Hanes Cymru / Oes y Cerrig

Oes y Cerrig

Barclodiad y Gawres

Barclodiad y Gawres, siambr gladdu ar glogwyni Ynys Môn y mae ei cherrig wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, un o ddim ond dwy siambr ym Mhrydain â chelf o’r fath.

Llun: Cyntedd beddrod Barclodiad y Gawres ar arfordir Ynys Môn · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 3000 BC 53.207° N, 4.503° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Barclodiad y Gawres: llond barclod y gawres: dywed y stori iddi ollwng y meini o’i barclod

Barclodiad y Gawres

  • Barclodiad llond barclod
  • y y fannod
  • Gawres cawreso cawres (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Barclodiad y Gawres, ar bentir uwchben Porth Trecastell ar arfordir gorllewinol Môn, yw’r siambr gladdu fwyaf yng Nghymru. Y tu mewn i’w thomen mae meini a gerfiwyd yn Oes Newydd y Cerrig â throellau ac igam-ogamau, yr un gelfyddyd ag sydd ar siambrau mawr Iwerddon.

MathBedd cyntedd ar ffurf croes
Meini cerfiedigPump a gafwyd yn 1952–53, chweched yn 2001
Yng ngofalCadw, gyda theithiau y tu mewn ar ddyddiau penodol yn yr haf

Barclod y gawres

Ystyr yr enw yw llond barclod y gawres, fel petai cawres wedi gollwng llwyth o gerrig o’i ffedog. Saif y siambr rhwng Rhosneigr ac Aberffraw, ar lwybr arfordir Môn.

Croes o garreg

Mae cyntedd tua saith metr o hyd yn arwain i siambr ganol a siambrau ochr yn agor ohoni, fel bod y cynllun cyfan ar ffurf croes. Saif siambrau ar yr un cynllun dros y môr yn Iwerddon, yn eu plith Newgrange yn nyffryn Boyne.

Troellau ac igam-ogamau

Mae pump o’r meini wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a daeth chweched maen cerfiedig i’r golwg yn 2001. Prin iawn yw meini o’r fath yng Nghymru, a’r unig siambr arall ym Mhrydain â cherfiadau fel hyn yw Bryn Celli Ddu, hithau ym Môn. Rhannai ffermwyr Môn ac Iwerddon un môr ac un ffordd o anrhydeddu eu meirw.

Y tân a’r cawl

Cloddiwyd y siambr yn 1952–53. Mewn un siambr ochr gorweddai gweddillion llosg dau ddyn ifanc. Yng nghanol y brif siambr roedd tân wedi’i gynnau, a thros hwnnw tywalltwyd cawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, cyn ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân. Ymddengys mai rhan o ddefod i’r meirw ydoedd.

Y domen heddiw

Wedi’r cloddio rhoddwyd to concrit ar y siambr a’i gorchuddio â thywyrch i edrych fel yr oedd gynt. Cedwir y meini mawr yn ddiogel dan glo y tu mewn bellach, ac mae Cadw yn agor y siambr ar gyfer teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf