O 1461 hyd 1468, yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, daliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan gastell Harlech dros Lancaster. Dyma’r cadarnle mawr olaf a oedd yn nwylo Lancaster.FfynonellauHarlech Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Adeiladwyd gan Edward I rhwng 1282 a 1289, gyda James o St George yn feistr; daliodd allan drwy wrthryfel Madog ap Llywelyn, gan gael bwyd o’r môr drwy borth y dŵr; cymerodd Owain Glyndŵr ef ddiwedd 1404, a daeth yn gartref iddo, yn gartref i’w deulu ac yn bencadlys; cynhaliodd senedd yno ym mis Awst 1405; fe’i hailgipiwyd ym mis Chwefror 1409; yn Rhyfeloedd y Rhosynnau daliodd Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster, y cadarnle mawr olaf yn eu dwylo, nes ildio yn 1468; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.Men of Harlech ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir yn draddodiadol ei bod yn sôn am y gwarchae saith mlynedd ar gastell Harlech rhwng 1461 a 1468, pan ddaliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster ac y gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain; argraffwyd yr alaw gyntaf yn 1794, yn The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards, fel ‘Gorhoffedd Gwŷr Harlech’; ymddangosodd geiriau Cymraeg gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.
| Gwarchae | 1461–1468 |
|---|---|
| Daliwyd gan | Dafydd ap Ieuan, cwnstabl |
| Cofir yn | Gwŷr Harlech |
Saith mlynedd#
Gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain. O’r diwedd, ym mis Awst 1468, gorfododd Wiliam Herbert o Raglan y castell i ildio.FfynonellauMen of Harlech ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir yn draddodiadol ei bod yn sôn am y gwarchae saith mlynedd ar gastell Harlech rhwng 1461 a 1468, pan ddaliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster ac y gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain; argraffwyd yr alaw gyntaf yn 1794, yn The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards, fel ‘Gorhoffedd Gwŷr Harlech’; ymddangosodd geiriau Cymraeg gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.Herbert, William (died 1469), earl of Pembroke, soldier and statesman ↗Howell Thomas Evans, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Mab Syr Wiliam ap Thomas o Raglan a Gwladus, merch Dafydd Gam; o hynny ymlaen bwriodd ei goelbren gyda phlaid York; fe’i gwnaed yn arglwydd Herbert o Raglan; fe’i comisiynwyd i ddarostwng Harlech, a oedd yn dal gan blaid Lancaster, ac ildiodd y castell ym mis Awst 1468, ac yn wobr cafodd iarllaeth Penfro (8 Medi); mewn cerdd drawiadol galwodd Guto’r Glyn arno i fod yn arweinydd cenedlaethol a gyrru swyddogion Seisnig o Gymru; ganddo ef yr oedd gofal y Harri Tudur ifanc; fe’i trechwyd ym Mrwydr Edgecote ym mis Gorffennaf 1469, ei ddal a’i ddienyddio.

Gwŷr Harlech#
Dywedir yn draddodiadol fod y gân Gwŷr Harlech yn sôn am y gwarchae saith mlynedd. Argraffwyd ei halaw gyntaf yn 1794 fel Gorhoffedd Gwŷr Harlech, a rhoddwyd geiriau Cymraeg iddi gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.FfynhonnellMen of Harlech ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir yn draddodiadol ei bod yn sôn am y gwarchae saith mlynedd ar gastell Harlech rhwng 1461 a 1468, pan ddaliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster ac y gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain; argraffwyd yr alaw gyntaf yn 1794, yn The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards, fel ‘Gorhoffedd Gwŷr Harlech’; ymddangosodd geiriau Cymraeg gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.
Castell y gwarchaeau#
Roedd Harlech wedi dal allan yn erbyn Madog ap Llywelyn, gan gael bwyd o’r môr drwy borth y dŵr, a bu’n llys i Owain Glyndŵr. Ei safiad saith mlynedd yw’r un a gofia’r gân.FfynonellauHarlech Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Adeiladwyd gan Edward I rhwng 1282 a 1289, gyda James o St George yn feistr; daliodd allan drwy wrthryfel Madog ap Llywelyn, gan gael bwyd o’r môr drwy borth y dŵr; cymerodd Owain Glyndŵr ef ddiwedd 1404, a daeth yn gartref iddo, yn gartref i’w deulu ac yn bencadlys; cynhaliodd senedd yno ym mis Awst 1405; fe’i hailgipiwyd ym mis Chwefror 1409; yn Rhyfeloedd y Rhosynnau daliodd Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster, y cadarnle mawr olaf yn eu dwylo, nes ildio yn 1468; Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.Men of Harlech ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir yn draddodiadol ei bod yn sôn am y gwarchae saith mlynedd ar gastell Harlech rhwng 1461 a 1468, pan ddaliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan ef dros Lancaster ac y gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain; argraffwyd yr alaw gyntaf yn 1794, yn The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards, fel ‘Gorhoffedd Gwŷr Harlech’; ymddangosodd geiriau Cymraeg gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗





