Sant Deiniol mewn gwydr lliw yn eglwys Llandyrnog · Llun: Wikimedia Commons · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0
2 munud o ddarllen
Deiniol oedd sylfaenydd Bangor a’r esgob cyntaf yng Ngwynedd, tywysog o linach frenhinol yr Hen Ogledd a ddaeth yn nawddsant y ddinas a dyfodd o gwmpas ei eglwys. Dywedir bod Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog yn y chweched ganrif.FfynonellauDeiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.Deiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd gan Ddeiniol Sant; codwyd y fynachlog tua 530 ar dir gan y Brenin Maelgwn Gwynedd, a’i chysegru yn 546; anrheithiwyd hi yn 634 ac eto yn 1073; helpodd Gruffudd ap Cynan i dalu am y rhan gynharaf o’r adeilad presennol a’i gladdu wrth yr allor fawr yn 1137, a chladdwyd Owain Gwynedd yno hefyd; dinistriwyd yr eglwys gadeiriol yn 1211 gan fyddin y Brenin John; dywedir iddi losgi yn 1402, heb dystiolaeth gyfoes; mae’r adeilad presennol yn ffrwyth gwaith George Gilbert Scott o 1868 ymlaen.
Roedd Deiniol yn fab i Ddunod Fawr, fab Pabo Post Prydain, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged. Daeth ei deulu i’r de o’r Hen Ogledd, ac mae eu henwau ar dir Cymru: Llanbabo ym Môn, Bangor yn Arfon, a Dyffryn Clwyd. Dywed Buchedd Ladin i frenin Powys, Cyngen Glodrydd, roi tir iddynt.FfynonellauDeiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.Deiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.Deiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.
Yn ŵr ifanc dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi, ar yr hyn a eilw’r hen awduron yn fraich Penfro, ac iddo astudio yn ysgolion mawr y de, dan Gadog yn Llancarfan, neu gyda Maelgwn Gwynedd dan Illtud yn Llanilltud. Fe’i cyfrifid yn un o saith cefnder gwynfydedig y saint.FfynonellauDeiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.Deiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.Deiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.
Yn ôl traddodiad sefydlodd ei dad y fynachlog fawr ym Mangor-is-y-coed ger Dyfrdwy, lle mae ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol yn hysbys o hyd. Sefydlodd Deiniol ei hun yr eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ar dir a roddodd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau. Sefydlwyd y fynachlog tua 530, a bu Deiniol yn abad ar gymuned o fynachod yno weddill ei oes.FfynonellauDeiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.Deiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd gan Ddeiniol Sant; codwyd y fynachlog tua 530 ar dir gan y Brenin Maelgwn Gwynedd, a’i chysegru yn 546; anrheithiwyd hi yn 634 ac eto yn 1073; helpodd Gruffudd ap Cynan i dalu am y rhan gynharaf o’r adeilad presennol a’i gladdu wrth yr allor fawr yn 1137, a chladdwyd Owain Gwynedd yno hefyd; dinistriwyd yr eglwys gadeiriol yn 1211 gan fyddin y Brenin John; dywedir iddi losgi yn 1402, heb dystiolaeth gyfoes; mae’r adeilad presennol yn ffrwyth gwaith George Gilbert Scott o 1868 ymlaen.
Fe’i gwnaed yn esgob ac, yn ôl Buchedd Samson, cafodd ddewis ei esgobaeth ei hun, sef Gwynedd yn ddiau. Dywed Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd, ac mae hynny’n gywir yn ôl pob tebyg. Felly daeth Deiniol yn esgob cyntaf Bangor, a chysegrwyd ei eglwys gadeiriol yn 546. Oes Maelgwn Gwynedd, pan oedd Deiniol, Cadfan, Seiriol a Chybi i gyd wrth eu gwaith, oedd oes aur y ffydd yng Ngwynedd.FfynonellauDeiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd gan Ddeiniol Sant; codwyd y fynachlog tua 530 ar dir gan y Brenin Maelgwn Gwynedd, a’i chysegru yn 546; anrheithiwyd hi yn 634 ac eto yn 1073; helpodd Gruffudd ap Cynan i dalu am y rhan gynharaf o’r adeilad presennol a’i gladdu wrth yr allor fawr yn 1137, a chladdwyd Owain Gwynedd yno hefyd; dinistriwyd yr eglwys gadeiriol yn 1211 gan fyddin y Brenin John; dywedir iddi losgi yn 1402, heb dystiolaeth gyfoes; mae’r adeilad presennol yn ffrwyth gwaith George Gilbert Scott o 1868 ymlaen.Deiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.
Roedd Deiniol yn synod fawr Llanddewi Brefi tua 545, lle trafodwyd rheolau penyd, a dywed traddodiad mai ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i’w chynnal. Nid oes reswm i amau iddo fod yno.FfynonellauDeiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.Deiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.Deiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.
Mae’r Annales Cambriae yn cofnodi claddu Daniel y Bangorau yn 584, ond, fel y dyddiadau i Ddewi a Chyndeyrn, gall fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572. Dywed Gerallt Gymro iddo gael ei gladdu ar Ynys Enlli, ymhlith yr ugain mil o saint.FfynonellauAnnales Cambriae, the years 447 to 798 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)516: Brwydr Baddon, lle cariodd Arthur Groes ein Harglwydd Iesu Grist am dri diwrnod a thair nos ar ei ysgwyddau, a’r Brythoniaid a orfu. 537: Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd, a bu pla ym Mhrydain ac Iwerddon. 547: y farwolaeth fawr y bu farw Maelgwn, brenin Gwynedd, ynddi, gydag ychwanegiad diweddarach am ei hun yn llys Rhos a’r fad felen. 570: bu farw Gildas, doethaf y Brythoniaid. 573: brwydr Arfderydd rhwng meibion Eliffer a Gwenddolau fab Ceidio, lle syrthiodd Gwenddolau, a Myrddin yn gwallgofi. 580: bu farw Gwrgi a Peredur, meibion Eliffer. 584: claddu Deiniol y Bangorau. Wedi 601: bu farw Gregori yng Nghrist, a’r esgob Dewi o Fynyw hefyd. 612: marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig. 613: brwydr Caerlleon; yno bu farw Selyf fab Cynan, a hunodd Iago fab Beli. 629: gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog. 630: brwydr Meigen, lle lladdwyd Edwin a’i ddau fab. 682: pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. 768: newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro. 778: Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol. 784: Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.Deiniol (died 584), saint, founder of Bangor and first bishop in Gwynedd ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dunawd fab Pabo Post Prydyn, o’r un llinach frenhinol ag Urien Rheged; gŵr o genhedlaeth Maelgwn Gwynedd; ceir ei dylwyth yn ôl enwau lleoedd ym Môn (Llanbabo), Sir Gaernarfon (Bangor) a Dyffryn Clwyd (Llanelwy); oes Maelgwn oedd oes aur crefydd yng Ngwynedd i’r gorllewin o Gonwy, oes Cadfan, Seiriol, Cybi ac eraill; Bangor yn Sir Gaernarfon oedd sefydliad cyntaf Deiniol a Bangor-is-y-coed yn ferch iddo; os yw geiriau Gildas am Illtud yn gywir, dysgwyd Deiniol gyda Maelgwn yn Llanilltud; yn ôl Buchedd Samson fe’i gwnaed yn esgob a chael dewis ei esgobaeth ei hun, Gwynedd yn ddiau, ac mae traddodiad Llyfr Llandaf mai Dyfrig a’i cysegrodd yn gywir yn ôl pob tebyg; dim rheswm i amau iddo fod yn synod Brefi; mae’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 584, a all fod ddeuddeng mlynedd yn hwyr, sef 572.Deiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.
Mae llawer o eglwysi’r gogledd yn dwyn ei enw: Penarlâg a Worthenbury yn Sir y Fflint, Marchwiail ger Wrecsam, Llanuwchllyn a Llanfor ger y Bala, a Llanddeiniol yng Ngheredigion, gydag eraill yng Ngwent a Swydd Henffordd. Yn Llydaw ef yw Sant Denoual, ac enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel er clod iddo. Yn 1896 sefydlodd William Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg. Cedwir ei ŵyl ar 11 Medi.FfynonellauDeiniol ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Deiniol (bu farw 572), yn ôl traddodiad esgob cyntaf Bangor; dywedir bod yr eglwys gadeiriol bresennol, a gysegrwyd iddo, yn sefyll lle safai ei fynachlog; anrhydeddir ef yn Llydaw fel Sant Denoual; yn ôl ei Fuchedd Ladin, yn Llsg. Peniarth 226, a gopïwyd yn 1602 gan Syr Thomas Williams o Drefriw, mab yr Abad Dunod Fawr fab Pabo Post Prydain, teulu a gafodd dir gan Gyngen Glodrydd, brenin Powys; dywedir iddo astudio dan Gadog; mae Syr David Trefor yn ei gyfrif yn un o’r saith cefnder gwynfydedig, a fu’n feudwy ‘ar fraich Penfro’; sefydlodd fynachlog Bangor dan nawdd Maelgwn Gwynedd, a’i gwaddolodd â thiroedd a breintiau; dywedir iddo gael ei gysegru gan Ddyfrig; yn synod Llanddewi Brefi tua 545; claddwyd ar Enlli; eglwysi yn Worthenbury, Penarlâg, Llangarron, Llanfor, Llanuwchllyn, Marchwiail ac Itton, a phentref Llanddeiniol ger Bae Ceredigion; sefydlodd Gladstone Lyfrgell Sant Deiniol ym Mhenarlâg yn 1896; gŵyl 11 Medi; efallai mai ei enw ef sydd ar y dôn emyn St Denio.Deiniol ↗Wicipedia CymraegHefyd Deiniol Wyn a Deiniol Ail, nawddsant dinas Bangor; o’r un llinach ag Urien Rheged; ei fab oedd Sant Deiniolen, a elwir hefyd yn Ddeiniol Fab; dywedir iddo fyw fel meudwy ger Tyddewi cyn symud i’r fynachlog newydd ym Mangor Is-Coed a sefydlwyd gan ei dad, lle ceir ffynnon o’r enw Ffynnon Ddeiniol; yn ôl traddodiad ef a Dyfrig a berswadiodd Ddewi i gynnal Synod Llanddewi Brefi yn 545; sefydlodd eglwys ym Mangor yn Arfon, Bangor Fawr, ac roedd yn abad ar gymuned o fynachod yno yn ôl pob tebyg ac yn esgob cyntaf Bangor; claddwyd ef ymhlith yr Ugain Mil o Seintiau ar Ynys Enlli, yn ôl Gerallt Gymro; enwyd cymunedau Planiel a Plouzeniel yn Llydaw er clod iddo; gŵyl 11 Medi.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.