Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

1468

Gwarchae Harlech

Harlech yw’r castell Lancastraidd olaf i ildio yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ar ôl gwarchae saith mlynedd a gofir yn y gân ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’.

Llun: Castell Harlech uwchben Morfa Harlech, Mai 2024 · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

O 1461 hyd 1468, yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, daliodd y cwnstabl Dafydd ap Ieuan gastell Harlech dros Lancaster. Dyma’r cadarnle mawr olaf a oedd yn nwylo Lancaster.

Gwarchae1461–1468
Daliwyd ganDafydd ap Ieuan, cwnstabl
Cofir ynGwŷr Harlech

Saith mlynedd#

Gwrthsafodd y gwarchodlu’r gwarchae hiraf y gwyddys amdano yn hanes Ynysoedd Prydain. O’r diwedd, ym mis Awst 1468, gorfododd Wiliam Herbert o Raglan y castell i ildio.

Edrych i fyny ar borthdy mawr castell Harlech
Edrych i fyny ar borthdy mawr castell Harlech · Llun: Cmao20, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Gwŷr Harlech#

Dywedir yn draddodiadol fod y gân Gwŷr Harlech yn sôn am y gwarchae saith mlynedd. Argraffwyd ei halaw gyntaf yn 1794 fel Gorhoffedd Gwŷr Harlech, a rhoddwyd geiriau Cymraeg iddi gan Dalhaiarn yn 1862 a chan Geiriog yn 1873.

Castell y gwarchaeau#

Roedd Harlech wedi dal allan yn erbyn Madog ap Llywelyn, gan gael bwyd o’r môr drwy borth y dŵr, a bu’n llys i Owain Glyndŵr. Ei safiad saith mlynedd yw’r un a gofia’r gân.

Lle digwyddodd

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Eisteddfod Caerfyrddin

    Mae beirdd yn ymgynnull yng Nghaerfyrddin, lle mae Dafydd ab Edmwnd yn gosod y pedwar mesur ar hugain sy’n dal i reoli barddoniaeth gaeth.

    Eisteddfod Caerfyrddin
  2. Geni Harri Tudur

    Genir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.

    Geni Harri Tudur
  3. Yr iarll Cymreig cyntaf

    Gwneir William Herbert o Raglan, noddwr y beirdd, yn Iarll Penfro, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll yn Lloegr.

    Yr iarll Cymreig cyntaf
  4. Dianc o Ddinbych-y-pysgod

    Mae Siasbar Tudur a Harri ifanc yn dianc ar long o Ddinbych-y-pysgod i Lydaw, lle mae Harri’n tyfu i fyny yn alltud.

    Dianc o Ddinbych-y-pysgod

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf