Tua 1350, yn ne-orllewin Cymru, gwnaeth pump o gopïwyr lyfr mawr o chwedlau Cymraeg. Dyma’r casgliad hynaf o ryddiaith Gymraeg, ac mae’n cadw’r straeon a elwir yn awr y Mabinogion, gyda Phedair Cainc y Mabinogi yn eu plith.FfynonellauWhite Book of Rhydderch ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn bennaf yn ne-orllewin Cymru tua 1350, y casgliad hynaf o ryddiaith Gymraeg; pum copïydd, yn gweithio yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; fe’i gwnaed, mae’n debyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch, Llangeitho, gŵr hyddysg yng nghyfraith Hywel; Peniarth 4 a 5 heddiw, un llyfr gynt: yn Peniarth 4 mae’r chwedlau a elwir yn awr y Mabinogion, ac yn Peniarth 5 destunau crefyddol; mae ei gynnwys yn debyg iawn i Lyfr Coch Hergest.Four Branches of the Mabinogi ↗Wikipedia (Saesneg)Gelwir y pedair chwedl yn Pwyll, Branwen, Manawydan a Math; lluniwyd hwy mae’n debyg yn yr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif; copïwyd yn Llyfr Gwyn Rhydderch tua 1350 a Llyfr Coch Hergest tua 1382–1410; cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest ei Saesneg yn 1845; ymhlith yr awduron a awgrymwyd mae Rhygyfarch a Gwenllian ferch Gruffudd; dim ond un cymeriad, Pryderi, sydd yn y pedair.
| Gwnaed | Tua 1350 |
|---|---|
| I | Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch |
| Fe’i cedwir | Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Peniarth 4 a 5 |
Llyfr Rhydderch#
Fe’i gwnaed, mae’n debyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch, ger Llangeitho yng Ngheredigion, gŵr bonheddig hyddysg yng nghyfraith Hywel. Yn Ystrad Fflur, abaty tywysogion y Deheubarth, y gweithiai’r copïwyr yn ôl pob tebyg.FfynonellauWhite Book of Rhydderch ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn bennaf yn ne-orllewin Cymru tua 1350, y casgliad hynaf o ryddiaith Gymraeg; pum copïydd, yn gweithio yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; fe’i gwnaed, mae’n debyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch, Llangeitho, gŵr hyddysg yng nghyfraith Hywel; Peniarth 4 a 5 heddiw, un llyfr gynt: yn Peniarth 4 mae’r chwedlau a elwir yn awr y Mabinogion, ac yn Peniarth 5 destunau crefyddol; mae ei gynnwys yn debyg iawn i Lyfr Coch Hergest.The White Book of Rhydderch ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 4 a 5) (Saesneg)Canol y bedwaredd ganrif ar ddeg, pump o gopïwyr, yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd; yn ddiweddarach yn Rhiwedog, gyda John Jones o Gellilyfdy, yr Hengwrt a Pheniarth.Strata Florida Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yn 1164 gan Robert fab Steffan, gyda mynaich o Hendy-gwyn yn ymsefydlu gyntaf ar lan Afon Fflur; daeth yr Arglwydd Rhys yn noddwr iddo, a chadarnhawyd ef gan siarter yn 1184; drws y gorllewin yw’r unig adeiladwaith sylweddol sy’n aros; claddwyd 11 o dywysogion tŷ brenhinol Dinefwr yno; tua 1238 cynhaliodd Llywelyn gyngor yno lle cydnabu arweinwyr Cymru Ddafydd yn etifedd iddo; lluniwyd Brut y Tywysogion yno; mae cofeb Dafydd ap Gwilym wrth hen ywen; diddymwyd yn 1539; yng ngofal Cadw.

Pwyll, Branwen, Manawydan a Math#
Yn ei dudalennau mae Pwyll, Branwen, Manawydan a Math, y Pedair Cainc, gyda Breuddwyd Macsen Wledig a chwedlau eraill. Yn ei gyfrol arall, Peniarth 5, mae bucheddau’r saint ac ysgrifau sanctaidd eraill.FfynonellauWhite Book of Rhydderch ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn bennaf yn ne-orllewin Cymru tua 1350, y casgliad hynaf o ryddiaith Gymraeg; pum copïydd, yn gweithio yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; fe’i gwnaed, mae’n debyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch, Llangeitho, gŵr hyddysg yng nghyfraith Hywel; Peniarth 4 a 5 heddiw, un llyfr gynt: yn Peniarth 4 mae’r chwedlau a elwir yn awr y Mabinogion, ac yn Peniarth 5 destunau crefyddol; mae ei gynnwys yn debyg iawn i Lyfr Coch Hergest.Four Branches of the Mabinogi ↗Wikipedia (Saesneg)Gelwir y pedair chwedl yn Pwyll, Branwen, Manawydan a Math; lluniwyd hwy mae’n debyg yn yr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif; copïwyd yn Llyfr Gwyn Rhydderch tua 1350 a Llyfr Coch Hergest tua 1382–1410; cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest ei Saesneg yn 1845; ymhlith yr awduron a awgrymwyd mae Rhygyfarch a Gwenllian ferch Gruffudd; dim ond un cymeriad, Pryderi, sydd yn y pedair.
Dau lyfr mawr#
Mae ei chwedlau’n debyg iawn i rai Llyfr Coch Hergest, a wnaed genhedlaeth yn ddiweddarach. Yn y ddau lyfr hyn y daeth y Mabinogi i lawr atom.FfynonellauWhite Book of Rhydderch ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yn bennaf yn ne-orllewin Cymru tua 1350, y casgliad hynaf o ryddiaith Gymraeg; pum copïydd, yn gweithio yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; fe’i gwnaed, mae’n debyg, i Rydderch ab Ieuan Llwyd o Barcrhydderch, Llangeitho, gŵr hyddysg yng nghyfraith Hywel; Peniarth 4 a 5 heddiw, un llyfr gynt: yn Peniarth 4 mae’r chwedlau a elwir yn awr y Mabinogion, ac yn Peniarth 5 destunau crefyddol; mae ei gynnwys yn debyg iawn i Lyfr Coch Hergest.Four Branches of the Mabinogi ↗Wikipedia (Saesneg)Gelwir y pedair chwedl yn Pwyll, Branwen, Manawydan a Math; lluniwyd hwy mae’n debyg yn yr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif; copïwyd yn Llyfr Gwyn Rhydderch tua 1350 a Llyfr Coch Hergest tua 1382–1410; cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest ei Saesneg yn 1845; ymhlith yr awduron a awgrymwyd mae Rhygyfarch a Gwenllian ferch Gruffudd; dim ond un cymeriad, Pryderi, sydd yn y pedair.
Ffynonellau a darllen pellach





