Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1913

Anterth y glo

Mae maes glo’r de yn cyrraedd ei anterth: 56 miliwn tunnell o lo, a 232,800 o ddynion yn gweithio yn ei byllau.

Llun: Glofa Lancaster, Six Bells, Abertyleri, tua 1905 · Martin Ridley Collection, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1913 cyrhaeddodd maes glo’r de ei anterth: codwyd 56 miliwn tunnell o lo, ac roedd 232,800 o ddynion yn gweithio yn ei byllau.

Blwyddyn1913
Glo56 miliwn tunnell
Dynion232,800
Yn codi40 miliwn tunnell yn 1899, 55 miliwn yn 1908

Un o feysydd glo mawr y byd#

Roedd yn un o’r meysydd glo mwyaf yn y byd, a pharhaodd y mwyaf ym Mhrydain hyd 1925.

Roedd y cynnyrch wedi dringo’n gyflym: 40 miliwn tunnell yn 1899, 55 miliwn yn 1908, a 56 miliwn yn 1913.

Glofa Gray, Abertyleri, tua 1905
Glofa Gray, Abertyleri, tua 1905 · Llun: Martin Ridley Collection, Public domain, Wikimedia Commons

Glo stêm#

Roedd y Rhondda’n enwog yn anad dim am ei glo stêm, a yrrai agerlongau’r oes. Câi ei gludo ar y rheilffyrdd i lawr y cymoedd i’r dociau yn Abertawe, Caerdydd, Casnewydd, Llanelli a’r Barri.

Yng Nghaerdydd y Gyfnewidfa Lo a bennai bris glo stêm y byd.

Y Pwll Mawr#

Rhoddodd y pwll dwfn olaf ar y maes glo, Glofa’r Tŵr, y gorau i gloddio ym mis Ionawr 2008. Mae’r Pwll Mawr ym Mlaenafon bellach yn un o saith amgueddfa genedlaethol Cymru, am ddim i bawb.

Y Pwll Mawr, Blaenafon, Amgueddfa Lofaol Cymru heddiw
Y Pwll Mawr, Blaenafon, Amgueddfa Lofaol Cymru heddiw · Llun: Chris Andrews, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Terfysgoedd Llanelli

    Yn ystod streic genedlaethol y rheilffyrdd, mae milwyr yn saethu dau ddyn ifanc yn farw yn Llanelli. Bu farw pedwar arall pan aeth wagen o ffrwydron ar dân.

    Terfysgoedd Llanelli
  2. Senghennydd

    Mae ffrwydrad ym Mhwll yr Universal yn lladd 439 o ddynion a bechgyn, y trychineb glofaol gwaethaf ym Mhrydain. Mae cynnyrch glo Cymru ar ei uchaf yr un flwyddyn.

    Senghennydd
  3. Freddie Welsh, pencampwr y byd

    Mae Freddie Welsh o Bontypridd yn dod yn bencampwr bocsio pwysau ysgafn y byd.

    Freddie Welsh, pencampwr y byd
  4. Keep the Home Fires Burning

    Mae Ivor Novello o Gaerdydd yn ysgrifennu Keep the Home Fires Burning, y gân a gariodd Brydain drwy’r Rhyfel Mawr.

    Keep the Home Fires Burning

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf