Yn fuan wedi 1382 dechreuodd y copïydd Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt lyfr mawr o ddysg Gymraeg, i’w noddwr Hopcyn ap Tomas. Mae’n 362 o ddalennau.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.
| Ysgrifennwyd | O fuan wedi 1382 |
|---|---|
| Copïydd | Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt |
| Fe’i cedwir | Coleg Iesu, Rhydychen (llsgr. 111) |
Llyfrgell mewn un llyfr#
Ynddo mae chwedlau’r Mabinogi, Brut y Tywysogion, cerddi beirdd llys y tywysogion, y farwnad i Lywelyn ap Gruffudd, canu Heledd a meddyginiaethau Meddygon Myddfai.FfynonellauRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.Four Branches of the Mabinogi ↗Wikipedia (Saesneg)Gelwir y pedair chwedl yn Pwyll, Branwen, Manawydan a Math; lluniwyd hwy mae’n debyg yn yr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif; copïwyd yn Llyfr Gwyn Rhydderch tua 1350 a Llyfr Coch Hergest tua 1382–1410; cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest ei Saesneg yn 1845; ymhlith yr awduron a awgrymwyd mae Rhygyfarch a Gwenllian ferch Gruffudd; dim ond un cymeriad, Pryderi, sydd yn y pedair.The Chronicle of the Princes ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 20) (Saesneg)Y cyfieithiad Cymraeg o’r Cronica Principium Wallie Lladin coll, a gadwyd yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; Peniarth 20 yw’r llawnaf o’r ddau brif fersiwn, a’r llall yn Llyfr Coch Hergest.Gruffudd ab yr Ynad Coch (fl. 1280), poet ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Bardd yn ei flodau tua 1280 a ganodd farwnad gain i Lywelyn ap Gruffudd, tywysog Cymru, a fu farw yn 1282; mae’r gerdd yn Llyfr Coch Hergest (colofn 1417); rhoddir rhai cerddi crefyddol iddo ar seiliau annigonol.Canu Heledd ↗Wikipedia (Saesneg)Cylch o englynion Cymraeg cynnar, prin ymhlith cerddi canoloesol am eu bod yng ngenau cymeriad benywaidd; dyddia Jenny Rowland hwy i tua 800–900; yn bennaf yn Llyfr Coch Hergest; lleddir Cynddylan, tywysog Powys, a’i frodyr, a’i chwaer Heledd yw un o’r ychydig a oroesodd; ymhlith yr adrannau mae Stafell Gynddylan, myfyrdod ar neuadd wag Cynddylan, ac Eglwysau Basa, marwnad i eglwysi Basa; galarant am ddinistr Pengwern.Physicians of Myddfai ↗Wicipedia (Saesneg)Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg; y traethawd yn Llyfr Coch Hergest dan enw Rhiwallon; argraffiad John Pughe 1861; David Jones (m. 1719) a John Jones (m. 1739) yr olaf yn y llinach uniongyrchol.

Hopcyn ap Tomas#
Roedd Hopcyn ap Tomas ab Einion yn byw yn Ynysforgan, ger Abertawe. Ym mis Gorffennaf 1403 daeth Owain Glyndŵr ei hun ato am gyngor, fel ‘meistr ar y Brut’.FfynonellauRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.Owain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.
Ei daith hir#
Cadwyd y llyfr yn Nhretŵr, yn Hergest ac ym Margam. Ar 17 Chwefror 1701 rhoddodd Thomas Wilkins yr ieuengaf ef i Goleg Iesu, Rhydychen.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.
Ffynonellau a darllen pellach





