Gruffudd ap Nicolas. Yno enillodd Dafydd ab Edmwnd o Hanmer y gadair arian am roi trefn ar reolau cerdd dafod.FfynonellauDafydd ab Edmwnd (fl. 1450–1490), gentleman and bardic master ↗Thomas Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Fe’i ganed ym mhlwyf Hanmer ym Maelor Saesneg, sir y Fflint, lle daliai’r Owredd; yn eisteddfod Caerfyrddin, a gynhaliwyd yn 1451, enillodd y gadair arian ym mhresenoldeb Gruffudd ap Nicolas am drefnu cerdd dafod; dyfeisiodd ddau fesur newydd dyrys, Cadwynfyr a Gorchest y Beirdd, a thynhau rheolau’r gynghanedd; cywyddau serch yw’r rhan fwyaf o’i gerddi; fe’i claddwyd yn eglwys Hanmer.Eisteddfod ↗Wikipedia (Saesneg)Cynhaliodd yr Arglwydd Rhys yr eisteddfod gyntaf a gofnodwyd yng Nghastell Aberteifi adeg Nadolig 1176, ymryson barddoniaeth a cherdd gyda dwy gadair: aeth cadair y beirdd i fardd o Wynedd a chadair y gerdd i fab Eilon y Crythwr, o lys Rhys ei hun; daw’r manylion o Frut y Tywysogion, a thybiai Hywel Teifi Edwards eu bod yn awgrymu nad hon oedd y gyntaf o’i bath; eisteddfod, o eistedd a bod; Caerfyrddin, 1451; Caerwys, 1523 ac 1567; yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf, Aberdâr, 1861.
| Cynhaliwyd | Caerfyrddin, 1451 |
|---|---|
| Enillydd y gadair | Dafydd ab Edmwnd o Hanmer |
| Gwobr | Cadair arian |
Diwygiodd Dafydd bedwar mesur ar hugain cerdd dafod, a osodwyd i lawr o’i flaen gan Einion Offeiriad a Dafydd Ddu o Hiraddug. Tynnodd ddau allan a rhoi dau anos o’i waith ei hun yn eu lle, Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr.FfynonellauDafydd ab Edmwnd ↗Wikipedia (Saesneg)O Hanmer, o deulu o dras Normanaidd; enillodd y gadair arian yng Nghaerfyrddin â chywydd i’r Drindod; diwygiodd bedwar mesur ar hugain cerdd dafod, a osodwyd i lawr o’i flaen gan Einion Offeiriad a Dafydd Ddu o Hiraddug, gan dynnu dau allan a rhoi Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr yn eu lle; serch a natur oedd ei themâu, ar ôl Dafydd ap Gwilym.Dafydd ab Edmwnd (fl. 1450–1490), gentleman and bardic master ↗Thomas Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Fe’i ganed ym mhlwyf Hanmer ym Maelor Saesneg, sir y Fflint, lle daliai’r Owredd; yn eisteddfod Caerfyrddin, a gynhaliwyd yn 1451, enillodd y gadair arian ym mhresenoldeb Gruffudd ap Nicolas am drefnu cerdd dafod; dyfeisiodd ddau fesur newydd dyrys, Cadwynfyr a Gorchest y Beirdd, a thynhau rheolau’r gynghanedd; cywyddau serch yw’r rhan fwyaf o’i gerddi; fe’i claddwyd yn eglwys Hanmer.

Tynhaodd hefyd reolau’r gynghanedd, y cyseinedd sy’n rhwymo pob llinell o gerdd dafod. Cywydd i’r Drindod oedd ei gerdd fuddugol.FfynonellauDafydd ab Edmwnd (fl. 1450–1490), gentleman and bardic master ↗Thomas Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Fe’i ganed ym mhlwyf Hanmer ym Maelor Saesneg, sir y Fflint, lle daliai’r Owredd; yn eisteddfod Caerfyrddin, a gynhaliwyd yn 1451, enillodd y gadair arian ym mhresenoldeb Gruffudd ap Nicolas am drefnu cerdd dafod; dyfeisiodd ddau fesur newydd dyrys, Cadwynfyr a Gorchest y Beirdd, a thynhau rheolau’r gynghanedd; cywyddau serch yw’r rhan fwyaf o’i gerddi; fe’i claddwyd yn eglwys Hanmer.Dafydd ab Edmwnd ↗Wikipedia (Saesneg)O Hanmer, o deulu o dras Normanaidd; enillodd y gadair arian yng Nghaerfyrddin â chywydd i’r Drindod; diwygiodd bedwar mesur ar hugain cerdd dafod, a osodwyd i lawr o’i flaen gan Einion Offeiriad a Dafydd Ddu o Hiraddug, gan dynnu dau allan a rhoi Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr yn eu lle; serch a natur oedd ei themâu, ar ôl Dafydd ap Gwilym.
Daeth Caerfyrddin rhwng cynulliad yr Arglwydd Rhys yn Aberteifi yn 1176 ac eisteddfodau Caerwys yn 1523 a 1567.FfynhonnellEisteddfod ↗Wikipedia (Saesneg)Cynhaliodd yr Arglwydd Rhys yr eisteddfod gyntaf a gofnodwyd yng Nghastell Aberteifi adeg Nadolig 1176, ymryson barddoniaeth a cherdd gyda dwy gadair: aeth cadair y beirdd i fardd o Wynedd a chadair y gerdd i fab Eilon y Crythwr, o lys Rhys ei hun; daw’r manylion o Frut y Tywysogion, a thybiai Hywel Teifi Edwards eu bod yn awgrymu nad hon oedd y gyntaf o’i bath; eisteddfod, o eistedd a bod; Caerfyrddin, 1451; Caerwys, 1523 ac 1567; yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf, Aberdâr, 1861.
Ffynonellau a darllen pellach
Bardd Hanmer ym Maelor a enillodd y gadair arian yn eisteddfod Caerfyrddin tua 1451 ac a osododd reolau’r mesurau caeth a gadwa beirdd Cymru hyd heddiw.
Dafydd ab EdmwndMae Owain Glyndŵr yn diflannu. Ni chafodd ei ddal ac ni chafodd ei fradychu, ac yn ôl traddodiad Cymru mae’n cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.
Ni ddaliwyd Owain bythMae Owain Tudur o Benmynydd yn priodi Catrin o Valois, gweddw Harri V. Eu hŵyr fydd Harri Tudur.
Owain Tudur a’r frenhinesGenir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.
Geni Harri TudurHarlech yw’r castell Lancastraidd olaf i ildio yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ar ôl gwarchae saith mlynedd a gofir yn y gân ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’.
Gwarchae HarlechYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf