Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

c. 1451

Eisteddfod Caerfyrddin

Mae beirdd yn ymgynnull yng Nghaerfyrddin, lle mae Dafydd ab Edmwnd yn gosod y pedwar mesur ar hugain sy’n dal i reoli barddoniaeth gaeth.

Llun: Prif borth castell Caerfyrddin · Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1451 ymgasglodd beirdd Cymru yng Nghaerfyrddin dan lygad Gruffudd ap Nicolas. Yno enillodd Dafydd ab Edmwnd o Hanmer y gadair arian am roi trefn ar reolau cerdd dafod.

CynhaliwydCaerfyrddin, 1451
Enillydd y gadairDafydd ab Edmwnd o Hanmer
GwobrCadair arian

Y pedwar mesur ar hugain#

Diwygiodd Dafydd bedwar mesur ar hugain cerdd dafod, a osodwyd i lawr o’i flaen gan Einion Offeiriad a Dafydd Ddu o Hiraddug. Tynnodd ddau allan a rhoi dau anos o’i waith ei hun yn eu lle, Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr.

Dau o’r pedwar mesur ar hugain, o lyfr o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg
Dau o’r pedwar mesur ar hugain, o lyfr o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg · Llun: John Jones (Pyll), Public domain, Wikimedia Commons

Rheolau tynnach#

Tynhaodd hefyd reolau’r gynghanedd, y cyseinedd sy’n rhwymo pob llinell o gerdd dafod. Cywydd i’r Drindod oedd ei gerdd fuddugol.

Y ffordd i heddiw#

Daeth Caerfyrddin rhwng cynulliad yr Arglwydd Rhys yn Aberteifi yn 1176 ac eisteddfodau Caerwys yn 1523 a 1567.

Y bobl

fl. 1450–1497

Dafydd ab Edmwnd

Meistr y pedwar mesur ar hugain (wedi’i gofnodi)

Bardd Hanmer ym Maelor a enillodd y gadair arian yn eisteddfod Caerfyrddin tua 1451 ac a osododd reolau’r mesurau caeth a gadwa beirdd Cymru hyd heddiw.

Dafydd ab Edmwnd

Cyn ac wedyn

  1. Ni ddaliwyd Owain byth

    Mae Owain Glyndŵr yn diflannu. Ni chafodd ei ddal ac ni chafodd ei fradychu, ac yn ôl traddodiad Cymru mae’n cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.

    Ni ddaliwyd Owain byth
  2. Owain Tudur a’r frenhines

    Mae Owain Tudur o Benmynydd yn priodi Catrin o Valois, gweddw Harri V. Eu hŵyr fydd Harri Tudur.

    Owain Tudur a’r frenhines
  3. Geni Harri Tudur

    Genir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.

    Geni Harri Tudur
  4. Gwarchae Harlech

    Harlech yw’r castell Lancastraidd olaf i ildio yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ar ôl gwarchae saith mlynedd a gofir yn y gân ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’.

    Gwarchae Harlech

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf