
Oes y Cerrig
Barclodiad y Gawres
Barclodiad y Gawres, siambr gladdu ar glogwyni Ynys Môn y mae ei cherrig wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, un o ddim ond dwy siambr ym Mhrydain â chelf o’r fath.
Llun: Cyntedd beddrod Barclodiad y Gawres ar arfordir Ynys Môn · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Barclodiad y Gawres: llond barclod y gawres: dywed y stori iddi ollwng y meini o’i barclod
Barclodiad y Gawres
- Barclodiad llond barclod
- y y fannod
- Gawres cawreso cawres (treiglad meddal: c → g)
Barclodiad y Gawres, ar bentir uwchben Porth Trecastell ar arfordir gorllewinol Môn, yw’r siambr gladdu fwyaf yng Nghymru. Y tu mewn i’w thomen mae meini a gerfiwyd yn Oes Newydd y Cerrig â throellau ac igam-ogamau, yr un gelfyddyd ag sydd ar siambrau mawr Iwerddon.FfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.Barclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyntedd 7m at siambr ar ffurf croes dan dwmpath a ailadeiladwyd; pum maen wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, fel siambrau Iwerddon; yr unig siambr arall o’r fath ym Mhrydain yw Bryn Celli Ddu; teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.
| Math | Bedd cyntedd ar ffurf croesFfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn. |
|---|---|
| Meini cerfiedig | Pump a gafwyd yn 1952–53, chweched yn 2001FfynhonnellBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw. |
| Yng ngofal | Cadw, gyda theithiau y tu mewn ar ddyddiau penodol yn yr hafFfynhonnellBarclodiad y Gawres Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyntedd 7m at siambr ar ffurf croes dan dwmpath a ailadeiladwyd; pum maen wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, fel siambrau Iwerddon; yr unig siambr arall o’r fath ym Mhrydain yw Bryn Celli Ddu; teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf. |
Barclod y gawres
Ystyr yr enw yw llond barclod y gawres, fel petai cawres wedi gollwng llwyth o gerrig o’i ffedog. Saif y siambr rhwng Rhosneigr ac Aberffraw, ar lwybr arfordir Môn.FfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.
Croes o garreg
Mae cyntedd tua saith metr o hyd yn arwain i siambr ganol a siambrau ochr yn agor ohoni, fel bod y cynllun cyfan ar ffurf croes. Saif siambrau ar yr un cynllun dros y môr yn Iwerddon, yn eu plith Newgrange yn nyffryn Boyne.FfynonellauBarclodiad y Gawres Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyntedd 7m at siambr ar ffurf croes dan dwmpath a ailadeiladwyd; pum maen wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, fel siambrau Iwerddon; yr unig siambr arall o’r fath ym Mhrydain yw Bryn Celli Ddu; teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.Barclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.
Troellau ac igam-ogamau
Mae pump o’r meini wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a daeth chweched maen cerfiedig i’r golwg yn 2001. Prin iawn yw meini o’r fath yng Nghymru, a’r unig siambr arall ym Mhrydain â cherfiadau fel hyn yw Bryn Celli Ddu, hithau ym Môn. Rhannai ffermwyr Môn ac Iwerddon un môr ac un ffordd o anrhydeddu eu meirw.FfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.Barclodiad y Gawres Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyntedd 7m at siambr ar ffurf croes dan dwmpath a ailadeiladwyd; pum maen wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, fel siambrau Iwerddon; yr unig siambr arall o’r fath ym Mhrydain yw Bryn Celli Ddu; teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.
Y tân a’r cawl
Cloddiwyd y siambr yn 1952–53. Mewn un siambr ochr gorweddai gweddillion llosg dau ddyn ifanc. Yng nghanol y brif siambr roedd tân wedi’i gynnau, a thros hwnnw tywalltwyd cawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, cyn ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân. Ymddengys mai rhan o ddefod i’r meirw ydoedd.FfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.
Y domen heddiw
Wedi’r cloddio rhoddwyd to concrit ar y siambr a’i gorchuddio â thywyrch i edrych fel yr oedd gynt. Cedwir y meini mawr yn ddiogel dan glo y tu mewn bellach, ac mae Cadw yn agor y siambr ar gyfer teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.FfynonellauBarclodiad y Gawres ↗Wikipedia (Saesneg)Barclodiad y Gawres, siambr gladdu Neolithig rhwng Rhosneigr ac Aberffraw ar arfordir de-orllewin Môn; bedd cyntedd ar ffurf croes gyda meini addurnedig, fel beddau a marciau dros Fôr Iwerddon yn nyffryn Boyne; cloddiwyd yn llawn yn 1952–53, yna rhoddwyd to concrit a thywyrch arni i edrych fel yr un wreiddiol; cafwyd dau ddyn ifanc wedi’u hamlosgi yn y siambr ochr dde-orllewinol; yng nghanol y brif siambr roedd tân y tywalltwyd arno gawl o wrachen, llysywen, broga, llyffant, neidr y gwair, llygoden, chwistlen ac ysgyfarnog, ac yna ei orchuddio â chregyn llygaid meheryn a cherrig mân; cafwyd pum maen wedi’u cerfio â throellau, igam-ogamau, rhombau a chevronau, a chweched yn 2001; ar ochr ogleddol Porth Trecastell, ar Lwybr Arfordir Môn, dro byr o’r A4080; yng ngofal Cadw.Barclodiad y Gawres ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: siambr gladdu Neolithig ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Môn, ychydig i’r de o Rosneigr, ger Llwybr Arfordirol Ynys Môn; y siambr gladdu fwyaf yng Nghymru; bedd cyntedd ar ffurf croes ar yr un cynllun â llawer o siambrau Iwerddon megis Newgrange; nifer o feini wedi’u haddurno â llinellau igam-ogam, ac ychydig iawn o rai felly sydd yng Nghymru (Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn, Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro); yn y cloddio yn 1952–53 cafwyd bod tân wedi’i gynnau yn y canol a chawl o gymysgedd ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi’i dywallt drosto, yn rhan o ddefod mae’n debyg; mae’r siambr bellach mewn tomen goncrit i’w gwarchod, yng ngofal Cadw, a rhaid cael agoriad i weld y tu mewn.Barclodiad y Gawres Burial Chamber ↗Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth CymruTudalen Cadw: cyntedd 7m at siambr ar ffurf croes dan dwmpath a ailadeiladwyd; pum maen wedi’u cerfio â igam-ogamau a throellau, fel siambrau Iwerddon; yr unig siambr arall o’r fath ym Mhrydain yw Bryn Celli Ddu; teithiau tywys ar ddyddiau penodol yn yr haf.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



