

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
y 1390au
Llyfr Oriau Llanbeblig
Llyfr gweddi o Gaernarfon, gyda saith paentiad tudalen lawn, yn eu plith Croeshoeliad y Lili, nas ceir mewn unrhyw lawysgrif arall, a brenin a all fod yn Facsen Wledig.
Llun: Y Forwyn Fair yn Llyfr Oriau Llanbeblig, gyda’r lili yn ei ffiol arian a Christ wedi’i groeshoelio ar ei choes: Croeshoeliad y Lili · Medieval artist; National Library of Wales (NLW MS 17520A), CC0 · Wikimedia Commons
| Gwnaed | yn y 1390au |
|---|---|
| Iaith | Lladin: llyfr oriau, gyda chalendr |
| Cedwir yn | Llyfrgell Genedlaethol Cymru (LlGC 17520A), ers 1960 |
| Enwog am | ei baentiadau, yn eu plith Croeshoeliad prin y Lili |
Llyfr gweddi o Gaernarfon
Llyfr oriau oedd llyfr gweddi lleygwr yn yr Oesoedd Canol, gyda gweddïau oriau’r dydd a chalendr y saint. Gwnaed hwn yn y 1390au, ac mae ei galendr yn ei glymu wrth Gaernarfon: mae’n nodi dydd cysegru eglwys Llanbeblig, mam-eglwys y dref, ar 6 Mehefin, a gŵyl Sant Peblig ei hun ar 3 Gorffennaf, wrth ochr Dewi Sant ar 1 Mawrth a Sant Deiniol o Fangor ar 11 Medi.FfynhonnellThe Llanbeblig Book of Hours ↗oriel ddigidol Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)LlGC 17520A, 1390–1400 yn ôl pob tebyg; mae’r calendr yn nodi cysegru eglwys Llanbeblig (6 Mehefin), Sant Peblig (3 Gorffennaf), Dewi Sant a Sant Deiniol; ychwanegwyd marwolaeth Isabella Godynogh (1413) wrth 23 Ebrill; Croeshoeliad y Lili, unigryw mewn llawysgrifau; 138 ffolio. Prynwyd yn Sotheby’s 29 Tachwedd 1960 (catalog).
Efallai mai Isabella Godynogh oedd ei pherchennog cyntaf. Ysgrifennwyd ei marwolaeth, yn 1413, i mewn i’r calendr wrth 23 Ebrill.
Y paentiadau
Mae ganddo saith paentiad tudalen lawn, wedi’u gosod mewn parau ar draws agoriad y llyfr, sy’n anarferol iawn. Y pâr cyntaf yw’r Cyfarchiad: mae’r angel Gabriel yn penlinio ar un dudalen, ac ar y llall eistedd y Forwyn Fair ar ei gorsedd, a lili dal mewn ffiol arian wrth ei hochr. Ar goes a dail y lili mae Crist wedi’i groeshoelio. Ni cheir Croeshoeliad y Lili hwn mewn unrhyw lawysgrif arall, ac fel arall dim ond mewn ychydig leoedd, megis nenfwd wedi’i baentio o tua 1390 yn eglwys St Helen yn Abingdon.

Yna daw Sant Pedr â’i allwedd, esgob â’i feitr a’i fagl, Sant Peblig ei hun efallai, brenin â theyrnwialen, Macsen Wledig efallai, y mae traddodiad Cymru’n ei wneud yn dad i Beblig ac yn ei gysylltu â Chaernarfon, y Forwyn a’r Plentyn, a’r Drindod Sanctaidd.
Adref
Llyfr bach o 138 o ddail memrwn ydyw, tua 17.5 wrth 12 cm, â phymtheg llinell i’r dudalen. Yn yr ugeinfed ganrif roedd mewn llyfrgell breifat yn Lloegr, a phrynodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru ef yn Sotheby’s yn Llundain ar 29 Tachwedd 1960.
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Caernarfon → Llyfrgell Genedlaethol Cymru → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


