
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Abaty Talyllychau
Yr abaty a sefydlodd yr Arglwydd Rhys yn yr 1180au rhwng dau lyn i’r gogledd o Landeilo, yr unig dŷ o’r Canoniaid Gwyn yng Nghymru.
Llun: Bwâu tŵr mawr adfeiliedig Abaty Talyllychau · FruitMonkey, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Talyllychau: tal y llychau
Talyllychau
- Tal tal, pen
- y y fannod
- llychau llynnoedd (llwch)
Saif Abaty Talyllychau ymhlith bryniau tawel uwchben Dyffryn Tywi, i’r gogledd o Landeilo, ger dau lyn. Fe’i sefydlwyd gan yr Arglwydd Rhys yn yr 1180au, a dyma’r unig dŷ i’r Canoniaid Gwynion yng Nghymru; yn rhyfeloedd y 13eg ganrif arhosodd yn driw i achos y Cymry.FfynonellauTalley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.Abaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.
| Sefydlwyd | 1180au, gan yr Arglwydd RhysFfynonellauTalley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.Abaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo. |
|---|---|
| Urdd | Premonstratensaidd, y Canoniaid GwynionFfynonellauTalley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.Abaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo. |
| Eglwys | 46 metr o hydFfynhonnellAbaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo. |
Pen y llynnoedd
Ystyr Tal-y-llychau yw pen y llynnoedd, o’r ddau bwll mawr ger yr eglwys. Cadwai’r canoniaid bysgod yn y llynnoedd i fwydo’u cymuned, a phorai defaid yr abaty ar y tir o’u cwmpas.FfynonellauTalley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.Abaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.
Yr Arglwydd Rhys a’r Canoniaid Gwynion
Sefydlodd Rhys ap Gruffudd yr abaty rhwng 1184 a 1189, gan ddewis lle anghysbell a heddychlon yn y bryniau, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml. Roedd yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd, a daeth Talyllychau yn unig dŷ iddynt yng Nghymru.FfynonellauAbaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.Talley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.
Yn driw i achos Cymru
Yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif safodd yr abaty gyda’r Cymry. Yn 1278 meddiannodd Coron Lloegr ef a cheisio rhoi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig.FfynhonnellAbaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.
Eglwys uchelgeisiol
Roedd gan yr eglwys fawr, 46 metr o hyd, dri chapel, tŵr a phresbyteri, a rhaid ei bod yn drawiadol yn ei lleoliad gwledig. Heddiw mae’r eglwys a rhan o’r clwysty yn sefyll, gyda rhan o’r tŵr yn codi’n uchel o hyd. Ar y diwedd, yn 1535, roedd wyth canon yn byw yma.FfynhonnellAbaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.
Ymweld
Wedi’r diddymu defnyddiodd y pentrefwyr gerrig yr abaty i godi llawer o Dalyllychau. Mae’r adfeilion yng ngofal Cadw ac am ddim i ymweld â nhw, ger y B4302 tua chwe milltir o Landeilo.FfynonellauTalley Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Talyllychau, tŷ adfeiliedig y Premonstratensiaid, y Canoniaid Gwynion, ym mhentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin, chwe milltir i’r gogledd o Landeilo, yn nyffryn Cothi; sefydlwyd gan Rys ap Gruffudd yn 1185 neu tua hynny; yng ngofal Cadw, gyda mynediad am ddim; defnyddiwyd dau lyn ger yr adfeilion i gadw pysgod i’r gymuned; wedi’r diddymu cymerodd y pentrefwyr ei gerrig i godi llawer o’r pentref presennol; esboniodd Samuel Lewis yr enw Tal-y-llychau fel ‘pen y llynnoedd’, o ddau bwll mawr ger yr eglwys, tua hanner can erw.Abaty Talyllychau ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mynachlog adfeiliedig tua milltir i’r gogledd o bentref Talyllychau; erys rhan o’r tŵr yn sefyll; sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189, mewn lle anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd a rannai ddelfryd y Sistersiaid o fywyd syml; yr unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru; roedd Rhys yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr; roedd yr abaty’n driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y 13eg ganrif, ac yn 1278 fe’i meddiannwyd gan Goron Lloegr, a geisiodd roi canoniaid Seisnig yn lle’r rhai Cymreig; pan ddiddymwyd yn 1535 roedd wyth canon yn byw yno; dim ond yr eglwys a rhan o’r clwysty sy’n sefyll heddiw; roedd yn adeilad uchelgeisiol, ei eglwys fawr gyda thri chapel, tŵr a phresbyteri, 46 m o hyd; ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


