Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

21 Tachwedd 1956

Yr orymdaith i Lerpwl

Mae bron holl bentref Capel Celyn, dan arweiniad Gwynfor Evans, yn gorymdeithio drwy strydoedd Lerpwl i ofyn i’r ddinas beidio â boddi eu cwm. Yr un diwrnod mae cyngor y ddinas yn pleidleisio i fwrw ymlaen.

Llun: Pobl Capel Celyn yn gorymdeithio drwy Lerpwl, 21 Tachwedd 1956, wedi’u tynnu gan Geoff Charles · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 21 Tachwedd 1956 cerddodd pobl Capel Celyn, dan arweiniad Gwynfor Evans, drwy strydoedd Lerpwl i ofyn i’r ddinas arbed eu cwm.

Dyddiad21 Tachwedd 1956
ArweinyddGwynfor Evans
Pwyllgor AmddiffynFfurfiwyd 23 Mawrth 1956
Pleidlais y cyngor95 i 1

Y newyddion cyn y Nadolig#

Darllenodd y cwm am gynllun Lerpwl gyntaf ychydig ddyddiau cyn Nadolig 1955, yn rhifyn Cymraeg y Liverpool Daily Post.

Y Pwyllgor Amddiffyn#

Ar 23 Mawrth 1956 ffurfiodd y pentref Bwyllgor Amddiffyn Capel Celyn, gyda’r postmon a blaenor y capel Dafydd Roberts yn gadeirydd a’r athrawes Elizabeth Watkin Jones yn ysgrifennydd.

Baneri yn strydoedd Lerpwl ar yr orymdaith dros Dryweryn
Baneri yn strydoedd Lerpwl ar yr orymdaith dros Dryweryn · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Y bleidlais#

Yr un diwrnod, a phobl y cwm yn y ddinas, pleidleisiodd Cyngor Dinas Lerpwl o 95 i 1 i fwrw ymlaen.

Gorymdeithwyr o Gapel Celyn yn Lerpwl
Gorymdeithwyr o Gapel Celyn yn Lerpwl · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Y bobl

1912–2005

Gwynfor Evans

AS cyntaf Plaid Cymru (wedi’i gofnodi)

Enillodd sedd gyntaf Plaid Cymru yn 1966. Sicrhaodd ei fygythiad i ymprydio yn 1980 sianel S4C.

Gwynfor Evans

Cyn ac wedyn

  1. Caerdydd yn brifddinas

    Cyhoeddir Caerdydd yn brifddinas Cymru.

    Caerdydd yn brifddinas
  2. Yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf

    Mae Ysgol Glan Clwyd yn agor yn y Rhyl, yr ysgol uwchradd gyntaf i ddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg.

    Yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf
  3. Deddf Tryweryn

    Mae Deddf Corfforaeth Lerpwl yn derbyn y Cydsyniad Brenhinol, gan roi’r grym i Lerpwl foddi Cwm Tryweryn. Gwrthwynebodd tri deg pump o’r tri deg chwech AS Cymreig, ac ni phleidleisiodd yr un o’i phlaid.

    Deddf Tryweryn
  4. Cymru yng Nghwpan y Byd

    Mae Cymru’n cyrraedd rownd yr wyth olaf yn Sweden ac yn colli 1–0 i Frasil, gyda gôl gan Pelé, 17 oed.

    Cymru yng Nghwpan y Byd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf