Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

Cymru Glyndŵr

Pilleth, Bryn Glas

Y llethr ym Maesyfed lle enillodd byddin Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas ar 22 Mehefin 1402, un o fuddugoliaethau mwyaf y Cymry ar faes agored. Daliwyd Edmund Mortimer, a phriododd yn ddiweddarach â Chatrin, merch Owain.

Llun: Cerflun efydd Owain Glyndŵr ar gefn ei geffyl yn y sgwâr yng Nghorwen · Michael Garlick, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1402 52.299° N, 3.079° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Bryn Glas: y bryn glas

Bryn Glas

  • Bryn bryn
  • Glas glas

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Ar y bryniau o gwmpas Bryn Glas, uwchben eglwys fach Pyllalai, enillodd byddin Owain Glyndŵr un o fuddugoliaethau mwyaf y Cymry dros fyddin Seisnig ar faes agored, ar 22 Mehefin 1402.

Brwydr Bryn Glas22 Mehefin 1402
Enwau CymraegPyllalai, Pilalau
Cloch yr eglwysBwriwyd tua 1450

Bryn Glas ym Maelienydd

Mae’r croniclwyr yn gosod y frwydr ar dri bryn cyfagos: Bryn Glas, bryn â ffynnon ger Graig Hill, a’r Black Hill. Wedi ymchwil a chloddio yn 2012, 2013 a 2014, barnodd y Comisiwn Brenhinol fod y safle mwyaf tebygol rywle ger y tri bryn hyn.

Ar y bryn a elwir Bryn Glas ym Maelienydd ger Trefyclo.

Cronicl Wigmore

Cynllun brwydr Owain

Gosododd Owain ran o’i fyddin, gyda llawer o saethwyr â’r bwa hir, ar lethrau’r bryn, lle’r oeddent yn saethu ymhellach na’r Saeson, a chuddio’r gweddill mewn dyffryn dan ddail trwchus. Wrth i wŷr Edmund Mortimer ddringo’r llethr, ymosododd y llu cudd ar eu hystlys a’u cefn, ac ar yr adeg hollbwysig trodd saethwyr Cymreig yn rhengoedd Mortimer ei hun eu bwâu ar y Saeson.

Mortimer yn ymuno ag Owain

Daliwyd Edmund Mortimer yn y frwydr. Pan wrthododd Harri IV dalu amdano, ymunodd Mortimer ag Owain a phriodi ei ferch Catrin.

Eglwys y Santes Fair

Dywedir bod yr eglwys ar Fryn Glas yn dyddio o’r 14eg ganrif. Ynddi mae bedyddfaen wythochrog o’r 14eg ganrif, ffiol ddŵr sanctaidd o tua 1200 a chloch o tua 1450, a fwriwyd gan Richard le Beleyetere o Gaerwrangon ac sy’n dwyn y geiriau Sancta Radegunda ora pro nobis, ac mae ffynnon sanctaidd yn tarddu ar ochr ogleddol ei thŵr.

Ymweld

Mae Pyllalai ar odre gogleddol Fforest Clud, ger Llanandras a’r ffin. Mae clwstwr o goed Wellingtonia ar y llethr yn nodi lle dywedir bod meirw’r frwydr yn gorwedd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf