
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
Y Gymru Ddiwydiannol
Trwyn Larnog
Y clogwyn ger Penarth lle anfonodd Marconi y negeseuon diwifr cyntaf dros fôr agored, i Ynys Echni, ym mis Mai 1897.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

O’r clogwyn ar Drwyn Larnog, rhwng Penarth a Sili, anfonodd Guglielmo Marconi negeseuon diwifr dros y môr agored i Ynys Echni ym mis Mai 1897. Dyma’r signalau diwifr cyntaf erioed i’w hanfon a’u derbyn dros fôr agored.FfynonellauMarconi in South Wales ↗Cylchlythyr Cymdeithas Cyn-weithwyr Marconi, 2021 (Saesneg)Ar 13 Mai 1897 anfonodd Marconi y neges ddiwifr gyntaf erioed dros fôr agored, ar draws Môr Hafren rhwng Ynys Echni a Thrwyn Larnog. Y neges: “Are you ready”.Lavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’ Gofynnodd y neges gyntaf, wedi’i thapio mewn cod Morse: ‘Are you ready?’
| Ble | Trwyn Larnog, Bro Morgannwg, ar Fôr Hafren |
|---|---|
| Pryd | 10 i 13 Mai 1897 |
| Ar draws | I Ynys Echni, tua thair milltir a thraean (5.4 km) allan i’r môr |
| Pwy | Guglielmo Marconi, gyda chymorth George Kemp o’r Swyddfa Bost |
| Ei gefnogi gan | William Preece o Gaernarfon, prif beiriannydd y Swyddfa Bost |
| Ei goffáu | Plac efydd yn eglwys Sant Lawrence, a godwyd yn 1948 |
Peiriannydd o Gymro ac Eidalwr ifanc
Cymro oedd y gŵr a ddaeth â Marconi i Fôr Hafren. Roedd William Preece, a aned yng Nghaernarfon yn 1834, yn brif beiriannydd y Swyddfa Bost, ac yn 1892 roedd ef ei hun wedi anfon negeseuon drwy’r awyr ar draws Môr Hafren rhwng Penarth ac Ynys Echni, pellter o fwy na thair milltir.FfynhonnellPreece, Sir William Henry (1834–1913), electrical engineer ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng Nghaernarfon; prif beiriannydd y Swyddfa Bost o 1892; yn 1892 anfonodd negeseuon drwy’r awyr ar draws Môr Hafren rhwng Penarth ac Ynys Echni. Pan ddaeth y dyfeisiwr ifanc o’r Eidal i Brydain â’i offer diwifr, daeth Preece yn un o’i gefnogwyr cryfaf ac ennill iddo gymorth y Swyddfa Bost.FfynhonnellWilliam Henry Preece ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Preece yn un o gefnogwyr mwyaf brwd Marconi ac ennill cymorth y Swyddfa Bost i’w waith.
Pedwar diwrnod ym mis Mai
Gosodwyd offer Preece ei hun eto ar Ynys Echni, ac offer Marconi ar y clogwyn yn Larnog, gyda George Kemp, peiriannydd y Swyddfa Bost o Gaerdydd, wrth ei ochr. Ar 10 Mai gweithiodd dull Preece; ar 11 a 12 Mai methodd un Marconi. Ar y 13eg cariasant yr offer i lawr i’r traeth ac ychwanegu rhyw ugain llath o wifren i godi’r erial yn uwch, a daeth y signalau drwodd yn glir.FfynhonnellLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’ Aeth y negeseuon allan mewn Morse: ‘Are you ready?’ a ‘Can you hear me?’ Daeth yr ateb yn ôl: ‘Yes, loud and clear.’FfynonellauLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’Marconi in South Wales ↗Cylchlythyr Cymdeithas Cyn-weithwyr Marconi, 2021 (Saesneg)Ar 13 Mai 1897 anfonodd Marconi y neges ddiwifr gyntaf erioed dros fôr agored, ar draws Môr Hafren rhwng Ynys Echni a Thrwyn Larnog. Y neges: “Are you ready”.
Cyn hir symudodd Marconi dros y dŵr i Brean Down yng Ngwlad yr Haf ac anfon signalau bron i ddeng milltir.FfynhonnellLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’ Yn ddiweddarach gadawodd Kemp y Swyddfa Bost i weithio i gwmni Marconi.FfynhonnellLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’ O fewn pum mlynedd roedd signalau Marconi yn croesi Môr Iwerydd.
Larnog heddiw
Mae plac efydd ym mur mynwent eglwys Sant Lawrence, a ddadorchuddiwyd gan Glwb Rotari Caerdydd yn 1948, yn coffáu’r signalau diwifr cyntaf dros y môr.FfynonellauLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’St Lawrence Church, Lavernock: Marconi and the birth of radio ↗urban75 (Saesneg)Yr eglwys a’r plac efydd a godwyd gan Glwb Rotari Caerdydd yn 1948, gyda lluniau. Gerllaw mae safleoedd gynnau Batri Larnog, a godwyd yn y 1860au i warchod y ffordd i Gaerdydd, a gwarchodfa natur Trwyn Larnog, lle daw adar mudol i’r lan ar ôl croesi o’r ynysoedd.FfynhonnellLavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Radio dros y môr
Mae Guglielmo Marconi, gyda chymorth William Preece o Gaernarfon, yn anfon y signalau radio cyntaf dros y môr agored, rhwng Trwyn Larnog ac Ynys Echni.FfynonellauMarconi in South Wales ↗Cylchlythyr Cymdeithas Cyn-weithwyr Marconi, 2021 (Saesneg)Ar 13 Mai 1897 anfonodd Marconi y neges ddiwifr gyntaf erioed dros fôr agored, ar draws Môr Hafren rhwng Ynys Echni a Thrwyn Larnog. Y neges: “Are you ready”.Lavernock ↗Wikipedia, ar sail dyddiadur George Kemp (Saesneg)Ddydd wrth ddydd, 10 i 13 Mai 1897: offer Preece ar Ynys Echni, offer Marconi yn Larnog, yr erial hirach, a’r negeseuon ‘Are you ready?’, ‘Can you hear me?’, ‘Yes, loud and clear.’
Radio dros y môr
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf



