Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru

y 1470au

Llyfr Lewys Glyn Cothi

106 o gerddi un o feirdd mwyaf y cywydd, yn ei law ei hun, gydag arfbeisiau wedi’u paentio o’r teuluoedd y canodd iddynt, a wnaed er anrhydedd i William Herbert o Raglan.

Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwydyn y 1470au, yn llaw’r bardd ei hun
Maint192 o dudalennau tal, cul
Cedwir ynLlyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 109)
Trysor106 o gerddi gan Lewys Glyn Cothi, gydag arfbeisiau’r teuluoedd y canodd iddynt

Llyfr bardd ei hun

Roedd Lewys Glyn Cothi yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr, beirdd y cywydd a deithiai rhwng plastai mawr Cymru’r bymthegfed ganrif. Roedd hefyd yn gopïydd, a gopïodd ac a drefnodd ei gerddi ei hun. Yn y llyfr hwn, a ysgrifennwyd yn y 1470au, mae gennym 106 ohonynt yn ei law ei hun: casgliad bardd o’i waith ei hun, o fwy na phum can mlynedd yn ôl.

Y llyfr

‘Lewis Glyn Kothi’: enw’r bardd yn ei law ei hun, o’r llyfr hwn
‘Lewis Glyn Kothi’: enw’r bardd yn ei law ei hun, o’r llyfr hwn · Llun: Lewys Glyn Cothi; National Library of Wales (Peniarth MS 109), Public domain, Wikimedia Commons

Llyfr tal, cul ydyw, wedi’i wneud i ddal llinellau hir y cywydd mewn un golofn i bob tudalen. Wrth ochr y cerddi paentiwyd arfbeisiau teuluoedd bonheddig Cymru y canodd iddynt, rhai mewn lliw llawn, rhai heb eu gorffen, fel rhai o’r cerddi. Mae un gerdd ynddo gan fardd arall, Hywel Cilan.

Mae’r llyfr yn agor â cherdd i William Herbert o Raglan, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll, a laddwyd yn 1469, ac un arall i’w frawd Richard. Ymddengys iddo gael ei wneud er anrhydedd i Herbert.

Ei gartref

Bu yn llyfrgell Robert Vaughan yn yr Hengwrt, a daeth gyda llawysgrifau Peniarth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Argraffwyd ei gerddi gan E. D. Jones yn Gwaith Lewis Glyn Cothi yn 1953, a gellir gweld pob tudalen ar-lein.

Bardd Glyn Cothi

Ganwyd Lewys tua’r flwyddyn 1420, efallai ym Mhwllcynbyd, ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder. Llywelyn oedd ei enw ei hun, a daeth ei enw barddol o fforest Glyn Cothi yn Sir Gaerfyrddin. Erys tua 230 o’i gerddi, ac mae eu harddull yn llithrig a naturiol.

Bardd y Tuduriaid

Ymhlith y noddwyr y canodd iddynt roedd Siasbar Tudur a’i nai Harri Tudur, ac ysgrifennwyd un o’i gerddi olaf i Harri VII wedi ei goroni. Canodd hefyd i Fychaniaid Hergest, ac ysgrifennodd farwnad i’w fab ei hun, Marwnad Siôn y Glyn. Bu farw tua 1490.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf