
Oes y Seintiau
Clawdd Offa
Y clawdd pridd mawr a godwyd gan y Brenin Offa o Fersia ar hyd ffin Cymru. Mae darnau hir wedi goroesi, a llwybr cenedlaethol yn eu dilyn heddiw.
Llun: Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Clawdd Offa: clawdd Offa, brenin Mersia
Clawdd Offa
- Clawdd clawdd
- Offa Offa, brenin Mersia
Clawdd a ffos fawr yw Clawdd Offa sy’n rhedeg ar hyd ffin Cymru a Lloegr. Dyma’r clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol, ac ers dros ddeuddeg can mlynedd mae wedi nodi lle mae Cymru’n dechrau.FfynonellauClawdd Offa ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clawdd a ffos sy’n rhedeg yn gyfochrog â’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr, o aber Dyfrdwy yn y gogledd i aber Hafren yn y de, 150 milltir; y clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol; adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif mae’n debyg, yn dynodi’r ffin rhwng Powys a Mersia ac efallai’n amddiffyn Mersia rhag y Cymry; nid oes sicrwydd mai Offa a’i cododd, a gall rhan fod yn gynharach; ar restrau Cadw ac English Heritage, gyda llwybr cyhoeddus pellter hir ar ei hyd; mae ‘y tu draw i Glawdd Offa’ yn ffordd arall o ddweud ‘Lloegr’.Offa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.
| Enwyd ar ôl | Offa, brenin Mersia 757–796FfynhonnellOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren. |
|---|---|
| Maint | Hyd at 20 metr o led a 2.4 metr o uchderFfynhonnellOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren. |
| Cerdded | Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltirFfynhonnellOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren. |
Clawdd Offa
Enwir y clawdd ar ôl Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif, ac ysgrifennodd Asser ddiwedd y nawfed ganrif i Offa godi clawdd mawr rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr. Eto dyddiodd astudiaeth yn 2014 un darn i rhwng 430 a 652, felly efallai i Offa ehangu gwaith a oedd eisoes yn hen.FfynonellauOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.Clawdd Offa ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clawdd a ffos sy’n rhedeg yn gyfochrog â’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr, o aber Dyfrdwy yn y gogledd i aber Hafren yn y de, 150 milltir; y clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol; adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif mae’n debyg, yn dynodi’r ffin rhwng Powys a Mersia ac efallai’n amddiffyn Mersia rhag y Cymry; nid oes sicrwydd mai Offa a’i cododd, a gall rhan fod yn gynharach; ar restrau Cadw ac English Heritage, gyda llwybr cyhoeddus pellter hir ar ei hyd; mae ‘y tu draw i Glawdd Offa’ yn ffordd arall o ddweud ‘Lloegr’.
Yn wynebu Cymru
Cloddiwyd y ffos ar yr ochr Gymreig a phentyrru’r pridd yn glawdd ar ochr Mersia, ac ar ei hyd i gyd mae’n rhoi golwg glir i mewn i Gymru. Lle mae’n cwrdd â bryn, mae’n rhedeg ar hyd yr ochr orllewinol. Fe’i codwyd gan y Mersiaid i nodi ymyl eu teyrnas yn erbyn teyrnasoedd y Cymry, Powys a Gwent.FfynonellauOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.Clawdd Offa ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clawdd a ffos sy’n rhedeg yn gyfochrog â’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr, o aber Dyfrdwy yn y gogledd i aber Hafren yn y de, 150 milltir; y clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol; adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif mae’n debyg, yn dynodi’r ffin rhwng Powys a Mersia ac efallai’n amddiffyn Mersia rhag y Cymry; nid oes sicrwydd mai Offa a’i cododd, a gall rhan fod yn gynharach; ar restrau Cadw ac English Heritage, gyda llwybr cyhoeddus pellter hir ar ei hyd; mae ‘y tu draw i Glawdd Offa’ yn ffordd arall o ddweud ‘Lloegr’.
Ei dynnu gyda brenhinoedd Cymru
Gwelodd yr hanesydd John Davies arwyddion fod y llinell wedi’i chytuno â brenhinoedd Powys a Gwent. Ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi tua’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry. Ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw ei gaer ym Mhenygadden. Yng Ngwent mae’n rhedeg ar hyd crib ddwyreiniol y ceunant, fel bod afon Gwy a’i holl drafnidiaeth yn perthyn i deyrnas Gwent.FfynhonnellOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.
Pa mor hir oedd e?
Cerddodd Cyril Fox y clawdd yn 1926–28 a’i olrhain am tua 150 milltir, o aber Dyfrdwy i Wy. Dadleua ysgolheigion diweddarach, David Hill a Margaret Worthington, mai rhyw 64 milltir oedd clawdd Offa ei hun, o Rushock Hill yn Swydd Henffordd i Lanfynydd ger yr Wyddgrug, ac y gall y gweithiau ymhellach i’r gogledd a’r de fod o gyfnodau eraill.FfynonellauOffa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.Clawdd Offa ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clawdd a ffos sy’n rhedeg yn gyfochrog â’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr, o aber Dyfrdwy yn y gogledd i aber Hafren yn y de, 150 milltir; y clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol; adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif mae’n debyg, yn dynodi’r ffin rhwng Powys a Mersia ac efallai’n amddiffyn Mersia rhag y Cymry; nid oes sicrwydd mai Offa a’i cododd, a gall rhan fod yn gynharach; ar restrau Cadw ac English Heritage, gyda llwybr cyhoeddus pellter hir ar ei hyd; mae ‘y tu draw i Glawdd Offa’ yn ffordd arall o ddweud ‘Lloegr’.
Y tu draw i Glawdd Offa
Yn Gymraeg, mynd y tu draw i Glawdd Offa yw mynd i Loegr. Heddiw mae Llwybr Clawdd Offa yn rhedeg 177 milltir o Fae Lerpwl i aber Hafren, gan ddilyn llawer o’r hen glawdd, ac mae’r clawdd wedi’i warchod gan Cadw ac English Heritage.FfynonellauClawdd Offa ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clawdd a ffos sy’n rhedeg yn gyfochrog â’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr, o aber Dyfrdwy yn y gogledd i aber Hafren yn y de, 150 milltir; y clawdd hwyaf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol; adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Offa, brenin Mersia yn yr wythfed ganrif mae’n debyg, yn dynodi’r ffin rhwng Powys a Mersia ac efallai’n amddiffyn Mersia rhag y Cymry; nid oes sicrwydd mai Offa a’i cododd, a gall rhan fod yn gynharach; ar restrau Cadw ac English Heritage, gyda llwybr cyhoeddus pellter hir ar ei hyd; mae ‘y tu draw i Glawdd Offa’ yn ffordd arall o ddweud ‘Lloegr’.Offa’s Dyke ↗Wikipedia (Saesneg)Clawdd Offa, clawdd hir mawr sy’n dilyn ffin Cymru a Lloegr yn fras, a enwyd ar ôl Offa, brenin Mersia 757–796, y credir yn draddodiadol iddo orchymyn ei godi; dynodai’r ffin rhwng Mersia a theyrnasoedd Cymru fel Powys a Gwent; rhoddodd astudiaeth yn 2014 ddyddiadau radiocarbon o 430–652 i un rhan, sy’n awgrymu i Offa ehangu gwaith hŷn; hyd at 20 m o led gyda’i ffos a 2.4 m o uchder; heneb gofrestredig; mae’r ffos ar yr ochr Gymreig (orllewinol) a’r clawdd ar ochr Mersia, ac mae’n rhoi golwg ddi-dor o Fersia i Gymru; ysgrifennodd Asser ddiwedd y 9fed ganrif i Offa godi clawdd mawr ‘rhwng Cymru a Mersia o fôr i fôr’; arolygodd Cyril Fox ef yn 1926–1928 a chyhoeddi yn 1955, gan ei olrhain o aber Dyfrdwy i Wy, tua 150 milltir; heriodd ‘Offa’s Dyke Reviewed’ Frank Noble (1978) Fox, a helpodd Noble i sefydlu Cymdeithas Clawdd Offa; dadleua David Hill a Margaret Worthington dros glawdd byrrach o ryw 64 milltir o Rushock Hill i Lanfynydd ger yr Wyddgrug; noda John Davies arwyddion o ymgynghori â brenhinoedd Powys a Gwent: ar Gefn Digoll ger Trelystan mae’r clawdd yn troi i’r dwyrain, gan adael y llethrau ffrwythlon i’r Cymry; ger Rhiwabon fe’i gosodwyd fel bod Cadell ap Brochwel yn cadw caer Penygadden; yng Ngwent mae’n rhedeg ar grib ddwyreiniol y ceunant, gan gydnabod mai i deyrnas Gwent y perthynai afon Gwy a’i thrafnidiaeth; mae Llwybr Clawdd Offa, Llwybr Cenedlaethol 177 milltir (285 km), yn rhedeg o Fae Lerpwl i aber Hafren.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


