Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru

1703

Gweledigaetheu y Bardd Cwsc

Gwaith Ellis Wynne o’r Lasynys, ger Harlech.

Llun: Wyneb-ddalen argraffiad cyntaf Gweledigaetheu y Bardd Cwsc, 1703 · Ellis Wynne; photograph by Christie’s, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Argraffwyd1703, yn Llundain
Ysgrifennwyd ganEllis Wynne o’r Lasynys, ger Harlech (1671 hyd 1734)
Tair gweledigaethCwrs y Byd, Angau, ac Uffern
Enwog amun o gampweithiau rhyddiaith Gymraeg

Bardd yn cysgu ar fynydd

Mae Gweledigaetheu y Bardd Cwsc yn dechrau ar noson o haf ar fynydd ym Meirionnydd. Mae’r bardd yn dringo i edrych dros y môr tuag Iwerddon, yn syrthio i gysgu, ac yn cael ei gludo gan angel i weld y byd fel y mae mewn gwirionedd. Mewn tair gweledigaeth dangosir iddo Ddinas Ddihenydd, gyda holl ffolinebau a beiau’r oes, yna gwlad Angau, ac yn olaf dyfnderoedd Uffern.

Ei awdur

Bonheddwr a chlerigwr oedd Ellis Wynne o’r Lasynys, ffermdy ar y lan ger Harlech, a ddaeth yn rheithor Llanfair, gerllaw. Cymerodd syniad ei lyfr o weledigaethau Sbaenaidd Quevedo, a ddarllenodd yn Saesneg, ond gwnaeth ef yn gwbl Gymreig. Sgweiriaid, cyfreithwyr, tafarnwyr a boneddigesau Cymru yw ei bechaduriaid; strydoedd trefi Cymru yw ei strydoedd, a’i iaith yw Cymraeg cyfoethog, chwim a ffraeth Meirionnydd.

Pam mae’n annwyl

Ni fu erioed allan o ffafr. Fe’i hargraffwyd dro ar ôl tro drwy’r ddeunawfed a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, a dysgodd cenedlaethau o blant Cymru eu Cymraeg gorau ohono. Mae llenorion yn dal i droi ato am gerddoriaeth ei frawddegau. Mae’r Lasynys, cartref Ellis Wynne, wedi’i adfer ac mae modd ymweld ag ef.

Person Lasynys

Ganwyd Ellis Wynne yn Lasynys Fawr ar 7 Mawrth 1671, aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, yn 1692, ac fe’i hordeiniwyd yn offeiriad yn 1704, gan wasanaethu Llandanwg, Llanbedr a Llanfair. Yn 1701 roedd eisoes wedi rhoi Holy Living Jeremy Taylor yn Gymraeg. Bu farw ar 13 Gorffennaf 1734 ac mae’n gorwedd dan yr allor yn Llanfair.

Deuddeg argraffiad ar hugain

Erbyn 1932 roedd y Bardd Cwsc wedi ymddangos mewn o leiaf deuddeg argraffiad ar hugain, ac fe’i rhoddwyd yn Saesneg o leiaf dair gwaith.

Pobl y llyfr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf