Cybi oedd sant Caergybi, tywysog o Gernyw a roddodd goron heibio i bregethu, ac a gododd ei fynachlog o fewn muriau caer Rufeinig ar ymyl orllewinol Môn. Mae’r dref ac Ynys Gybi gyfan yn dwyn ei enw, ac am ganrifoedd roedd ei eglwys yn un o fannau pererindod mawr y gogledd.FfynonellauSaint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.
Ganed Cybi yng Nghernyw, yn fab i Selyf, fab Geraint ab Erbin, fel mai ei hendaid oedd arwr y rhamant Gymraeg Geraint ac Enid. Roedd ei dad yn benteulu, capten yr osgordd, mewn llys brenhinol rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai. Ei fam oedd Gwen, merch Cynyr o Gaer Gawch, chwaer Non, a’i gwnâi’n gefnder i Ddewi Sant.FfynonellauCybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.Saint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.
Wedi’i fagu’n Gristion, aeth Cybi i astudio yng Ngâl a theithio ar bererindod i Gaersalem. Pan ddaeth adref roedd ei dad wedi marw a’r goron yn eiddo iddo. Gwrthododd Cybi hi yn fwyn. Yn hytrach teithiodd drwy ei wlad yn pregethu i’r bobl ac yn codi eglwysi, ac mae Duloe a Cuby, ger Tregony, yn eiddo iddo o hyd yng Nghernyw.FfynonellauSaint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.Cybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.
Gyda deg dilynwr croesodd Fôr Hafren i Went, lle sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion. Ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon hefyd, cyn hwylio i’r gogledd i Lŷn ac ymsefydlu yn Llangybi yn Eifionydd. Yno mae Ffynnon Gybi, ei ffynnon sanctaidd, tua 400 medr o’r eglwys, wrth ymyl adfeilion cell feudwy. Credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu, safai ar un o’r hen lwybrau pererinion i Enlli, a dywedid y gallai ddweud a fyddai cariad yn ffyddlon.FfynonellauCybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.Saint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.
O’r diwedd rhoddodd y Brenin Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar yr ynys oddi ar orllewin Môn. O fewn ei muriau sefydlodd Cybi fynachlog fawr, lle saif Eglwys Sant Cybi heddiw, a daeth y lle yn Gaergybi a’r ynys yn Ynys Gybi. Bu hanes hir i’w glas: parhaodd yn goleg o offeiriaid drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg canon o hyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg, ac roedd Caergybi am ganrifoedd yn un o eglwysi pwysicaf y gogledd.FfynonellauSaint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.
Cyfaill mawr Cybi oedd Seiriol o Benmon, ym mhen arall Môn. Gall yr hen enw Cybi Felyn fod yn hynafol, ac mae’r stori a adroddwyd wedyn i’w esbonio’n dweud bod y ddau gyfaill yn cyfarfod bob wythnos yng Nghlorach yng nghanol yr ynys; cerddai Cybi â’r haul yn ei wyneb bob ffordd a throi’n felyn, tra arhosai Seiriol yn wyn. Dywedir bod Rhyd-y-Saint, ger Pentraeth, yn fan arall lle cyfarfyddent.FfynonellauCybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.Saint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.
Bu farw Cybi ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ymyl ei fynachlog yng Nghaergybi. Cedwir ei ŵyl ar 5 Tachwedd, neu ar un o’r tri diwrnod wedyn. Yn ogystal â Chaergybi, mae eglwysi yn Llangybi yn Llŷn, Llangybi yng Ngheredigion a Llangybi yn Sir Fynwy yn dwyn ei enw.FfynonellauSaint Cybi ↗Wikipedia (Saesneg)Cybi, Cuby yn Gernyweg, esgob a sant o’r chweched ganrif, ac am ychydig yn frenin, a weithiodd yn bennaf yng Nghernyw a gogledd Cymru; mab Salomon, Selyf ym Monedd y Saint, tywysog rhyfelgar, a Santes Gwen ferch Cynyr, chwaer Santes Non; magwyd ef yn Gristion ac aeth ar bererindod i Gaersalem; wedi dod adref cafodd fod ei dad wedi marw ac yntau’n frenin, ond gwrthododd yr orsedd yn fwyn a theithio’i deyrnas yn pregethu ac yn codi eglwysi yn Duloe a Tregony; yn ne Cymru sefydlodd Langybi rhwng Brynbuga a Chaerllion, gan groesi Môr Hafren gyda deg dilynwr; yna hwyliodd i’r gogledd ac ymsefydlu yn Llangybi yn Llŷn, ger Ffynnon Gybi, y credid ers tro fod ei dyfroedd yn iacháu; rhoddodd Maelgwn Gwynedd iddo’r hen gaer Rufeinig yng Nghaergybi, ar Ynys Gybi, lle sefydlodd fynachlog fawr a phwysig ar safle Eglwys Sant Cybi; cyfaill mawr i Seiriol; dywedir iddo fod yn synod Llanddewi Brefi; bu farw ar 8 Tachwedd 555 a chladdwyd ef yn Eglwys y Bedd wrth ei fynachlog yng Nghaergybi.Cybi (fl. 550), saint ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn yr achau mab Selyf ap Geraint ab Erbin; gall ei Fuchedd, mewn dwy ffurf Ladin a ysgrifennwyd tua 1200, fod yn gywir yn ei wneud yn fab i uchelwr o Gernyw a oedd yn benteulu mewn llys rhwng Tamar a Lynher, Celliwig efallai; ei brif sefydliad oedd Caergybi, lle ymsefydlodd o fewn muriau caer Rufeinig; bu hanes hir i’r clas a sefydlodd, gan barhau’n eglwys golegol drwy’r Oesoedd Canol, gyda deuddeg prebendari yn yr unfed ganrif ar bymtheg; mae chwedl cyfarfodydd wythnosol Seiriol Wyn a Chybi Felyn yng Nghlorach yn ddiweddar, ond gall yr epithet fod yn hen; eglwysi eraill: Llangybi yn Llŷn, Llangybi yn ne Sir Aberteifi a Llangybi yn Sir Fynwy; yn Llangybi yn Llŷn roedd Ffynnon Gybi o bwys a dangosid Cadair Gybi; Cuby ger Tregony a Duloe yng Nghernyw yw ei eiddo; Caffo o Langaffo oedd ei ddisgybl; ei ddydd 5 Tachwedd, neu weithiau 6, 7 neu 8.Cybi ↗Wicipedia CymraegNawddsant Caergybi ar Ynys Môn, ac enwir Ynys Gybi ar ei ôl; ysgrifennwyd buchedd Ladin iddo yn Oes y Tywysogion; ganed yng Nghernyw, yn fab i Selyf ap Geraint ab Erbin, felly roedd ei hendaid yn un o arwyr y Tair Rhamant; aeth i Gâl i astudio ac yna croesodd i Gymru, gan genhadu yng Ngwent; ymddengys iddo ymweld ag Ynysoedd Aran yng ngorllewin Iwerddon cyn dychwelyd i ymsefydlu ym Môn, lle bu farw yn ei fynachlog yng Nghaergybi; rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo ef a Seiriol i sefydlu eu mynachlogydd, ac ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd, gyda llawer yn pererindota iddynt; mae Llangybi yn Eifionydd yn adnabyddus am Ffynnon Gybi, tua 400 medr o’r eglwys, hen ganolfan bererindod ar un o’r llwybrau hynafol i Enlli, gydag adfeilion hen gell feudwy, ac roedd y ffynnon yn adnabyddus am ragweld ffyddlondeb cariadon; gŵyl 5 Tachwedd, neu rhwng y 6ed a’r 8fed.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.