
Cymru Glyndŵr
Castell Caernarfon
Datganiad Edward I o’i oruchafiaeth, gyda muriau streipiog yn efelychu Caergystennin. Safle Treftadaeth y Byd UNESCO gyda Chonwy, Harlech a Biwmares.
Llun: Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont · Herbert Ortner, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Caernarfon: y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn
Caernarfon
- Caer caer
- n yn (wedi’i dalfyrru)
- arfon Arfon, ‘y tir gyferbyn â Môn’
Saif Castell Caernarfon lle mae afon Seiont yn cwrdd â’r Fenai. Gwnaed ei dyrau bandiog i ddwyn i gof furiau Caergystennin a stori Gymreig Macsen Wledig, ac mae bellach yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd.FfynonellauCastell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.Castell Caernarfon ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Caernarfon, yng nghanol y dref ar lannau afon Seiont ac afon Menai; codwyd gan Edward I rhwng 1283 a 1330 i gynllun James o St George, a’i furiau wedi’u cynllunio i edrych fel muriau Caergystennin; ganed Edward II yma yn 1284; bu’n dyst i ddigwyddiadau o ymgyrchoedd Owain Glyndŵr ddechrau’r 15fed ganrif hyd arwisgiadau 1911 a 1969; yng ngofal Cadw; fe’i gosodwyd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO yn 1986 yn rhan o Gestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd; mae Amgueddfa Catrawd y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig mewn rhan o’r castell.
| Dechreuwyd | 1283FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Castell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986. |
|---|---|
| Tyrau a phyrth | Saith tŵr amlochrog mawr a dau borth â dau dŵr yr unFfynhonnellCastell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986. |
| Safle Treftadaeth y Byd | Ers 1986FfynhonnellCastell Caernarfon ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Caernarfon, yng nghanol y dref ar lannau afon Seiont ac afon Menai; codwyd gan Edward I rhwng 1283 a 1330 i gynllun James o St George, a’i furiau wedi’u cynllunio i edrych fel muriau Caergystennin; ganed Edward II yma yn 1284; bu’n dyst i ddigwyddiadau o ymgyrchoedd Owain Glyndŵr ddechrau’r 15fed ganrif hyd arwisgiadau 1911 a 1969; yng ngofal Cadw; fe’i gosodwyd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO yn 1986 yn rhan o Gestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd; mae Amgueddfa Catrawd y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig mewn rhan o’r castell. |
Y gaer yn Arfon
Y gaer gyntaf yma oedd Segontium Rufeinig, a sefydlwyd yn OC 77 ar gyrion y dref bresennol ger afon Seiont. Ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn, ac mae gan Segontium ei lle ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion.FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Castell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.
Castell y tywysogion
Wedi i’r iarll Normanaidd Hugh d’Avranches godi mwnt a beili yma, adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig. Dengys llythyrau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr, ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd, aros yma o dro i dro.FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Castell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.
Castell Edward
Wedi concwest Gwynedd, dechreuodd Edward I y castell carreg a’r dref furiog yn 1283, a pharhaodd y gwaith hyd tua 1330, ar gost o £20,000 i £25,000. Yn ôl y cronicl Flores Historiarum, darganfuwyd corff yr ymerawdwr Magnus Maximus, Macsen Wledig, yn ystod y gwaith, a pheri Edward ei ailgladdu mewn eglwys gerllaw. Ganed ei fab, Edward II yn ddiweddarach, yma yn 1284.FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Castell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.
Tyrau Caergystennin
Rhoddwyd sawl ochr a bandiau o gerrig lliw i’r tyrau, ar batrwm muriau Caergystennin, ac mae’r muriau’n rhedeg ar ffurf ffigur wyth bras ag orielau drwyddynt. Coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig ar eu pennau, a safai eryrod carreg ar ei fylchfuriau.FfynhonnellCastell Caernarfon ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95318): dechreuwyd yn 1283 gyda’r fwrdeistref furiog a heb ei orffen tua 1330; saith tŵr amlochrog mawr, dau dyred a dau borth mawr â dau dŵr yr un wedi’u huno gan lenfuriau ar ffurf ffigur wyth bras, ag orielau’n rhedeg drwy’r muriau; mae’r tyrau o gerrig bandiog yn cyfeirio at furiau Caergystennin, chwarae ar Freuddwyd Macsen Wledig; coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig, ac addurnwyd ei fylchfuriau ag eryrod carreg; mae Segontium, a sefydlwyd yn OC 77, yn ymddangos ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion; erbyn 1115 roedd y Cymry wedi cipio’r castell cynharach gyda theyrnas Gwynedd; ganed Edward II yma yn 1284; adferwyd o’r 19eg ganrif a’i wneud yn llwyfan i arwisgiadau; rhan o Safle Treftadaeth y Byd ers 1986.
Madog a Glyndŵr
Ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn, a alwai ei hun yn Dywysog Cymru, y dref a’r castell. Yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac eto yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chynghreiriaid o Ffrainc.FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Madog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.
Ymweld
Wedi’i adfer o’r 19eg ganrif, cynhaliwyd arwisgiadau 1911 a 1969 yn y castell. Mae yng ngofal Cadw, mae ynddo amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, ac yn 1986 daeth yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.FfynonellauCaernarfon Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caernarfon, caer ganoloesol yng Ngwynedd; y gaer gyntaf ger y safle oedd Segontium Rufeinig, ger afon Seiont, ac ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn; wedi’r Goncwest Normanaidd cododd Hugh d’Avranches, iarll Caer, fwnt a beili yma; adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig, a dengys dogfennau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd aros yma o dro i dro; dechreuodd Edward I y castell carreg yn 1283, gyda muriau’r dref, a pharhaodd y gwaith hyd 1330 ar gost o £20,000 i £25,000; yn ôl y Flores Historiarum darganfuwyd corff yr ymerawdwr Rhufeinig Magnus Maximus yn ystod y gwaith ac ailgladdodd Edward ef mewn eglwys leol; mae’r muriau’n dwyn i gof furiau Caergystennin; ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn y dref a’r castell; yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chymorth Ffrainc; wedi 1485 aeth â’i ben iddo; daliodd y Brenhinwyr ef yn y Rhyfel Cartref; atgyweiriwyd ag arian y wladwriaeth o’r 19eg ganrif; defnyddiwyd ar gyfer arwisgo Tywysog Cymru yn 1911 a 1969; yng ngofal Cadw, rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.Castell Caernarfon ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Caernarfon, yng nghanol y dref ar lannau afon Seiont ac afon Menai; codwyd gan Edward I rhwng 1283 a 1330 i gynllun James o St George, a’i furiau wedi’u cynllunio i edrych fel muriau Caergystennin; ganed Edward II yma yn 1284; bu’n dyst i ddigwyddiadau o ymgyrchoedd Owain Glyndŵr ddechrau’r 15fed ganrif hyd arwisgiadau 1911 a 1969; yng ngofal Cadw; fe’i gosodwyd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO yn 1986 yn rhan o Gestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd; mae Amgueddfa Catrawd y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig mewn rhan o’r castell.
Ddoe a heddiw


Mae’r tyrau a dynnodd y brodyr Buck yn 1742 yn sefyll fel yr oeddent, gyda’u bandiau o garreg liw. Lle bu llongau masnach wrth y muriau mae cychod bach heddiw, ac mae pont sy’n troi yn croesi’r Seiont.
Ddoe: golwg o’r de-ddwyrain dros afon Seiont · Samuel and Nathaniel Buck, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell dros yr harbwr · ohefin, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsY stori lawn
Erthygl · 14 munMAC: Mudiad Amddiffyn Cymru
Rhwng 1963 ac 1969 bu mudiad cudd a anwyd o foddi Tryweryn yn ffrwydro bomiau ar y pibellau a gludai ddŵr Cymru i Loegr ac ar adeiladau’r wladwriaeth a oedd yn paratoi Arwisgo 1969. Pam y gwnaethant hynny, beth a wnaethant, a beth fu’r gost.
Erthygl · 15 munMacsen Wledig: yr ymerawdwr o Brydain a geni Cymru
Yn 383 gwnaeth milwyr Prydain eu cadfridog yn ymerawdwr Rhufain. Rheolodd y Gorllewin am bum mlynedd, ac nid yw Cymru erioed wedi gollwng gafael arno. Gwnaeth traddodiad Cymru Facsen yn ŵr i Elen o Gaernarfon, yn dad llinachau brenhinol, yn sylfaenydd Llydaw, ac yn ŵr y mae stori cenedl y Cymry’n dechrau gydag ef.
Beth ddigwyddodd yma
Cylch haearn Edward
Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.
Cylch haearn EdwardEthol Lloyd George
Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.
Ethol Lloyd GeorgeArwisgo yng Nghaernarfon
Arwisgir y Tywysog Charles yn Dywysog Cymru yng nghanol protestio a dathlu.
Arwisgo yng NghaernarfonY cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd
Enwir Caernarfon, Conwy, Harlech a Biwmares yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.
Y cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf















