Yn 1913 cyrhaeddodd maes glo’r de ei anterth: codwyd 56 miliwn tunnell o lo, ac roedd 232,800 o ddynion yn gweithio yn ei byllau.FfynonellauSouth Wales Coalfield timeline ↗Agor, Cwm, Maes Glo De Cymru (Saesneg)1898: ffurfio Ffederasiwn Glowyr De Cymru; 1899: cynnyrch o 40 miliwn tunnell; 1900: Keir Hardie yr AS Llafur cyntaf o Gymru, dros Ferthyr Tudful; 1908: cynnyrch o 55 miliwn tunnell; 1910: Tonypandy; 1913: uchafbwynt cynnyrch a gweithlu, 56 miliwn tunnell a 232,800 o ddynion; 1913: trychineb Senghennydd, 439 o ddynion a bechgyn.Coal industry in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Maes Glo De Cymru ar ei anterth yn 1913 ac yn un o’r meysydd glo mwyaf yn y byd, a pharhaodd y mwyaf ym Mhrydain hyd 1925; Cyfnewidfa Lo Caerdydd a bennai bris glo stêm y byd.
| Blwyddyn | 1913 |
|---|---|
| Glo | 56 miliwn tunnell |
| Dynion | 232,800 |
| Yn codi | 40 miliwn tunnell yn 1899, 55 miliwn yn 1908 |
Un o feysydd glo mawr y byd#
Roedd yn un o’r meysydd glo mwyaf yn y byd, a pharhaodd y mwyaf ym Mhrydain hyd 1925.FfynhonnellCoal industry in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Maes Glo De Cymru ar ei anterth yn 1913 ac yn un o’r meysydd glo mwyaf yn y byd, a pharhaodd y mwyaf ym Mhrydain hyd 1925; Cyfnewidfa Lo Caerdydd a bennai bris glo stêm y byd.
Roedd y cynnyrch wedi dringo’n gyflym: 40 miliwn tunnell yn 1899, 55 miliwn yn 1908, a 56 miliwn yn 1913.FfynhonnellSouth Wales Coalfield timeline ↗Agor, Cwm, Maes Glo De Cymru (Saesneg)1898: ffurfio Ffederasiwn Glowyr De Cymru; 1899: cynnyrch o 40 miliwn tunnell; 1900: Keir Hardie yr AS Llafur cyntaf o Gymru, dros Ferthyr Tudful; 1908: cynnyrch o 55 miliwn tunnell; 1910: Tonypandy; 1913: uchafbwynt cynnyrch a gweithlu, 56 miliwn tunnell a 232,800 o ddynion; 1913: trychineb Senghennydd, 439 o ddynion a bechgyn.

Glo stêm#
Roedd y Rhondda’n enwog yn anad dim am ei glo stêm, a yrrai agerlongau’r oes. Câi ei gludo ar y rheilffyrdd i lawr y cymoedd i’r dociau yn Abertawe, Caerdydd, Casnewydd, Llanelli a’r Barri.FfynhonnellSouth Wales Coalfield ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd y Rhondda’n arbennig o enwog am lo stêm a yrrai longau ager y 19eg ganrif a dechrau’r 20fed; cludai rheilffyrdd y glo i lawr y cymoedd i’r dociau yn Abertawe, Caerdydd, Casnewydd, Llanelli a’r Barri; peidiodd y pwll dwfn olaf ar y maes glo, Glofa’r Tower, â chloddio ym mis Ionawr 2008.
Yng Nghaerdydd y Gyfnewidfa Lo a bennai bris glo stêm y byd.FfynhonnellCoal industry in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Maes Glo De Cymru ar ei anterth yn 1913 ac yn un o’r meysydd glo mwyaf yn y byd, a pharhaodd y mwyaf ym Mhrydain hyd 1925; Cyfnewidfa Lo Caerdydd a bennai bris glo stêm y byd.
Y Pwll Mawr#
Rhoddodd y pwll dwfn olaf ar y maes glo, Glofa’r Tŵr, y gorau i gloddio ym mis Ionawr 2008. Mae’r Pwll Mawr ym Mlaenafon bellach yn un o saith amgueddfa genedlaethol Cymru, am ddim i bawb.FfynonellauSouth Wales Coalfield ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd y Rhondda’n arbennig o enwog am lo stêm a yrrai longau ager y 19eg ganrif a dechrau’r 20fed; cludai rheilffyrdd y glo i lawr y cymoedd i’r dociau yn Abertawe, Caerdydd, Casnewydd, Llanelli a’r Barri; peidiodd y pwll dwfn olaf ar y maes glo, Glofa’r Tower, â chloddio ym mis Ionawr 2008.Amgueddfa Cymru – Museum Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Rhoddodd y Brenin Edward VII ei siarter frenhinol i’r amgueddfa ar 19 Mawrth 1907; gosododd y Brenin Siôr V garreg sylfaen yr adeilad ym Mharc Cathays ar 26 Mehefin 1912, ac agorodd i’r cyhoedd ar 28 Hydref 1922; heddiw mae ganddi saith amgueddfa, yn eu plith Sain Ffagan, y Pwll Mawr ac Amgueddfa Lechi Cymru, ac mae mynediad i bob safle am ddim.

Ffynonellau a darllen pellach





