Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

Y Gymru Ddiwydiannol

Trwyn Larnog

Y clogwyn ger Penarth lle anfonodd Marconi y negeseuon diwifr cyntaf dros fôr agored, i Ynys Echni, ym mis Mai 1897.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1897 51.405° N, 3.169° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Trwyn Larnog ar Fôr Hafren
Trwyn Larnog ar Fôr Hafren · Llun: Wikimedia Commons · Wilson44691, CC0

O’r clogwyn ar Drwyn Larnog, rhwng Penarth a Sili, anfonodd Guglielmo Marconi negeseuon diwifr dros y môr agored i Ynys Echni ym mis Mai 1897. Dyma’r signalau diwifr cyntaf erioed i’w hanfon a’u derbyn dros fôr agored. Gofynnodd y neges gyntaf, wedi’i thapio mewn cod Morse: ‘Are you ready?’

BleTrwyn Larnog, Bro Morgannwg, ar Fôr Hafren
Pryd10 i 13 Mai 1897
Ar drawsI Ynys Echni, tua thair milltir a thraean (5.4 km) allan i’r môr
PwyGuglielmo Marconi, gyda chymorth George Kemp o’r Swyddfa Bost
Ei gefnogi ganWilliam Preece o Gaernarfon, prif beiriannydd y Swyddfa Bost
Ei goffáuPlac efydd yn eglwys Sant Lawrence, a godwyd yn 1948

Peiriannydd o Gymro ac Eidalwr ifanc

Cymro oedd y gŵr a ddaeth â Marconi i Fôr Hafren. Roedd William Preece, a aned yng Nghaernarfon yn 1834, yn brif beiriannydd y Swyddfa Bost, ac yn 1892 roedd ef ei hun wedi anfon negeseuon drwy’r awyr ar draws Môr Hafren rhwng Penarth ac Ynys Echni, pellter o fwy na thair milltir. Pan ddaeth y dyfeisiwr ifanc o’r Eidal i Brydain â’i offer diwifr, daeth Preece yn un o’i gefnogwyr cryfaf ac ennill iddo gymorth y Swyddfa Bost.

Pedwar diwrnod ym mis Mai

Gosodwyd offer Preece ei hun eto ar Ynys Echni, ac offer Marconi ar y clogwyn yn Larnog, gyda George Kemp, peiriannydd y Swyddfa Bost o Gaerdydd, wrth ei ochr. Ar 10 Mai gweithiodd dull Preece; ar 11 a 12 Mai methodd un Marconi. Ar y 13eg cariasant yr offer i lawr i’r traeth ac ychwanegu rhyw ugain llath o wifren i godi’r erial yn uwch, a daeth y signalau drwodd yn glir. Aeth y negeseuon allan mewn Morse: ‘Are you ready?’ a ‘Can you hear me?’ Daeth yr ateb yn ôl: ‘Yes, loud and clear.’

Cyn hir symudodd Marconi dros y dŵr i Brean Down yng Ngwlad yr Haf ac anfon signalau bron i ddeng milltir. Yn ddiweddarach gadawodd Kemp y Swyddfa Bost i weithio i gwmni Marconi. O fewn pum mlynedd roedd signalau Marconi yn croesi Môr Iwerydd.

Larnog heddiw

Mae plac efydd ym mur mynwent eglwys Sant Lawrence, a ddadorchuddiwyd gan Glwb Rotari Caerdydd yn 1948, yn coffáu’r signalau diwifr cyntaf dros y môr. Gerllaw mae safleoedd gynnau Batri Larnog, a godwyd yn y 1860au i warchod y ffordd i Gaerdydd, a gwarchodfa natur Trwyn Larnog, lle daw adar mudol i’r lan ar ôl croesi o’r ynysoedd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Radio dros y môr

    Mae Guglielmo Marconi, gyda chymorth William Preece o Gaernarfon, yn anfon y signalau radio cyntaf dros y môr agored, rhwng Trwyn Larnog ac Ynys Echni.

    Radio dros y môr

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf