Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

Cymru Glyndŵr

Castell Caernarfon

Datganiad Edward I o’i oruchafiaeth, gyda muriau streipiog yn efelychu Caergystennin. Safle Treftadaeth y Byd UNESCO gyda Chonwy, Harlech a Biwmares.

Llun: Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont · Herbert Ortner, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1283 53.139° N, 4.277° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont
Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont · Llun: Herbert Ortner, CC BY 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Caernarfon: y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn

Caernarfon

  • Caer caer
  • n yn (wedi’i dalfyrru)
  • arfon Arfon, ‘y tir gyferbyn â Môn’

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Castell Caernarfon lle mae afon Seiont yn cwrdd â’r Fenai. Gwnaed ei dyrau bandiog i ddwyn i gof furiau Caergystennin a stori Gymreig Macsen Wledig, ac mae bellach yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd.

Dechreuwyd1283
Tyrau a phyrthSaith tŵr amlochrog mawr a dau borth â dau dŵr yr un
Safle Treftadaeth y BydErs 1986

Y gaer yn Arfon

Y gaer gyntaf yma oedd Segontium Rufeinig, a sefydlwyd yn OC 77 ar gyrion y dref bresennol ger afon Seiont. Ohoni y daw enw’r dref, y gaer yn Arfon, y tir gyferbyn â Môn, ac mae gan Segontium ei lle ym Mreuddwyd Macsen Wledig yn y Mabinogion.

Castell y tywysogion

Wedi i’r iarll Normanaidd Hugh d’Avranches godi mwnt a beili yma, adenillodd y Cymry Wynedd yn 1115 a daeth y castell i’r tywysogion Cymreig. Dengys llythyrau a ysgrifennwyd yn y castell i Lywelyn Fawr, ac yn ddiweddarach Lywelyn ap Gruffudd, aros yma o dro i dro.

Castell Edward

Wedi concwest Gwynedd, dechreuodd Edward I y castell carreg a’r dref furiog yn 1283, a pharhaodd y gwaith hyd tua 1330, ar gost o £20,000 i £25,000. Yn ôl y cronicl Flores Historiarum, darganfuwyd corff yr ymerawdwr Magnus Maximus, Macsen Wledig, yn ystod y gwaith, a pheri Edward ei ailgladdu mewn eglwys gerllaw. Ganed ei fab, Edward II yn ddiweddarach, yma yn 1284.

Tyrau Caergystennin

Rhoddwyd sawl ochr a bandiau o gerrig lliw i’r tyrau, ar batrwm muriau Caergystennin, ac mae’r muriau’n rhedeg ar ffurf ffigur wyth bras ag orielau drwyddynt. Coronir Tŵr yr Eryr gan dri thyred tal â ffigurau cerfiedig ar eu pennau, a safai eryrod carreg ar ei fylchfuriau.

Madog a Glyndŵr

Ym mis Medi 1294 cipiodd lluoedd Madog ap Llywelyn, a alwai ei hun yn Dywysog Cymru, y dref a’r castell. Yng ngwrthryfel Glyndŵr bu gwarchae ar y dref a’r castell yn 1401, ac eto yn 1403 a 1404 gan filwyr Cymreig gyda chynghreiriaid o Ffrainc.

Ymweld

Wedi’i adfer o’r 19eg ganrif, cynhaliwyd arwisgiadau 1911 a 1969 yn y castell. Mae yng ngofal Cadw, mae ynddo amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, ac yn 1986 daeth yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd.

Ddoe a heddiw

Caernarfon Castle today: the castle across the harbour
Caernarfon Castle, 1742: the south-east view across the Seiont
1742Heddiw
Llusgwch ar draws y llun

Mae’r tyrau a dynnodd y brodyr Buck yn 1742 yn sefyll fel yr oeddent, gyda’u bandiau o garreg liw. Lle bu llongau masnach wrth y muriau mae cychod bach heddiw, ac mae pont sy’n troi yn croesi’r Seiont.

Ddoe: golwg o’r de-ddwyrain dros afon Seiont · Samuel and Nathaniel Buck, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell dros yr harbwr · ohefin, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Rhagor o leoedd ddoe a heddiw →

Beth ddigwyddodd yma

  1. Cylch haearn Edward

    Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

    Cylch haearn Edward
  2. Ethol Lloyd George

    Mae David Lloyd George, yn 27 oed, yn ennill Bwrdeistrefi Caernarfon o ddeunaw pleidlais. Mae’n dal y sedd am 55 mlynedd.

    Ethol Lloyd George
  3. Arwisgo yng Nghaernarfon

    Arwisgir y Tywysog Charles yn Dywysog Cymru yng nghanol protestio a dathlu.

    Arwisgo yng Nghaernarfon
  4. Y cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd

    Enwir Caernarfon, Conwy, Harlech a Biwmares yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

    Y cestyll yn Safle Treftadaeth y Byd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf